Trump'ın Putin hesabı tutmadı: Dizel fiyatları düşmüyor

Dünya piyasalarında dizel fiyatlarının yakın gelecekte belirgin biçimde düşmesi beklenmiyor. Uzmanlara göre, ABD Başkanı Donald Trump ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin arasında varılan son tedarik anlaşmasına rağmen olumsuz tablonun sürececeği kaydediliyor.

Köln'deki Alman Ekonomi Enstitüsü'nün dış ticaret uzmanı Samina Sultan, yüksek dizel fiyatlarının temel nedenini şu sözlerle açıklıyor: "Yüksek dizel fiyatlarının nedeni, İran'daki savaş ile Hürmüz Boğazı ve Babülmendep Boğazı'nın aynı anda kapalı olması."

Sultan'a göre bu durum üretim kayıplarına yol açıyor ve yakıt taşımacılığını daha pahalı, daha güvensiz ve daha zor hâle getiriyor. Ayrıca Trump'ın Rusya ile yaptığı anlaşmanın jeopolitik bir boyutu daha bulunduğunu belirten uzman, "Bu, Ukrayna'daki savaş ile İran'daki savaşın tamamen iç içe geçmesine yol açıyor" uyarısında bulunuyor.

Savaş rafineri kapasitelerini düşürüyor

Yük ve deniz taşımacılığı verilerine göre Hürmüz Boğazı'ndan yeniden günde yaklaşık 13,5 milyon varil ham petrol geçiyor. Ancak dizel gibi rafine ürünlerde bu miktar dökme olarak yalnızca yaklaşık 677 bin varil. Savaş öncesinde bu rakam 3,6 milyon varildi.

Emtia analistleri de fiyat artışlarının ardında yatan temel nedeni savaşlara bağlıyor. "Ukrayna ve Ortadoğu'daki durumda bir değişiklik olmazsa bu darboğazları gidermek için fazla bir imkân görmüyorum" diyen analistler, çözümün savaşların sona ermesine bağlı olduğunu ifade ediyor.

Trump: 'Fiyatlar rekor hızda düşecek'

Donald Trump, 9 Ekim'de yaptığı bir paylaşımda Rusya'ya yönelik yaptırımları geçici olarak askıya alacağını ve Rus dizeli ithal edeceğini açıklamıştı. Bu adımın fiyatların "Amerikalılar ve aslında tüm dünya için rekor düzeyde ve hızla düşmesine" yol açacağını savunmuştu.

Rusya da anlaşmayı doğruladı. Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, 13 Ekim'de yaptığı açıklamada "Dizel yakıtı tedariki Rusya'nın, ABD'nin ve küresel enerji piyasalarının çıkarlarına uygundur" dedi.

ABD Enerji Enformasyon İdaresi verilerine göre ülkede dizel fiyatı son 12 ayda yüzde 60 artış göstererek galon başına 6,30 dolara ulaştı. Bu da litre başına yaklaşık 1,49 euroya denk geliyor.

Dizel ihracatında zirve ABD'nin

Rusya, dünya piyasasına ucuz dizel akıtabilse bile fiyatların daha önceki artış oranında düşmesi beklenmiyor. Uzmanlar bu konuda hemfikir. Nedenlerinden biri, Körfez bölgesindeki birçok rafinerinin ciddi üretim kayıpları yaşaması. Ayrıca yakıtın "gölge filo" olarak adlandırılan gemilerle taşınması ve bu sevkiyatların sigortalanması son derece pahalı, zahmetli ve güvensiz durumda.

Önemli bir değişim de yaşanıyor: Dünyanın en büyük dizel ihracatçısı artık Rusya değil. Üstelik Rusya'da da halk yakıt sıkıntısından etkileniyor. Dünyada ilk sırada ABD bulunuyor. ABD, 2025 yılında günde ortalama 1 milyon 264 bin varil dizel ihraç etti ve bu miktar dünya dizel ihracatının yaklaşık yüzde 15,4'üne denk geliyor. Rusya ise yüzde 9,5'lik payla ikinci sıraya geriledi.

İhracat kısıtlamaları tartışılıyor

ABD dizel ihracatına kısıtlama getirirse bundan özellikle Latin Amerika ve AB'deki alıcı ülkeler ağır biçimde etkilenebilir. Çünkü AB, Rusya'nın Ukrayna'ya saldırmasının ardından uygulanan ekonomik yaptırımlar nedeniyle giderek daha fazla ABD'den dizel ithal ediyor.

Ancak böyle bir kararın ABD açısından da ağır sonuçları olabilir. ING Başekonomisti Carsten Brzeski şu değerlendirmeyi yapıyor: "İhracat yasağı kıtlığı ortadan kaldırmaz, yalnızca başka yerlere dağıtır. Dünya piyasası fiyatları daha da yükselir ve rafineriler düşen kâr marjları nedeniyle üretimi azaltır."

Uzmanlara göre Trump'ın kısa süre önce gündeme getirdiği ihracat kısıtlamalarından da vazgeçildi. Çünkü bu adım ABD'deki dizel fiyatlarını daha da yükseltebilir. Ülkede dizel için zaten sınırlı depolama kapasitesi bulunuyor. Üretimin azaltılması gerekir ve ardından fiyatlar yeniden yükselirdi.

'Önemsiz bir anlaşma'

Trump'ın "rekor" olarak nitelendirdiği Rusya anlaşmasının ekonomik etkileri artık pek konuşulmuyor. Yapılan hesaplamalara göre, Rusya'dan derhal teslim edileceği açıklanan 2,2 milyon varil dizel, ABD'nin yaklaşık 4 milyon varillik günlük dizel ihtiyacını bile karşılamıyor.

Trump'ın açıkladığı tüm miktarlar toplansa bile, yani toplam 35,8 milyon varil dizel hesaba katılsa, bu rakam ABD'nin yalnızca yaklaşık dokuz günlük iç tüketimine denk geliyor.

Kanadalı petrol piyasası analisti Rory Johnston, anlaşmanın açıklanmasının hemen ardından sosyal medyada yaptığı paylaşımda şu ifadeleri kullandı: "Bu anlaşmanın ne kadar önemsiz olduğunu ne kadar vurgulasam az."

Rusya, rafinerileri İHA saldırılarının hedefi olmadığında normal koşullarda bu miktarın neredeyse 10 katını ihraç ediyor.

Kanada da ABD'ye dizel tedarik ediyor. ABD'nin toplam dizel ithalatının yaklaşık yüzde 80'i komşusu Kanada'dan geliyor. Ancak Trump'ın Kanada'ya yönelik sert söylemleri ve iki ülke arasındaki ticaret anlaşmazlığı göz önüne alındığında, Kanada'nın ABD'ye daha fazla dizel göndermeye istekli olması son derece düşük bir ihtimal olarak değerlendiriliyor.