"Bizden biri" sloganıyla Netanyahu'ya meydan okuyor: Eisenkot Sderot'ta tarih yazabilir mi?

İsrail'de yarın yapılacak genel seçimler öncesinde nefesler tutulmuş durumda. Negev Çölü'nün kuzey ucunda, Gazze sınırına sadece bir kilometre mesafedeki Sderot kenti, ülkenin siyasi geleceğini şekillendirecek kritik bir sahneye dönüşmüş durumda.

Kentin dış mahallelerine trenle gelenleri, sağcı Likud ve aşırı sağcı Otzma Yehudit partilerinin afişleri karşılıyor. Ancak bir afiş diğerlerinden belirgin biçimde ayrılıyor: liberal Yashar Partisi'nin afişi. Afişteki slogan dikkat çekici bir şekilde İbranice "başbakan" ifadesi ile Fas Arapçasında "bizden biri" anlamına gelen kelimeleri bir araya getiriyor: "Rosh Memshala Dialna."

Eisenkot, Netanyahu'nun en güçlü rakibi

Yashar Partisi'nin Fas kökenli başbakan adayı, eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot, "Bibi" lakaplı Başbakan Benyamin Netanyahu'nun en zorlu rakibi konumunda. Gazze'deki çatışmalarda oğlunu kaybeden Eisenkot, anketlerde rakibinin önünde görünüyor.

Gözlemcilere göre Eisenkot, yalnızca hayal kırıklığına uğramış seçmenleri değil; laiklerden dindarlara kadar geniş bir yelpazeyi kendine çekiyor. Ancak Sderot gibi tarihsel olarak Likud'un kalesi sayılan kentlerdeki desteği, ayrı bir siyasi anlam taşıyor.

Sderot: Likud'un kalesinde Fas kültürü

Tel Aviv'in yaklaşık 75 kilometre güneyinde yer alan Sderot, büyük bir Fas Yahudisi topluluğuna ev sahipliği yapıyor. Kent, son yıllarda İsrail'deki Fas Yahudisi kültürünün simgelerinden biri haline geldi. Bu kültür; müzikten sinemaya, devlet siyasetinden gündelik yaşama kadar geniş bir yelpazede kendini gösteriyor.

Buna rağmen Sderot, İsrail sağının ve özellikle Netanyahu'nun Likud Partisi'nin en güçlü kalelerinden biri kabul ediliyor. 2022 seçimlerinde Likud ülke genelinde yüzde 23 oy alırken, Sderot'ta bu oran yüzde 40'ın üzerine çıktı.

Mizrahi mirası ve tarihsel ayrışma

Bu tablo, İsrail'deki siyasi dokunun en derin fay hatlarından birini ortaya koyuyor: Avrupa kökenli Aşkenaz Yahudileri ile Ortadoğu ve Kuzey Afrika kökenli Mizrahi Yahudiler arasındaki tarihsel ayrışma. Tahminlere göre İsrail'deki Yahudi nüfusunun yaklaşık yarısı, yani 4 milyon kişi Mizrahi kökenli.

Mizrahi Yahudileri, devletin ilk yıllarından itibaren ciddi ayrımcılık ve ihmale maruz kaldı:

• Avrupa'dan gelen göçmenlere daha iyi konutlar ve iş imkânları sunulurken, Arapça konuşulan ülkelerden gelen Yahudiler altyapısı sınırlı uzak bölgelere yerleştirildi
• Geçici göçmen kampları olarak kurulan "maabarot" alanları, sonradan "kalkınma kentleri"ne dönüştü ancak merkez bölgelere kıyasla çok daha az kaynak aldı
• Kendi kültürlerini, miraslarını ve Arapça dillerini korumak yerine "Avrupalılaşmaları" beklendi
• İş, eğitim ve altyapıya sınırlı erişim, uzun süreli dışlanmanın simgesi haline geldi

Bu eşitsizlik, İsrail'in ekonomik ve toplumsal gerçekliğini hâlâ şekillendiriyor. Sderot da bu tarihsel sürecin en bilinen örneklerinden biri.

