Eisenkot Netanyahu'ya karşı büyük çıkış: 'Bizden biri' sloganı seçimleri sallıyor

İsrail'de seçmenler bugün sandık başına gidiyor. Başbakan Benyamin Netanyahu'nun en güçlü rakibi, eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot, Netanyahu'nun kalesi olarak görülen Sderot kentinde benzersiz bir kampanya yürütüyor.

Sderot'un dış mahallelerine girenler, yol boyunca seçim afişleriyle karşılaşıyor. Sağcı Likud ile aşırı sağcı Otzma Yehudit partilerinin afişleri göze çarpsa da, Liberal Yashar Partisi'nin afişi diğerlerinden çok daha fazla dikkat çekiyor. Afişte yer alan "Rosh Memshala Dialna" sloganı, İbranice "başbakan" ifadesi ile Fas Arapçasında "bizden biri" anlamına gelen kelimeyi bir araya getiriyor.

Gazze'de oğlunu kaybeden Eisenkot, anketlerde önde

Gazze'deki çatışmalarda oğlunu kaybeden Eisenkot, anketlerde Netanyahu'ya karşı az farkla önde görünüyor. Gözlemcilere göre Eisenkot, yalnızca hayal kırıklığı içindeki seçmenleri değil; laikler ve dindarlar da dahil olmak üzere geniş bir seçmen yelpazesini kendine çekiyor.

Netanyahu'nun kalesi Sderot'ta Fas kültürü yükseliyor

Tel Aviv'in yaklaşık 75 kilometre güneyinde ve Gazze sınırına yalnızca bir kilometre uzaklıkta bulunan Sderot, büyük bir Fas Yahudisi topluluğuna ev sahipliği yapıyor. Kent son yıllarda İsrail'deki Fas Yahudi kültürünün simgelerinden biri hâline geldi. Bu kültür; müzikten sinemaya, devlet siyasetine kadar pek çok alanda kendini gösteriyor.

Sderot tarihsel olarak Netanyahu'nun Likud Partisi'nin kalesi kabul ediliyor. 2022 seçimlerinde Likud ülke genelinde yüzde 23 oy alırken, Sderot'ta bu oran yüzde 40'ın üzerine çıkmıştı. Aşırı sağcı koalisyondaki diğer partiler de son seçimde kentte yüksek destek almıştı.

Mizrahi Yahudileri ve derin tarihsel ayrışma

Bu tablo, İsrail'de Avrupa kökenli Aşkenaz Yahudileri ile Ortadoğu ve Kuzey Afrika kökenli Mizrahi Yahudiler arasındaki derin tarihsel ayrışmayı yansıtıyor. Tahminlere göre İsrail'deki Yahudi nüfusunun yaklaşık yarısı, yani 4 milyon kadarı Mizrahi kökenli.

• Mizrahi Yahudileri, devletin ilk yıllarından itibaren ayrımcılık ve ihmalle karşı karşıya kaldı
• Avrupa'dan gelen göçmenlere daha iyi konutlar ve işler sağlanırken Arapça konuşulan ülkelerden gelen Yahudiler geçici kamplara gönderildi
• Bu eşitsizlik bugün de İsrail'in ekonomik ve toplumsal gerçekliğini şekillendiriyor

1973'te sağcı bir ittifak olarak kurulan Likud, Menahem Begin liderliğinde Mizrahilerin hoşnutsuzluğunu etkili biçimde kullandı. Mizrahilerin Begin'e verdiği destek, Likud'un ilk kez sosyalist blok karşısında iktidara gelmesini sağlayan "Mahapach" (büyük değişim) olarak anılan siyasi dönüşümün belirleyici unsuru oldu.

Buna rağmen Likud'un bugüne kadar Mizrahi kökenli bir lideri olmadı.

"Dialna" söylemi yeni bir kimlik yaratıyor

Eisenkot'un Fas kökenli olması ve Kuzey Afrika kökenli Yahudi nüfusunun yoğun olduğu Eilat'ta büyümesi, seçim kampanyasında özel bir önem kazandı. Yashar Partisi, Likud'u kendi Mizrahi siyasetçilerini geri planda tutmakla suçluyor.

Fas doğumlu İsrailli gazeteci ve eski milletvekili Daniel Ben-Simon, Eisenkot'un Fas Arapçasında "bizden biri" anlamına gelen "Dialna" sözcüğünü sahiplenmesini şöyle değerlendiriyor:

"İnsanlar 'Dialna' gibi ifadeleri gururla kullanmıyor."

Ben-Simon'a göre İsrail toplumu uzun yıllar Kuzey Afrika Yahudilerinin Arap kimliğini silmeye çalıştı. Eisenkot'un kimliğini sahiplenmesi, toplumun çizdiği çerçevenin dışına çıkmanın bir yolu olarak görülüyor. Ben-Simon, şu değerlendirmeyi yapıyor:

"Böyle bir ifade kullandığınızda yeni bir kimlik oluşturuyorsunuz: İsrail-Fas kimliği. Eisenkot, bu ikili kimliğin ifade edilmesine ve buna rağmen kişinin kendisini hâlâ evinde hissetmesine izin veren ilk kişi."

Sderot'un değişen demografik yapısı

Gazze'ye olan yakınlığı, Sderot'u son 20 yılda Hamas'ın düzenlediği roket saldırılarının hedefi hâline getirdi. Hamas öncülüğünde 7 Ekim 2023'te düzenlenen saldırılarda Sderot da ağır darbe aldı ve kentte 50'den fazla kişi hayatını kaybetti.

Saldırıdan sonraki üç yılda ise Sderot'un nüfusu yaklaşık 5 bin artarak 40 bine ulaştı. İdeolojik nedenlerin yanı sıra devletin sunduğu teşviklerden yararlanan çok sayıda genç kente yerleşti.

Kentte "ulusal-dindar" olarak tanımlanan kesimin giderek daha baskın hâle geldiğini fark etmek zor. Bu kesim çoğunlukla Bezalel Smotriç'in aşırı sağcı Dini Siyonizm Partisi'ne oy veriyor. Smotriç'e verilen oylar fiilen Netanyahu blokuna gitse de, Likud'un Sderot'ta doğrudan oy kaybetmesi bekleniyor.

Eisenkot'un olası zaferi ne anlama geliyor?

Ben-Simon'a göre Eisenkot'un olası seçim zaferi, Fas Yahudilerinin kimliğinin yeniden şekillenmesinde bir fırsat olabilir:

"Eisenkot'un kazanması halinde Sderot gibi kentlerin Fas kökenleriyle olan bağı daha da güçlenecektir."