HABAŞ'ta yakınını kaybedenler: 18 kişi öldü ama geride 200 can yandı

İzmir Aliağa'daki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası'nda 9 Kasım'da meydana gelen patlamada 18 işçi hayatını kaybetti. Faciada yakınlarını kaybedenlerin anlatımları, tesisin iş güvenliği konusunda ciddi sorunlarla boğuştuğunu bir kez daha gözler önüne seriyor.

Hayatını kaybeden 42 yaşındaki Göksel Ünaldı'nın ablası İlkay Ünaldı, kardeşinin hikayesini kelimelerle ifade etmenin zorluğunu dile getiriyor. Boşandıktan sonra hayatını yeniden kurmaya çalışan, borçlanmış, "Artık kendime yeteceğim" diyen kardeşinin ilk iş gününde hayatını kaybettiğini anlatıyor.

Kardeşine ilk iş günü olmasına rağmen hiçbir eğitim verilmediğini belirten Ünaldı, "İş güvenliği açısından yetersiz bir yerdi. Ağır bir iş. Onun o kazada ne işi vardı, bilmiyorum" diyor. Tesisin geçmişte de iş kazalarına sahne olduğuna dikkat çeken Ünaldı, sorumluların yargılanmasını talep ediyor. Eşinden boşanmış olan Ünaldı'nın 16 ve 19 yaşlarında iki çocuğu bulunuyordu.

Gülden Bıyıklı: Diri diri yandı, geride 200 kişi kaldı

Patlamada 50 yaşındaki oğlu Ceylan Bıyıklı'nın eşi Gülden Bıyıklı, eşinin çalışma koşullarını "cehennem çukuru" benzetmesiyle anlatıyor. Gece saatlerinde işe çağrılan, bazen sabaha kadar çalışan eşinin eve geldiğinde yemek bile yemeden yeniden fabrikaya döndüğünü aktarıyor.

"Eşimle telefonla bile konuşamıyorduk. Gece üçte gelip sabah gittiği oluyordu. Sabah dokuzda eve geliyor, sonra yeniden çağrılıyordu. 12 saatin altında çalıştığı hiç olmuyordu" diyen Gülden Bıyıklı, eşinin fabriktaki sorunlardan sık sık yakındığını da aktarıyor: "Fabrika bitik, günü kurtarıyoruz" dediğini duyarlıyordu.

Toplam 22 yıl HABAŞ'ta çalışan Ceylan Bıyıklı, bir süre yurt dışına gitmiş, üç yıl sonra fabrikaya geri dönmüştü. Çelikhane bakım sorumlusu olarak görev yapan Bıyıklı, üç yıl önce emekli olmasına rağmen çalışmayı sürdürmek zorundaydı. Eşinin çelikhane müdürünün ısrarla işe çağrıldığı, bir seferinde de "Artık gece dörtte gelinir mi, insanlıktan çıktın" dediği anlatılıyor.

Patlamanın ardından yaşadıklarını sözlerle ifade etmekte zorlanan Gülden Bıyıklı şöyle diyor:

"Kapısını bile açamamış, diri diri yandı. Ölen 18 kişi ama geride kalan 200 kişi daha yandı. Sabah yedide gönderdim, on bir buçukta adam öldü. Kimin ne kusuru varsa hesap versin. Biz yandık, başkası yanmasın."

Engelli bir kızıyla yaşamını sürdüren Gülden Bıyıklı, eşinin ölümünün ardından hem ekonomik hem de psikolojik olarak yıkıldığını söylüyor: "Benim hayatım bitti. Engelli kızım var, evim kapandı gitti."

Fırat Maraşlı: Ölmediğimize şükrediyorduk

38 yaşındaki Ferhat Maraşlı'nın ağabeyi Fırat Maraşlı da aynı fabrikada işçi olarak çalışıyor. 16 yıldır çelikhane bölümünde, özellikle ocaklar kısmında görev yapan Ferhat Maraşlı, geride iki yaşında bir kız çocuğu bıraktı.

Yeni aldığı evin borcunu ödemeye çalışan, hayatını kurmak için büyük mücadele veren kardeşini "Gariban bir işçiydi" sözleriyle anlatan Fırat Maraşlı, kardeşinin fabrikada daha önce de kazalar geçirdiğini belirtiyor: "Parmağı kırıldı, diz kapağından yaralandı."

Fırat Maraşlı'ya göre fabrikadaki kazalar işçiler için olağan hale gelmişti: "Ölmediğimize şükrediyorduk. Ama en sonki ölüm hadisesi büyük bir facia oldu; kurtulma şansları hiç olmadı."

Eski çalışan: Birçok ölüme şahit oldum

2018-2021 yılları arasında HABAŞ'ta çalışan H.H.Y., geçmişte yaşadığı iş kazalarını ve tanık olduğu ölümleri anlatıyor: "Ben de iş kazası geçirdim, birçok ölüme şahit oldum."

Limanda puantör olarak görev yaptığı dönemde, kamyonlardan dökülen hurda parçalarına takılıp düştüğünü ve sağ elinin iç tarafının parçalandığını aktarıyor: "His kaybı yaşandı. 80 model bir arabayla önce patlamanın olduğu fabrikaya, oradan da ambulansla hastaneye götürüldüm. Parmaklarımı oynatamıyordum, altı yedi dikiş atıldı."

İş güvenliği uzmanının tuttuğu raporda fotoğrafın kazanın yaşandığı noktada değil, uzmanın uygun gördüğü yerde çekildiğini belirten eski işçi, "Dosyaya olay öyle geçti. O dönem şikayetçi olmadım, çünkü bilgim yoktu" diyor.

H.H.Y., limandaki güvenlik sorunlarına ilişkin şu örnekleri de veriyor:

• 2020 yılı: Yasal sınırın üzerinde yükleme yapılan bir kamyonun yokuştan inerken bobinlerin kayması sonucu şoförün hayatını kaybetmesi
• Gece vardiyası: Yükleme-boşaltma sırasında karanlık nedeniyle bir TIR şoförüne kamyon çarpması; şoförün cesedinin sabah denizde bulunması
• Forklift kazaları: Uzuv kayıplarına yol açan çok sayıda iş kazası

Eski işçi, yaşananların örtbas edildiğini savunarak, "Patronunun gücü nedeniyle bunlar örtbas ediliyordu. Tek dedikleri şey baret takın oldu" ifadelerini kullanıyor.

Tutuklama ve adli süreç

Patlamayla ilgili yürütülen soruşturma kapsamında 9 kişi tutuklandı. Aralarında HABAŞ Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Rüştü Başaran'ın da bulunduğu 2 kişi ise ev hapsi kararıyla serbest bırakıldı.