Kapadokya'da facia göz göre göre mi geldi? Mimar Çöloğlu'dan kritik uyarı: 'Ana yol güzergâhında çok sayıda peribacası yıkılma riski taşıyor'

Kapadokya'da Göreme Açık Hava Müzesi girişinde meydana gelen peribacası çökmesi, bölgedeki doğal ve kültürel mirasın korunmasına yönelik tartışmaları yeniden alevlendirdi. Çökme sonucu 3 kişi yaşamını yitirirken 5 kişi de yaralandı.

Olay yerinde incelemelerde bulunan Nevşehir Valisi Hüseyin Kök, aşırı yağış nedeniyle toprak kayması yaşandığını açıkladı. Adalet Bakanı Akın Gürlek ise olayla ilgili olarak Nevşehir Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından adli soruşturma başlatıldığını duyurdu.

Facianın ardından bölgedeki koruma önlemleri ve peribacalarının karşı karşıya olduğu tahribat riski yeniden gündeme taşındı. Olaydan kısa süre önce bölgede incelemelerde bulunan mimar Zeynep Çöloğlu, ana yol güzergâhlarında çok sayıda peribacasının yıkılma riski taşıdığını belirterek çarpıcı açıklamalarda bulundu.

Yapılar araç trafiğinin titreşimlerinden doğrudan etkileniyor

Çöloğlu, peribacalarının yapıların araç trafiğinin yarattığı titreşimlerden doğrudan etkilendiğini söyledi. Ayrıca Göreme'de restorasyon amacıyla askıya alınan bazı peribacalarında iskele ayaklarının doğrudan kaya kütlelerinin üzerine bastığını gözlemlediğini aktardı. Bu uygulamaların yapıları korumak yerine kayalara ek yük bindirebileceğine ve tahribata yol açabileceğine dikkat çekti.

Kalıcı koruma önlemlerinin acilen hayata geçirilmesi çağrısında bulunan Çöloğlu, şu taleplerini sıraladı:

• Peribacalarının çevresinin araç trafiğine kapatılması
• Ağır iş makinelerinin kontrolsüz geçişlerinin engellenmesi
• Kaya yüzeylerinde aşınmaya neden olan ATV turlarının yasaklanması

Tartışmalı yol çalışmaları yeniden gündemde

Yaşanan facia, yaklaşık dört yıl önce Ortahisar ile Göreme arasında başlatılan yol yapım çalışmalarına yönelik tartışmaları yeniden gündeme getirdi. Birinci derece arkeolojik ve doğal sit alanından geçirilen çift şeritli yolun yapımı sırasında iş makineleriyle yürütülen çalışmaların Saklı Kilise, Tokalı Kilisesi ve Bizans dönemine ait manastır kompleksi açısından tahribat riski oluşturduğu yönündeki uyarılar hatırlatıldı.

Mimarlar Odası Ankara Şubesi de daha önceki açıklamalarında derin kazıların ve ağır araçların yarattığı titreşimlerin kaya dokusundaki kırılmaları artırabileceği ve göçmelere zemin hazırlayabileceği uyarısında bulunmuştu.

'Felaketin temelinde plansız uygulamalar var'

Kapadokya Çevre Platformu Sözcüsü ve belgeselci Mükremin Tokmak, çökmenin yaşandığı alanın Göreme Açık Hava Müzesi'nin eski otoparkının karşısındaki yeni otopark bölgesinin hemen altında bulunduğunu belirtti. Üst bölümünde at çiftliklerinin yer aldığı alanın bütüncül bir manastır kompleksini barındırdığını vurgulayan Tokmak, yol yapımı, otopark kapasitesinin artırılması ve yoğun araç ve insan hareketliliğinin yarattığı titreşimlerin riskleri büyüttüğünü savundu.

Yol çalışmalarının ardından kaya kütlelerinde büyük kopmalar ve göçmeler yaşanabileceği konusunda daha önce uyarıda bulunduklarını söyleyen Tokmak, yağış ve kış koşullarının etkili görünmesine karşın plansız ve projesiz uygulamaların da değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Araç ve turist yoğunluğu için önlem çağrısı

Bölgedeki turist ve araç yoğunluğunun son yıllarda önemli ölçüde arttığını belirten Tokmak, jeolojik açıdan hassas olan Kapadokya'da şunları talep etti:

• Bilimsel titreşim ölçümlerinin yapılması
• Ziyaretçilerin hangi alanlara girebileceğinin kesin sınırlarla belirlenmesi
• Tarihi ve doğal alanlardan uzakta otopark alanları oluşturulması
• Hassas yapılara yaklaşımın sınırlandırılması

Tokmak, Devrent Vadisi'ndeki deve kayasının çevresine ahşap çit çekilmesi gibi sınırlı önlemlerin yeterli olmadığını savundu.

Mimar Zeynep Çöloğlu da aşırı turizmin Kapadokya'nın doğal ve kültürel mirası üzerindeki etkilerinin bilimsel olarak incelenmesi ve korumacı bir ziyaretçi yönetiminin acilen uygulanması çağrısında bulundu.