Avrupa'da Protesto Dalgası 7 Ülkeye Yayıldı: Hayat Pahalılığı Gençleri Sokağa Döktü

Avrupa'da hayat pahalılığına ve artan yaşam maliyetlerine karşı başlatılan protestolar hızla büyüyerek 7 ülkeye yayıldı. Fransa'da bir grup lise öğrencisinin aşırı kalabalık sınıflar ve öğretmen eksikliğine karşı sokağa çıkmasıyla başlayan gösteriler, kısa sürede ülke geneline ve ardından kıtanın farklı köşelerine taşındı.

Protesto dalgası Fransa'yla sınırlı kalmadı; İtalya, Portekiz, İspanya, Arnavutluk, Belçika, Yunanistan ve Fransa'da on binlerce genç barınma krizi, artan fiyatlar ve kamu hizmetlerindeki sorunlar nedeniyle sokağa döküldü.

GENÇLERİN GELECEK BEKLENTİLERİ ZAYIFLIYOR

Gösterilere katılan gençlerin önemli bir bölümü, ebeveynlerinden daha iyi yaşam koşullarına sahip olabileceklerine dair beklentilerinin giderek zayıfladığını dile getiriyor. Bu tablo yalnızca mevcut gelir düzeylerine değil, gelecek beklentilerine ilişkin kaygıların da artmasına neden oluyor.

Protestoların hedefinde farklı siyasi çizgilerdeki hükümetler yer alıyor. Fransa'da Macron yönetimi, İtalya'da Meloni hükümeti, İspanya'da Sanchez yönetim ve Portekiz'de Montenegro kabinesi, sokaklardaki tepkinin odağında bulunuyor. Farklı ekonomik ve siyasi programlara sahip bu hükümetlerin ortaklaştığı nokta ise yükselen yaşam maliyetleriyle kaynaklanan toplumsal tepkiyle karşı karşıya kalmaları.

26 YILDA TEMEL HARCAMALAR YÜZDE 78'E KADAR ZAMLANDI

Gıda, enerji, ulaşım ve faturalar gibi temel harcamaların maliyeti 2000'den bu yana dört Avrupa ülkesinde ciddi düzeyde arttı. Resmî fiyat endeks verilerine göre artışlar şöyle gerçekleşti:

• İspanya: Yüzde 78 artış — 2000'de 100 Euro'ya alınan bir sepet, bugün yaklaşık 178 Euro
• Portekiz: Yüzde 71 artış — aynı sepet bugün yaklaşık 171 Euro
• İtalya: Yüzde 68 artış — aynı sepet bugün yaklaşık 168 Euro
• Fransa: Yüzde 59 artış — aynı sepet bugün yaklaşık 159 Euro

ENFLASYON 2022'DE TARİHİ ZİRVEYE ULAŞTI

Dört ülkede fiyatlar uzun dönemde yıllık ortalama yaklaşık yüzde 2 artarken, 2022 yılı tüm ülkelerde rekor enflasyon dönemine işaret ediyor. Yıllık enflasyon oranları o yıl şu seviyelere yükseldi:

• İtalya: Yüzde 8,7
• İspanya: Yüzde 8,3
• Portekiz: Yüzde 8,1
• Fransa: Yüzde 5,9

Böylece dört ülkede de en az 2000'den bu yana görülen en yüksek yıllık enflasyon oranları kaydedilmiş oldu. 2021-2023 döneminde fiyatlar yüzde 12 ila 15 arasında artarken, ücretlerdeki yükseliş aynı hızda gerçekleşmedi. Enflasyonun sonraki dönemde gerilemesi ise fiyatların eski seviyelerine dönmesi anlamına gelmedi; hanelerin temel ihtiyaçlar için ödediği tutarlar yüksek seviyelerde kalmaya devam etti.

İTALYA'DA REEL ÜCRETLER GERİLEDİ

Fiyat artışları karşısında ücretlerin performansı ülkeler arasında ciddi farklılıklar gösterdi. 2000-2025 döneminde reel ücretlerdeki değişim şöyle:

• İtalya: Yüzde 5 geriledi
• İspanya: Yüzde 7 arttı
• Fransa: Yüzde 11 arttı
• Portekiz: Yüzde 20 arttı

Ancak uzmanlar, ücretlerdeki artışın özellikle gençlerin istihdam koşullarında kalıcı bir iyileşme anlamına gelmediğine dikkat çekiyor. İspanya'da son yıllarda yaratılan işlerin önemli bölümünün turizm ve hizmet sektörlerinde yoğunlaştığı, bu işlerin ise çoğunlukla mevsimlik ve düşük ücretli olduğu belirtiliyor.

GENÇLER İLE YAŞLILAR ARASINDAKİ ÜCRET MAKASI AÇILIYOR

Yaşlanan Avrupa toplumlarında gençlerin istihdam olanaklarının giderek daraldığı vurgulanıyor. Yüksek gelirli ülkelerde genç ve yaşlı çalışanlar arasındaki ücret farkının uzun süredir açıldığı, her yeni neslin bir önceki kuşaktan daha iyi yaşam koşullarına sahip olacağı yönündeki beklentinin zayıfladığı ifade ediliyor.

KONUT SAHİBİ OLMAK HER GEÇEN GÜN ZORLAŞIYOR

Yaşam maliyetlerindeki artışın en sert hissedildiği alanlardan biri de konut piyasası oldu. Konut fiyatlarının gelir düzeyine oranını gösteren endekse göre, 2000'den bu yana dört ülkenin büyük bölümünde konut fiyatları gelirlerden daha hızlı arttı.

• İspanya: Konut fiyatlarının gelire oranı 2008 krizinden sonra gerilemesine rağmen 2000'e kıyasla yüzde 56 daha yüksek
• Fransa: Aynı oran 2000'e göre yüzde 39 arttı; 2022 zirvesinden sonra sınırlı bir gerileme yaşandı
• İtalya: Konut fiyatlarının gelirlerle benzer hızda arttığı ülkede oran yalnızca yüzde 5 yükseldi
• Portekiz: Fiyat-gelir oranı 2000 sonrası 15 yıl boyunca gerilerken, 2015'ten sonra yüzde 67 arttı

Portekiz'deki bu sert dönüş, özellikle gençler açısından konut sahibi olmanın ve bağımsız yaşam kurmanın giderek zorlaşmasına yol açan başlıca ekonomik sorunlardan biri haline geldi.

Avrupa'nın farklı ülkelerinde hükümetlere karşı yükselen protestolar, bu nedenle yalnızca güncel siyasi gelişmelere değil; uzun süredir biriken hayat pahalılığı, düşük ücret, güvencesiz istihdam ve konut krizine yönelik daha geniş bir toplumsal tepkiye dönüşmüş durumda.