Aliağa'daki facianın ardından HABAŞ'ın sicili: Ölümlü iş kazaları, İsrail'e çelik ihracatı ve işveren Mehmet Rüştü Başaran'ın profili

İzmir'in Aliağa ilçesinde üretim faaliyetlerini sürdüren HABAŞ Demir Çelik Fabrikası'na ait karbondioksit dolum tesisinde meydana gelen patlamada 16 işçi yaşamını yitirdi. Faciada 2'si ağır olmak üzere 13 kişi de yaralandı. Patlamaya ilişkin Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan resmi bir açıklama geldi.

Aliağa Sulh Ceza Hakimliği, Aliağa Cumhuriyet Başsavcılığı'nın talebi üzerine soruşturma tamamlanıncaya kadar olayla ilgili her türlü haber, röportaj, eleştiri ve yorum içeren yayınları yasakladı.

Bu acı olay, HABAŞ'ın geçmişte pek çok kez yaşanan iş cinayetleri ve güvenlik zayıflıklarıyla anılan sicilindeki ilk olay değil. Şirket, yıllardır ölümlü iş kazaları, alınmayan önlemler ve İsrail'le yürüttüğü çelik ticareti ile gündemde.

Sicildeki ölümlü iş kazaları

HABAŞ'ın geçmiş yıllara uzanan iş kazası bilançosu şöyle:

• 2018 – Ocak: Fabrikada yaşanan patlamada eriyik demir işçilerin üzerine döküldü. 26 Temmuz'daki olayda beş işçi yaralandı, yaralılardan biri 3 Ağustos'ta yaşamını yitirdi.
• 2018 – Ağustos: Sıvı sürekli döküm makinesinde meydana gelen patlamada üç işçi ağır yaralandı.
• 2018 – Ekim: Bir işçi, fabrikanın toz toplama bacasından düşerek hayatını kaybetti.
• 2020 – Ekim: Eskiyen sacların değiştirilmesi sırasında yüksekten düşen Kadir Özdemir yaşamını yitirdi. Mahkeme, HABAŞ'ı yüzde 70 oranında asli kusurlu buldu.
• 2020 – Kasım: Limanda çalıştırılan vinç operatörü Raif Çatan, dalgalı denizde gemiye yükleme sırasında denize düşerek öldü. Olayda işçinin can yeleği verilmeden çalıştırıldığı ortaya çıktı. Taşeron firma yetkilileri ve liman yöneticilerinin de aralarında bulunduğu beş sanık taksirle ölüme neden olma suçundan 2 yıl 6'şar ay hapse çarptırıldı.
• 2020: Üzerine çelik bloklar düşen bir işçi daha yaşamını yitirdi.
• 2022 – Ağustos: Vinç operatörü Oktay Eryılmaz, vinçten düşerek hayatını kaybetti. İşçiler, bakım personeli sayısının yetersizliğini ve iş yükünün artırılmasına dikkat çekti.
• 2024 – Ocak: Limanda temizlik işçisi olarak çalışan 50 yaşındaki Kemal Özdemir, üzerine metal bobin düşmesi sonucu öldü.
• 2024 – Mayıs: Fabrikanın çelik ocağında patlama meydana geldi, biri ağır dört işçi yaralandı.
• 2025 – Eylül: Çelikhane ocağındaki patlamada biri ağır yedi işçi yaralandı.
• 2026 – Ekim: Taşeron işçi Hakan Doğan, yaklaşık sekiz metre yükseklikten düşerek hayatını kaybetti.
• 2026 – Kasım: Taşeron firma bünyesinde çalışan 20 yaşındaki Eyüp Eğinli, iş makinesi lastiğine hava basıldığı sırada meydana gelen patlamada ağır yaralandı ve kaldırıldığı hastanede yaşamını yitirdi.

Bu son ölümle birlikte bugünkü faciadan yalnızca dört gün önce HABAŞ'ta bir işçi daha hayatını kaybetmiş oldu.

İsrail ile ticari ilişkiler

Şirketin sicilinde iş cinayetlerinin yanı sıra İsrail ile yürüttüğü ticari ilişkiler de yer alıyor. HABAŞ'ın 2023 yılı sürdürülebilirlik raporunda, İsrail'in açıkça çelik satışının yapıldığı ülkeler arasında gösterildiği görüldü. Uluslararası ticaret verilerinde de şirkete ait İsrail'e yönelik ihracat sevkiyatları kayıtlı bulunuyor.

Türkiye'nin Mayıs 2024'te İsrail ile doğrudan ticareti durdurduğunu açıklamasının ardından Filistin üzerinden dolaylı ticaret iddiaları da gündeme geldi. Bazı Türk şirketlerinin Filistin'e yapılan ihracat üzerinden İsrail'e mal ulaştırmayı sürdürdüğüne dair araştırmalar yayımlanırken, Ticaret Bakanlığı ise Filistin'e gönderilen ürünlerin Filistin tarafından kullanıldığını savundu.

Mehmet Rüştü Başaran kimdir?

HABAŞ'ın Aliağa'daki demir çelik tesisleri 1987 yılında faaliyete başladı. Şirketin kurucusu Hamdi Başaran'ın oğlu Mehmet Rüştü Başaran, grubun yönetimini devraldı.

HABAŞ Grubu; demir çelik, sınai gaz, enerji, bankacılık, LPG, liman işletmeciliği, otomotiv, gemi inşa ve doğalgaz gibi alanlarda faaliyet gösteriyor. Grup, 1997 yılında Anadolubank'ı Özelleştirme İdaresi'nden satın alarak bankacılık sektörüne de giriş yaptı.

Şirketin yönetim organında Mehmet Rüştü Başaran, Aysel Başaran ve Erol Başaran Altıntuğ yer alıyor.