Kapadokya'da Peribacası Faciası: Üç Can Kaybı ve Yanıtlanmayan Sorular

Kapadokya'da bir peribacasında meydana gelen kaya düşmesi faciasında üç kişi hayatını kaybetti, beş kişi de yaralandı. Olay, bölgedeki yapısal riskleri ve bugüne kadar atılan adımların yetersizliğini bir kez daha gündeme getirdi.

Kapadokya Alan Başkanı Cem Aslanbay, facianın ardından yaptığı açıklamada yaşananı "aşırı yağışlara bağlı toprak kayması" olarak nitelendirdi. Ancak bölgede uzun süredir bulunan ve Kapadokya üzerine kitaplar kaleme alan yazarlar ile çevreciler, olayın nedeninin yalnızca yağış olmadığını savunuyor.

Yol çalışması ve motorlu araçlar tartışması

Kapadokya konusunda uyarılarıyla bilinen yazar Gürsel Korat, kaya çökmesinin yaşandığı alanın Göreme Açık Hava Müzesi'nin sol kısmında, atlar ve ATV denen motorlu araçlarla gezi yapılan sahaya yakın bir noktada olduğunu belirtti. Korat, söz konusu bölgenin aynı zamanda Ortahisar yönünden gelen yeni yolun bağlandığı alan olduğuna işaret etti.

2022 yılında Göreme ile Ortahisar arasında inşa edilen ve Kapadokya'nın tam ortasından geçen çift şeritli yol, çevrecilerin uzun süredir eleştirdiği en önemli yapılaşmalardan biri konumunda. Korat, yıllardır motorlu araçların, iş makinelerinin, dozerlerin ve vinçlerin yarattığı tahribatın yağmura bağlanmaması gerektiğini vurguladı. "Kapadokya bu gidişle kaybedilecek ve motorlu araçlarla gezilen bir çöl elde edilecektir" uyarısında bulundu.

Turist sayısı on yılda ikiye katlandı

Kapadokya bölgesini ziyaret eden kişi sayısı her geçen yıl artış gösteriyor. Geçtiğimiz yıl yaklaşık 4,5 milyon turist bölgeyi ziyaret etti. Son on yılda ziyaretçi sayıları ikiye katlanmış durumda. Bu artış, bölge trafiğine binlerce yeni aracın eklenmesi anlamına geliyor.

İç Anadolu Çevre Platformu ve Türkiye Çevre Platformu, facianın ardından ortak bir açıklama yaparak "Yoğun araç trafiği, kontrolsüz insan baskısı ve ağır iş makineleriyle yürütülen müdahaleler telafisi imkânsız felaketlere davetiye çıkarıyor" ifadelerini kullandı.

Kapadokya Çevre Platformu'nun eski sözcüsü Mükremin Tokmak da bölgede yapılan yeni yol konusunda defalarca uyarılarda bulunduklarını belirterek, "Dünyanın hiçbir yerinde bu kadar insan, yoğun turistik faaliyet içine sokulur mu? Araçların titreşimi, insan sirkülasyonu, ATV araçlarının etkisi, bölgedeki HES'lerin yarattığı nem gibi birçok olumsuz durum var. Para ve rant odaklı turizm yapılmamalı" dedi.

Jeoloji uzmanlarından "risk haritası" uyarısı

TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası Yönetim Kurulu Başkanı Düzgün Esina, yaşanan olayın bir kaya düşmesi olduğunu belirterek, "Jeolojik riskler göz ardı edilerek bölgenin kontrolsüz şekilde turizm odaklı ele alınması böyle sonuçlar doğurabilir" diye konuştu.

