Brezilya nefesini tuttu: Lula mı, Bolsonaro hanedanı mı?

Brezilya'da cumhurbaşkanlık seçiminin ikinci turu öncesinde gerilim tavan yapmış durumda. Solcu Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva ile sağ popülist Flavio Bolsonaro arasındaki yarış, 25 Ekim Pazar günü yapılacak ikinci tur öncesinde anketlerde neredeyse kafa kafaya gidiyor.

Geçen hafta yayımlanan üç ayrı anket Bolsonaro'yu kıl payı önde gösterirken, bir diğer araştırma şirketi her iki adayın da yüzde 50 oy oranında olduğunu tespit etti. Bu sonuçlar, dört yıl öncesine benzer ölçüde başa baş bir yarışın yaşanabileceğini ortaya koyuyor.

Flavio Bolsonaro ilk turu sürpriz biçimde kazandı

Şu anki seçimde Lula'nın karşısına çıkan Flavio Bolsonaro, hapisteki Jair Messias Bolsonaro'nun oğlu. 4 Ekim'de yapılan ilk turu sürpriz biçimde yüzde 47'ye karşı yüzde 45 oyla kazanmıştı.

İlk turun ardından yayımlanan anketlerde fark Bolsonaro lehine altı puana kadar çıkmıştı. Ancak Lula, geçen hafta ülke çapında düzenlediği kitlesel mitingler ve sosyal medyadaki dinamik performansıyla yeniden ivme kazandı. Bolsonaro ise olumlu anket sonuçlarının verdiği rahatlıkla sokak kampanyasını azaltmış ve bu durum bir hata olduğu ortaya çıkmıştı. Bolsonaro, ikinci tur öncesinde miting programını yeniden hızlandırıyor.

Yaklaşık on yıldır kutuplaşan bir siyaset

Brezilya siyasetinde sol blok ile aşırı sağcı Bolsonaro kampı arasındaki karşıtlık yaklaşık on yıldır ülkenin belirleyici dinamiği konumunda. Jair Messias Bolsonaro, 2016'da dönemin Devlet Başkanı Dilma Rousseff'e yönelik azil sürecinde ulusal düzeyde tanınmıştı. 2018'deki seçimleri, yolsuzluk suçlamasıyla cezaevinde bulunan Lula'nın yokluğunda kazandı.

Lula ise hakkındaki mahkûmiyet kararlarının iptal edilmesiyle 2022'de siyasete döndü ve seçimi kazandı. Ancak Bolsonaro, Lula aleyhine komplo kurduğu gerekçesiyle 27 yıl hapis cezasına çarptırıldı.

Merkez partiler silindi, "üçüncü yol" doğamadı

Siyaset bilimci Marco Aurelio Nogueira, Lula ile Bolsonaroculuk arasındaki kutuplaşmanın Brezilya siyasetini adeta dondurduğunu belirtiyor:

"Lula ile Bolsonaroculuk arasındaki bölünme Brezilya siyasetini dondurdu. Bu iki kutuptan birine ait olmayan her şey ortadan kayboldu."

Nogueira'ya göre sosyal medya algoritmaları da bu süreci körüklüyor; çatışmadan beslenen ve gerilimi ödüllendiren platformlar, ılımlı bir alternatifin yeşerme şansını daha da daraltıyor.

Flavio Bolsonaro'nun "ılımlı" stratejisi

Nogueira, Flavio Bolsonaro'nun babasının 2022'de yapamadığını yapıp artık 80 yaşındaki Lula da Silva'yı yenme ihtimalinin bulunduğunu ifade ediyor. Bunda 45 yaşındaki senatörün verdiği daha ölçülü görüntünün belirleyici bir rol oynadığını vurguluyor:

"Jair Messias Bolsonaro kaba ve retorik açıdan saldırgan bir figürdü. Flavio Bolsonaro ise daha ılımlı bir görüntü veriyor ve Bolsonaroculuğun imajını gençleştiriyor. İyi hazırlanmış videolar paylaşıyor, işçilerin gündemindeki konulara değiniyor."

Lula'nın beş günlük çalışma haftası vaadiyle son dönemde puan toplaması üzerine Flavio Bolsonaro da direncinden vazgeçerek aynı teklif lehine oy kullandı. Maliye politikasında da yumuşayan Bolsonaro, ilk tur öncesinde açıkladığı sert bütçe kesintilerinin aksine artık Lula'nın sosyal programlarını sürdüreceğini söylüyor. Ancak Brezilya'nın yüksek borç yükünü nasıl azaltacağına dair henüz somut bir plan ortaya koymuş değil.

Banco Master skandalı kampanyaya gölge düşürüyor

Seçim kampanyasına, iflas eden finans kuruluşu Banco Master etrafında patlak veren dev yolsuzluk skandalı da gölge düşürüyor. Bankanın eski sahibi Daniel Vorcaro hakkında dolandırıcılık, kara para aklama ve yolsuzluk suçlamalarıyla soruşturma yürütülüyor.

Suçlamalar oldukça kapsamlı:

• Vorcaro'nun siyaset, finans ve yargı dünyasından isimlere rüşvet verdiği öne sürülüyor
• Bazı yüksek yargıçların da olaya karıştığı iddia ediliyor
• Dosyada milyonlarca euroluk ödemeler ve kuşkulu partiler de yer alıyor
• Suçlamalar hem Lula kampına yakın görülen yargıçlara hem de eski Bolsonaro yönetimi tarafından atanan isimlere uzanıyor

Flavio Bolsonaro'nun da bir bankacıdan aynî yardım ve hizmet aldığı iddia ediliyor. Bunlar arasında babasının hayatını konu alan bir film için verilen 10 milyon euro da bulunuyor. Ancak bu iddialardan seçim kampanyasında ciddi bir kazanç sağlayamayan Lula'nın da kendi oğlu bir yolsuzluk skandalına karışmış durumda. Bolsonaro ayrıca Lula'nın 2017'de yolsuzluktan mahkûm edilmesini sürekli gündeme getiriyor.

Seçmen artık "kulaklarını kapatmış" durumda

Siyaset bilimci Nogueira, kimin daha yolsuz olduğu üzerinden yürütülen karşılıklı suçlama savaşının seçmenlerde ciddi bir duyarsızlaşma yarattığını belirtiyor:

"Her taraftan durmaksızın skandal haberleri ve karşılıklı suçlamalar geliyor. Bu da seçim kampanyasında etkilerin adeta birbirini nötralize etmesine yol açıyor. Ortalama seçmen artık kulaklarını kapatıyor ve bu suçlamalara oy kararında büyük önem vermiyor."