İsrail'de kritik seçim: Netanyahu'nun koltuğu sallanıyor

İsrail, 7 Ekim 2023'teki Hamas saldırılarının ardından ülkeyi derinden sarsan ve Orta Doğu'da geniş çaplı çatışmaları tetikleyen süreçlerin ilk kez ardından parlamento seçimi için bugün sandık başına gidiyor.

Merkez çizgideki rakiplerin yeni bir dönemin başlangıcını vadettiği seçimlerde Başbakan Binyamin Netanyahu'nun iktidarı ciddi tehlike altında. Net sonuçların ortaya çıkması ise zaman alabilir.

İsrail Merkez Seçim Komisyonu, yaklaşık 330 bini ilk kez olmak üzere toplam 7,3 milyon kişinin oy kullanma hakkına sahip olduğunu duyurdu. Oy verme işlemi sabah 07.00'de başladı ve 22.00'de sona erecek. Sandıkların kapanmasıyla birlikte televizyon kanalları çıkış anketlerini yayına alacak, ardından resmi sonuçlar gelmeye başlayacak.

KAFA KAFAYA BİR YARIŞ

İsrail'de liberal seçmenler, Hamas öncülüğündeki saldırılar, Gazze'deki savaş, İran ile yaşanan gerilimler ve ülkenin derinleşen uluslararası yalnızlığı nedeniyle Netanyahu hükümetine karşı büyük bir öfke barındırıyor.

Ancak ülkenin sağ kesimi Netanyahu ile Emniyet Bakanı Itamar Ben-Gvir gibi sağcı müttefiklerini destekliyor. En büyük destek ise işgal altındaki bölgelerde yaşayan yerleşimci İsraillilerden geliyor.

Kamuoyu anketleri, 19 yıldır iktidarda kalarak İsrail'in en uzun süre görev yapan lideri konumundaki Netanyahu'nun Likud partisi ve sağ müttefikleri ile eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot liderliğindeki rakip ittifak arasında çekişmeli bir tablo öngörüyor.

İSRAİL DERİN BÖLÜNME YAŞIYOR

Ülke tarihinin 1948'deki kuruluşundan bu yana yaşanan en çalkantılı dönemlerden birinin ardından gelen bu seçim, 7 Ekim saldırısı sonrası yükselen sağ dalga, Gazze'deki askeri harekat ve Netanyahu'nun sağcı hükümet politikaları nedeniyle derin iç bölünmelere yol açtı.

Netanyahu muhaliflerinin birçoğu, 7 Ekim saldırısından önce uyarıldığı ancak bu uyarılara kulak asmadığı yönündeki haberleri esas alarak oy veriyor. Bu seçmenler, hükümetin hesap vermesini istiyor.

Eisenkot destekçisi bir eğitim bakanlığı çalışanı, "En önemli şey ulusal bir soruşturma komisyonunun kurulmasıdır. İyileşmemiz buradan gelecektir" değerlendirmesinde bulundu.

Netanyahu'nun gitmesini umduğunu dile getiren başka bir seçmen ise "Yeni bir hükümet kurabilirler ve Netanyahu'nun İsrail'in dünya genelindeki imajına yol açtığı hasarın bir kısmını tamir edebilirler" şeklinde konuştu.

Buna karşın 18 yaşındaki Likud destekçisi Nof Gabay, Netanyahu'nun 7 Ekim olaylarından sorumlu olduğu görüşünü reddederek kendisini "İsrail devleti için doğru adam" olarak tanımladı. Gabay, "Netanyahu savaşı mümkün olan en iyi şekilde yönetti" ifadelerini kullandı. Birçok genç seçmen de aynı görüşü paylaşıyor.

SAVAŞ TELLAĞI NETANYAHU

Seçim kampanyasını savaş dönemindeki liderliği ve ABD Başkanı Donald Trump ile kurduğu ittifak üzerine inşa eden Netanyahu, pazar günü yaptığı açıklamada Trump'ın İran tehdidini "nihai olarak" ortadan kaldırmak için harekete geçmeye hazır olduğunu, ancak bunun yalnızca kendisinin iktidarda kalması durumunda gerçekleşebileceğini öne sürdü.