Esina, bölgenin jeolojik risklerinin tanımlanmadan turizm amaçlı kontrolsüz şekilde kullanılmaması gerektiğini vurguladı ve şu önerilerde bulundu:

• Kaya kütlelerinin özellikleri, ziyaretçi güzergâhları, kullanım yoğunluğu ve tehlike düzeylerine göre risk haritası çıkarılmalı
• Ziyaretçilerin gezdiği alanlarda risk ölçümleri yapılmalı
• Alan Başkanlığı bünyesinde jeolojik risk izleme birimi kurulmalı
• Bölge jeopark statüsüne alınmalı
• Kontrolsüz turizmin önüne geçilmeli

Tehlikenin boyutu: 164 kaya düşmesi olayı

Kapadokya bölgesinde geçmişte de birçok yıkılma, kaya düşmesi ve göçme tehlikesi yaşandı. Resmi raporlar, riskin halen sürdüğünü ortaya koyuyor. Nevşehir Valiliği'nin 2021 tarihli İl Afet Risk Azaltma Planı'na göre merkez, Ürgüp, Avanos'un da aralarında bulunduğu sekiz ilçede toplam 164 kaya düşmesi olayı kaydedildi.

Son büyük olay ise 21 Eylül 2025'te Nevşehir'in Ürgüp ilçesinde yaşandı. Kadıkalesi mevkiinde yaklaşık 40 metre yüksekliğindeki sarp yamaçtan büyük bir kaya kütlesi koptu. Neyseki bu olayda can veya mal kaybı meydana gelmedi.

13 peribacası için proje hazırlandı, yalnızca 5'ine müdahale edildi

2019'da çıkarılan yasayla bölgenin yönetimi ve denetimini üstlenen Kapadokya Alan Başkanlığı, bugüne kadar "yıkılma, kaya düşmesi ve göçme" tehlikesi bulunan 13 peribacası için restorasyon ve müdahale projeleri hazırladı. Ancak bu projelerin büyük bölümü hayata geçirilemezken, yalnızca beş peribacasına fiili müdahalede bulunulabildi.

Alan Başkanlığı, proje çalışması tamamlanacak peribacası sayısının 2028'de 16'ya çıkacağını açıkladı. Faaliyet raporlarında hedeflerin tutmamasının gerekçesi olarak personel eksikliği ve bütçe yetersizliği gösterildi. Raporda riskler şu şekilde sıralandı:

• Projelerde görevlendirilecek uzman personel sayısının yetersizliği
• İhalelerin planlanan sürede yapılmaması
• İhale üzerinde bırakılan firmanın işi planlanan sürede tamamlamaması
• Personel ve diğer kaynakların zamanında tedarik edilememesi
• Mevsimsel olumsuz şartlar

2024'te sadece iki onarım tamamlanabildi

2024 yılı faaliyet raporuna göre, Kapadokya Alanında tadilatı, tamiratı, esaslı onarımları ve iyileştirmesi yapılan peribacası ve yeraltı şehri sayısı yalnızca iki olarak kayıtlara geçti. Bu tablo, riskli yapıların ölçeğiyle karşılaştırıldığında ciddi bir yetersizliğe işaret ediyor.

Alan Başkanlığı kaynaklarına göre, bu süreçte acil müdahale gereken dört peribacasının bakım, onarım ve restorasyonuna başlandı. 25 Mart 2024'te çalışmaları yerinde inceleyen dönemin Kapadokya Alan Başkanı Birol İnceciköz, dokuz peribacasında da benzer çalışmalar yapılacağını açıklamıştı.

Alan Başkanı Cem Aslanbay ise Eylül 2026'da yaptığı açıklamada, beş peribacasına müdahale ettiklerini belirterek, "Şu anda bunların çoğu bitti. Yakında Göreme'de mevcut bulunan iskeleleri söküp, tehlike arz ettiğini düşündüğümüz diğer peribacılarına önlem olarak müdahale edeceğiz" ifadelerini kullanmıştı.

Üç can kaybıyla sonuçlanan facianın ardından bölgedeki risklerin ve sorumluluk tartışmasının bir an önce netleşmesi bekleniyor.