HABAŞ'ta geçmişte yaşanan iş kazaları: Açık kaynaklardan derlenen veriler ne gösteriyor?

İzmir'in Aliağa ilçesinde yer alan HABAŞ Demir Çelik fabrikasında 9 Kasım tarihinde meydana gelen patlamada 18 işçi hayatını kaybetti, 15 kişi de yaralandı. Adalet Bakan Yardımcısı Can Tuncay, şirketin Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Rüştü Başaran ve 10 kişi hakkında Aliağa Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından gözaltı kararı verildiğini açıkladı. Tuncay, kazanın gerçekleştiği fabrikada geçmişte yaşanan işçi ölümlerine dair duyum ve ihbarların başsavcılık tarafından ayrıntılı biçimde incelendiğini de belirtti.

Açık kaynaklardan derlenen bilgilere göre HABAŞ'ın demir çelik fabrikası ve limanında 2018'den bu yana en az 28 işçi hayatını kaybetti.

Son bir ayda üç kaza

İzmir Valiliği'nin açıklamasına göre 9 Kasım'da 18 kişinin ölümüne neden olan patlama saat 12.00 civarında yaşandı. Valiliğin yazılı açıklamasında, olayın sıvı çelik döküm işlemi sırasında tavan vincinin koparak ark ocağına düşmesi sonucu meydana geldiği değerlendirildi. HABAŞ'ın internet sitesinde yayımlanan taziye yazısında "acımız tarifsizdir" ifadelerine yer verilirken, hayatını kaybeden çalışanların ailelerinin ve yaralı arkadaşlarının yanında olunacağı, ihtiyaç duyulan her konuda desteğin süreceği vurgulandı.

Aynı fabrikada bu olaydan haftalar önce iki işçi daha hayatını kaybetti:

• Hakan Doğan, 21 Ekim'de yüksekten düşerek yaşamını yitirdi.
• Eyüp Eğinli, iş makinesi lastiğine hava basılırken yaşanan patlama sonucunda 5 November'da hayatını kaybetti.

Araştırmalara göre HABAŞ'ta 2018'den Ekim 2026'ya kadar en az sekiz işçi daha iş kazalarında hayatını kaybetti. Bu kazaların bazılarında şirket farklı oranlarda kusurlu bulundu.

Örneğin, Ekim 2020'de eskiyen sacların değiştirilmesi sırasında hayatını kaybeden Kadir Özdemir'in ailesi tarafından açılan davada HABAŞ %70 asli kusurlu bulundu. 2023'te tamamlanan davada mahkeme, Özdemir'in ailesine tazminat ödenmesine karar verdi. Özdemir'in ölümü üzerine yapılan ortak açıklamada şu ifadelere yer verildi: "Aliağa'da iş cinayetleri artık son bulmalıdır. HABAŞ iş cinayetlerinde sorumlu olanlar cezalandırılmalı, gerekli işçi sağlığı ve güvenliği önlemleri alınmalı, uluslararası standartlarda kamu denetimi yapılmalı, işçiler üzerindeki uzun, aşırı çalışma ve benzeri baskılar sona erdirilmeli, artık üretim için iş cinayeti yaşanmamalıdır."

İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi'nin verilerine göre 2026'nın ilk 10 ayında en az 1930 işçi iş kazalarında hayatını kaybetti.

HABAŞ raporundaki detaylar

Aliağa'daki demir çelik fabrikasının sahibi olan HABAŞ'ın tesislerindeki iş güvenlik önlemlerine dair bazı istatistikler, şirketin 2025 sürdürülebilirlik raporunda yer alıyor. Rapordaki bir tabloda işçilerin ve taşeron işçilerin iş kazası nedeniyle mesai yapamadığı günlerde artış görülüyor:

• HABAŞ işçileri için kayıp günlü kaza sayısı 2024'te 109 iken 2025'te 146'ya çıktı.
• Taşeron işçileri için aynı sayı 38'den 83'e yükseldi.

Burada "kayıp günlü iş kazası" ifadesi, çalışanların bir iş kazası veya meslek hastalığı sonucunda en az bir tam iş günü ya da vardiya boyunca işbaşı yapamayacak şekilde işten uzak kalmasına yol açan kazaları tanımlamak için kullanılıyor. Raporda bu kazaların tarihleri ve nasıl gerçekleştiklerine dair detaylar yer almıyor.

HABAŞ, 2025 yılında kayıp günlü iş kazalarındaki artışın arkasındaki nedenlerin analiz edildiğini; kişisel koruyucu donanımların güçlendirilmesi, mühendislik önlemleri ve taşeron denetimlerinin sıkılaştırılması gibi iyileştirmelerin hayata geçirildiğini savunuyor. Şirket, aynı yıl HABAŞ ve taşeronlarında ölümlü iş kazası yaşanmadığını belirtiyor. Ancak o yıl çelik ocağında meydana gelen patlamada 7 işçi yaralanmıştı.

Raporda ayrıca bakım ve onarım işlemlerinden de söz edilerek, farklı basınç senaryolarında çalışanların daha az etkilenmesi için çelikhane kumanda odalarının yeniden konumlandırıldığı, yükleme vincinin redüktör ve fren sisteminin yeniden yapılandırıldığı belirtiliyor. Tesislerle ilgili sözü edilen bu birimlerin 9 Kasım'daki patlama ile bağlantılı olup olmadığı bilinmiyor.

Çalışma saatleri azalıyor, kazalar artıyor

Rapordaki verilere göre işçilerin yıllık çalışma saatleri 2025'te bir önceki yıla kıyasla azalıyor. Ancak aynı dönemde kaza geçirilen günlerin sayısı artıyor. Raporda 2025'te firma ve taşeron çalışanlarına toplam 4.363 iş güvenliği eğitimi gerçekleştirildiği söyleniyor. Taşeronlara yönelik eğitim faaliyetlerinin kapsamının genişletildiği, temel iş sağlığı güvenliği eğitimi alan taşeron işçi sayısının 269'dan 615'e çıktığı vurgulanıyor.

Ancak raporun farklı bir bölümünde yer alan başka bir tabloda iş güvenliği eğitimlerinin 2024'te 65 bin 700 saat iken 2025'te 8.697 saate gerilediği ifade ediliyor. Bu gerilemeye dair açıklama bulunmuyor.

'Yasal otoritelerce düzenli aralıklarla denetlenmektedir'

Raporda HABAŞ'ın iş sağlığı ve güvenlik yönetim sisteminin ilgili mevzuat ve standartlar çerçevesine yapılandırıldığı, üçüncü taraf bağımsız belgelendirme kuruluşları tarafından denetlenip sertifikalandırıldığı vurgulanıyor: "Sistem yıllık iç ve dış denetimlerle izlenmekte, 3. taraf bağımsız denetim kuruluşlarının yanı sıra, yasal otoritelerce düzenli aralıklarla denetlenmektedir."

Çalışma Bakanı Vedat Işıkhan, konuya dair 9 Kasım'da yaptığı açıklamada fabrikanın bakanlık tarafından daha önce denetlendiğini söyledi ve "Çok ciddi anlamda sıkıntıların yaşanmadığı belirleniyor müfettişlerimiz tarafından" dedi. Işıkhan ayrıca patlamaya dair bir başmüfettiş görevlendirdiklerini, denetleme ve teftişlerin tamamlanmasının ardından kamuoyunu bilgilendireceklerini belirtti.