Eisenkot'un Mizrahi kimliği kampanyanın merkezinde

2026 seçim kampanyasında köken tartışmaları özel bir önem kazandı. Kuzey Afrika kökenli Yahudi nüfusunun yoğun olduğu Eilat'ta büyüyen Eisenkot'un Yashar Partisi, Likud'u kendi Mizrahi siyasetçilerini geri planda tutmakla suçladı. Kampanyada "Netanyahu: Mizrahiler de röportaj versin" sloganıyla bu duruma gönderme yapıldı.

Netanyahu'nun en güçlü destekçilerinden biri olan sağcı gazeteci Yinon Magal, canlı yayında Eisenkot'un elitist Aşkenazlar tarafından kontrol edildiğini öne sürdü ve ona "maymun" dedi. Avrupa kökenli olan Netanyahu bu ifadeyi kınadı.

Fas doğumlu, ödüllü İsrailli gazeteci ve eski milletvekili Daniel Ben-Simon, Eisenkot'un kökenlerini öne çıkarmasının Magal'ın sözlerinin ardından zorunlu hale gelmiş olabileceğini ancak bunun tarihsel anlam taşıdığını belirtiyor.

Ben-Simon, seçim afişlerindeki "Dialna" sözcüğünün sahiplenilmesine ilişkin şu değerlendirmeyi yapıyor:

"İnsanlar 'Dialna' gibi ifadeleri gururla kullanmıyor."

Ben-Simon'a göre İsrail toplumu uzun yıllar Kuzey Afrika Yahudilerinin Arap kimliğini silmeye çalıştı. Eisenkot'un bu ifadeyi sahiplenmesi, toplumun çizdiği çerçevenin dışına çıkmanın bir yolu olarak görülüyor:

"Böyle bir ifade kullandığınızda yeni bir kimlik oluşturuyorsunuz: İsrail-Fas kimliği. Eisenkot, bu ikili kimliğin ifade edilmesine ve buna rağmen kişinin kendisini hâlâ evinde hissetmesine izin veren ilk kişi."

Likud'un Mizrahi mirası ve 1973 dönüm noktası

1973'te sağcı bir ittifak olarak kurulan Likud, Menahem Begin liderliğinde Mizrahilerin hoşnutsuzluğunu etkili biçimde kullandı. Mizrahilerin Begin'e verdiği destek, Likud'un ilk kez sosyalist blok karşısında iktidara geldiği ve "Mahapach" (büyük değişim) olarak anılan siyasi dönüşümde belirleyici oldu.

Bu tarihten itibaren Mizrahiler çoğunlukla Likud ile özdeşleştirildi. Buna rağmen partinin bugüne kadar Mizrahi kökenli bir lideri olmadı.

7 Ekim travması sonrası Sderot'un dönüşümü

Sderot'un Gazze'ye yakınlığı, kenti son 20 yılda Hamas'ın roket saldırılarının sık sık hedefi haline getirdi. Hamas öncülüğünde 7 Ekim 2023'te düzenlenen saldırılarda da kent ağır darbe aldı ve 50'den fazla kişi hayatını kaybetti.

Buna rağmen saldırıdan sonraki üç yıl içinde Sderot'un nüfusu yaklaşık 5 bin kişi artarak 40 bine ulaştı. Hem ideolojik nedenler hem de devletin sunduğu teşvikler nedeniyle çok sayıda genç aile kente yerleşti.

Kentte "ulusal-dindar" olarak tanımlanan kesimin giderek daha baskın hale geldiği gözlemleniyor. Bu kesim çoğunlukla Bezalel Smotriç'un aşırı sağcı Dini Siyonizm Partisi'ne oy veriyor. Parti, Netanyahu'nun koalisyonunun başlıca ortaklarından biri.

Smotriç'e verilen oylar fiilen Netanyahu blokuna gitse de, Başbakan'ın Likud Partisi Sderot'ta doğrudan oy kaybedebilir.

Sonuç ne olursa olsun kimlik dönüşümü sürüyor

Seçim sonucu ne olursa olsun, Sderot'un Fas Yahudilerinin kenti olarak algılanmasının yakın zamanda değişmesi beklenmiyor. Ben-Simon'a göre Eisenkot'un seçim zaferi, İsrail'deki Fas Yahudilerinin gelecekteki kimliğinin yeniden şekillenmesi açısından kritik bir fırsat olabilir:

"Eisenkot'un kazanması halinde Sderot gibi kentlerin Fas kökenleriyle olan bağı daha da güçlenecektir."