Eisenkot ise Netanyahu'yu "korku tellallığı, yalanlar ve tehditlerden oluşan bir kampanyaya bel bağlamakla" suçlayarak, Trump'ın "halk tarafından seçilen herhangi bir liderle tam bir iş birliği içinde" çalışacağından emin olduğunu belirtti. Eisenkot ayrıca bir sonraki hükümetin İran'ın askeri nükleer kapasite elde etmesini güç kullanarak ya da ABD destekli diplomatik bir uzlaşıyla engellemesi gerektiğini kaydetti.

EISENKOT NE VAAT EDİYOR?

İsrail'deki neredeyse tüm Yahudi liderliğindeki partiler gibi Filistin ile iki devletli çözüme karşı çıkan Eisenkot, işgal altındaki Batı Şeria'da 2023'ten bu yana artan Yahudi yerleşimci şiddetini eleştiriyor.

• Netanyahu'nun aşırı sağcı ortakları Itamar Ben-Gvir ve Bezalel Smotrich'e karşı çıkan Eisenkot, bu bakanların İsrail'i dünya gözünde rezil ettiğini savunuyor.
• Irkçı skandallarıyla öne çıkan Ben-Gvir'in Yahudi Gücü partisinin anketlerde desteğini artırdığı görülüyor.
• İsrail vatandaşı olan ancak Filistin kökenli Arap azınlık arasındaki yüksek katılım oranının koalisyon matematiğini Eisenkot lehine çevirebileceği belirtiliyor.

Eisenkot ortak değerlerin bulunmadığını belirterek Arap partileriyle ortaklığı reddetse de analistler, Netanyahu'nun görevden uzaklaştırılmasını sağlamak amacıyla bu partilerin Eisenkot liderliğindeki bir azınlık hükümetini dışarıdan destekleyebileceği bir senaryoyu muhtemel görüyor.

Her iki liderin de 120 sandalyeli parlamentoda net bir iktidar çoğunluğuna sahip olmaması nedeniyle, koalisyon kurulamaması durumunda Netanyahu'nun gelecek yıl yeni bir seçim yapılana kadar geçici başbakan olarak görevde kalabileceği de dikkat çeken bir senaryo.

SONUÇLARIN YAYINLANMASI GÜNLER SÜREBİLİR

Herhangi bir partinin ya da parti grubunun net bir meclis çoğunluğuna ulaşamaması halinde tablonun kesinleşmesi daha uzun sürebilir.

• Nihai oy sayımının 30 Ekim'e kadar tamamlanması öngörülüyor.
• Resmi seçim sonuçları seçimden bir hafta sonra 4 Kasım'da yayımlanacak.
• Sandıklar kapandıktan birkaç saat sonra tablo netleşebilir, ancak durumun tam olarak açıklığa kavuşmasının haftalar alabileceği belirtiliyor.

KNESSET'TE KOLTUKLARA KİMLER OTURACAK?

Normal şartlarda dört yılda bir yapılması gereken ancak erken seçimlerin sıkça tekrarlandığı 120 sandalyeli Knesset'te sandalyeler, ulusal parti listelerine göre nispi temsil sistemiyle dağıtılıyor.

• Partilerin meclise girebilmesi için ulusal oyların yüzde 3,25'lik barajını aşması gerekiyor.
• Yaklaşık 12 partinin barajı geçme ihtimali bulunduğu değerlendiriliyor; bu durum nihai sayım ve sandalye dağılımı sürecini uzatıyor.

Nihai oy sayımı tamamlandıktan sonra Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, parti liderleriyle kimi başbakan olarak görmek istediklerine dair istişarelerde bulunacak ve hükümeti kurma şansı en yüksek gördüğü adayı görevlendirecek.

YENİ HÜKÜMET NASIL KURULACAK?

Görevlendirilen adayın hükümeti kurmak için 42 güne kadar süresi olacak. İsrail tarihinde hiçbir parti tek başına mutlak çoğunluk kazanamadığı için hükümetler koalisyonlarla kuruluyor ve bu müzakereler genellikle haftalar sürüyor.

Her bir sandalyenin önem taşıdığı meclis yapısında küçük partiler kilit aktör konumuna gelebiliyor.

• Görevlendirilen adayın başarısız olması durumunda diğer isimlere de hükümet kurma şansı tanınabiliyor.
• Bir hükümet oluşturulamaması halinde mevcut kabine geçici hükümet olarak görevde kalıyor ve ülke yeniden erken seçime gidiyor.