İsrail'de denklem değişti: Milletvekili avı mı, dönüşümlü başkanlık mı?

27 Ekim'de İsrail'de gerçekleştirilen genel seçimlerin ardından parlamentoda oluşan tablo, ülkeyi derin bir siyasi belirsizliğe sürükledi. Başbakan Binyamin Netanyahu liderliğindeki Likud Partisi sandıktan birincilikle çıkmasına rağmen sağ blokla birlikte parlamentoda çoğunluğu elde edemedi. Öte yandan Gadi Eisenkot liderliğindeki muhalefet cephesinin de 61 sandalyelik çoğunluk eşiğine ulaşamaması, koalisyon senaryolarını ve siyasi kilitlenme ihtimallerini öne çıkardı.

Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Zekeriya Kurşun, ortaya çıkan meclis tablosunu ve kilit aktör konumuna gelen Arap seçmenlerin durumunu değerlendirdi.

"Yok edileceğine inandırılmış bir toplumun bu tercihi kaçınılmazdı"

Netanyahu'nun elde ettiği sonucun aslında şaşırtıcı olmadığına vurgu yapan Prof. Dr. Kurşun, bugüne kadar yapılan analiz ve seçim tahminlerinde, Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından soykırımla suçlanan ve BM Soykırım Sözleşmesi'ne taraf bir ülkeye gittiğinde tutuklanma riski bulunan bir liderin böylesine bir sonuç elde etmeyeceği öngörüldüğünü belirtti. Ancak bunun bir sürpriz olmadığını ifade eden Kurşun, şunları kaydetti:

"Varoluşsal bir tehditle yok edileceğine inandırılmış İsrail toplumunun yok etmeyi ilke edinen bir partiyi desteklemesi kaçınılmazdı."

Netanyahu bloğu hükümeti tek başına kuramıyor

Sandık sonuçlarına göre Netanyahu bloğunun hükümet kurma yetersizliğine işaret eden Kurşun, Netanyahu kendi bloğunun birinci partisi olup toplam bloğun 53 sandalye civarında kaldığını ancak tek başına bu bloğun hükümeti kurma ihtimalinin bulunmadığını ifade etti.

Olası hükümet senaryolarına ilişkin değerlendirmelerde bulunan Kurşun, öne çıkan senaryoların başında merkez sağ ve merkez sol grupların ortak bir hükümet kurmasının yer aldığını söyledi. İsrail siyasetinde geçmişte yaşanan tıkanıklıkların dönüşümlü başbakanlık modeliyle aşıldığını hatırlatan Kurşun, şu ifadeleri kullandı:

"İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog'un hükümeti kurma görevini ilk olarak Netanyahu'ya devretmesi bekleniyor. Ancak dönüşümlü başbakanlık modelinde merkez solun nasıl bir hareket alanı bulacağı, uluslararası denklem ve ABD'deki siyasi gelişmelere bağlı olacaktır."

Milletvekili avı süreci başlayabilir

Münavebeli modelin gerçekleşmemesi halinde tam bir kilitlenmenin kaçınılmaz olacağına işaret eden Prof. Dr. Kurşun, İsrail siyasetinde sıkça görülen ve transfer yöntemi olarak bilinen sürecin işletilebileceğine dikkati çekti. Kurşun bu durumda şu senaryoların öne çıktığını belirtti:

• Milletvekili avı süreci: 53'ün üstüne 61'e tamamlayacak şekilde küçük bloklardan birinin çekilmesi veya tek tek her bloktan birer milletvekilinin transfer edilmesi suretiyle Netanyahu bloğunun hükümet kurması
• Parlamentoda karar alım zorluğu: Bu durumda istenilen kararların çok kolaylıkla alınamayacağı ve İsrail yönetiminin bir kez daha kısıtlanacağı

Arap bloğu kilit rol oynayabileceğini tüm dünyaya gösterdi

Seçimlerin en önemli gelişmelerinden birinin Arap seçmenin sandığa yüksek katılımı ve elde ettiği sandalye gücü olduğunu ifade eden Prof. Dr. Kurşun, bugüne kadar parçalı olan 1948 Araplarının varlık gösterebileceklerini, çaresiz olmadıklarını gösteren bir çıkış yaptığını söyledi.

Bu çıkışın iki yönlü sonuç doğurabileceğini vurgulayan Kurşun, şu değerlendirmelerde bulundu:

• Netanyahu karşıtı muhalefet bloğuna dışarıdan destek verebilirler; büyük ihtimalle hükümetin dışında kalmayı tercih ederler ve Uluslararası Ceza Mahkemesi'nce soykırımla suçlanan bir ismi devre dışı bırakabilirler
• İsrail siyasetinde artık 1948 Araplarının kilit rol oynayabileceği bir duruma geldiklerini hem İsrail siyasetine hem de dünya kamuoyuna göstermiş oldular

Sonuç olarak Arap bloğunun mevcut tüm senaryolarda kritik konumunu koruduğunu belirten Kurşun, bu tablonun İsrail'in siyasi geleceğinde belirleyici bir etken olacağını ifade etti.