İsrail'de kritik seçim: Netanyahu'nun karşısındaki eski komutan dikkat çekiyor

İsrail, 7 Ekim 2023'teki Aksa Tufanı operasyonundan ve ardından gelen savaş yıllarından bu yana ilk kez parlamento seçimleri için sandık başına gidiyor. Pek çok İsraillinin, ülkenin 1948'deki kuruluşundan beri en kritik oylama olarak nitelendirdiği bu seçim, "İsrail'in nasıl bir ülke olmak istediğine dair bir referandum" olarak da değerlendiriliyor.

Yaklaşık 19 yıldır koltukta oturan 77 yaşındaki Başbakan Binyamin Netanyahu'nun iktidarda kalıp kalmayacağı ya da ülkenin başına yeni bir liderin geçip geçmeyeceğini bu seçim belirleyecek. Ancak keskin biçimde bölünmüş seçmen tablosu, ne Netanyahu'nun ne de en güçlü rakibi eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot'un yönetimi tek başına devralma ihtimalini net hale getirmiyor.

61 sandalyelik zorlu denklem

İsrail, parlamenter demokrasiyle yönetiliyor ve seçmenler liderlerini doğrudan seçmiyor. Salı günkü oylama, Knesset'teki 120 sandalyenin partiler arasında dağılımını belirleyecek. Oyların yüzde 3,25'inden azını alan partiler parlamento dışında kalıyor. Tarihte hiçbir parti tek başına salt çoğunluğa ulaşamadığı için, hükümeti kuracak koalisyonun 61 sandalyeye ulaşması gerekiyor.

• Ana rekabet: Netanyahu'nun sağ ve ultra-Ortodoks partilerden oluşan koalisyonu ile Eisenkot'un merkez çizgideki bloku arasında
• Anket beklentisi: Her iki partinin de yaklaşık 20'şer sandalye çıkarması bekleniyor
• Koalisyon tahmini: İki liderin olası bloklarının 50 sandalye civarında kalacağı, çoğunluğa ulaşamayacağı öngörülüyor

Eisenkot: Kendisine görevi veren başbakana karşı

Netanyahu'nun karşısındaki en dikkat çekici isim, Yaşar Partisi'nin lideri ve İsrail ordusunun eski bir numaralı komutanı Gadi Eisenkot. Eisenkot'u 2014 yılında genelkurmay başkanlığına bizzat Netanyahu atamıştı. Acil ulusal birlik hükümetinde Netanyahu'ya katılan Eisenkot, birkaç ay sonra başbakanın savaşı uzattığını ve rehineleri tehlikeye attığını öne sürerek istifa etti.

Savaş, eski komutanın kendi ailesini de doğrudan vurdu. Eisenkot'un en küçük oğlu Gal ile iki yeğeni Gazze'deki çatışmalarda yaşamını yitirdi. Oğlunun cenaze töreninde gözyaşlarına boğulan Eisenkot, 7 Ekim sonrası ve savaş şiddetlenirken pek çok İsraillinin yaşadığı kayıp duygusunun simgesi haline geldi.

Eisenkot'un seçim vaatleri arasında şu başlıklar öne çıkıyor:

• 7 Ekim ile ilgili bağımsız bir soruşturma başlatmak
• Batı Şeria'da şiddet olaylarından sorumlu aşırı uçtaki yerleşimcilerden hesap sormak
• Ultra-Ortodoks İsraillileri askere almak

Adayların güvenlik ve dış politika duruşu

İran meselesi Netanyahu'nun kampanyasında geniş yer tutuyor. Başbakan, Tel Aviv'e yönelik bir nükleer saldırı görseli paylaşarak İsrail'in rejimi devirme işini tamamlaması gerektiğini söyledi. Netanyahu ayrıca yurt dışında savaş suçu suçlamalarıyla da karşı karşıya. Filistin Sağlık Bakanlığı verilerine göre Gazze'deki savaş, 74 binden fazla insanın ölümüne yol açtı.

Dış tepkilerin sandık sonucunu belirlemesi beklenmiyor. İsrail seçmeninin büyük bölümü 7 Ekim'den bu yana sağa kaymış durumda ve güvenlik konularında katı bir yaklaşımı destekliyor. Eisenkot da İran, Hamas ve Hizbullah gibi düşmanlara karşı sert bir çizgiyi benimsiyor; ancak askeri zaferleri diplomatik kazanımlara dönüştürmekten yana olduğunu ifade ediyor. Her iki aday da Batı Şeria'daki yerleşimlerin genişletilmesini destekliyor ve Filistin devletine karşı çıkıyor.

Seçimin asıl kırılma noktaları dış politika değil içerideki düğümlerden oluşuyor:

• 7 Ekim'deki güvenlik zaafının faturasının kime kesileceği
• Ultra-Ortodoks İsraillilerin zorunlu askerliğe tabi tutulup tutulmayacağı
• Netanyahu hükümetindeki aşırı sağcı bakanların varlığı

Arap İsrailli partiler anahtar konumda

İki liderin olası bloklarının çoğunluğa ulaşamaması halinde denklemi çözebilecek anahtar Arap İsrailli partilerin elinde. Yaklaşık 14 sandalye kazanması beklenen bu partiler, iki liderden birini çoğunluğa taşıyabilecek durumda. Ancak ne Netanyahu ne de Eisenkot bu partilerle ittifak kurmaya yanaşıyor. Yine de bazı milletvekillerinin güvenoylamasında çekimser kalması halinde azınlık hükümetlerinin kurulabilmesi mümkün.

Sonuçlar ne zaman belli olacak?

Sandıklar Türkiye saatiyle 23.00 civarında kapanacak. Oy verme işlemi biter bitmez çııkış anketleri yayımlanacak. İlk sonuçların yarın erken saatlerde netleşmesi bekleniyor, ancak başa baş görünmesi nedeniyle en çok sandalyeyi hangi partinin kazandığını öğrenmek bile günler alabilir.

Seçim sonuçlarının ardından İsrail Cumhurbaşkanı İzhak Herzog, hükümeti kurma şansını en yüksek gördüğü parti liderine görev verecek. Seçtiği ismin koalisyonu kurmak için dört haftası olacak. Süre uzatılabiliyor ve ilk deneme başarısız olursa görev yeni isimlere devredilebiliyor.

Geçmişte hükümet kurma çalışmaları 20 ile 100 gün arasında sürdü. Eğer hiçbir lider hükümeti kuramazsa ülke yeniden seçime gidebilir. İsrail 2019 ile 2022 arasında beş kez sandık başına gitmişti. Böyle bir senaryoda Netanyahu, geçici başbakan olarak koltuğunda kalmaya devam edebilir.