Aliyev Ankara'ya gelmedi, şimdi Erdoğan Bakü'ye gidiyor: Gerilim düşecek mi?

Türkiye ile Azerbaycan arasında başörtüsü kısıtlamaları ve İsrail'le ilişkiler üzerinden yaşanan gerilimin ardından gözler Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın yarınki Bakü ziyaretine çevrildi.

Azerbaycan'ın Zafer Günü dolayısıyla yapılacak olan ziyaret, Ankara'nın son haftalarda attığı ancak Bakü yönetimi tarafından yeterli görülmeyen adımları liderler düzeyinde temasla tamamlama arayışına işaret ediyor.

Erdoğan, Güney Kore dönüşünde ilişkilerde kriz yaşandığına ilişkin bir soruyu yanıtlarken olağanüstü bir durum olmazsa Azerbaycan'a gideceğini belirtmiş ve "İnşallah bu ziyaret vesilesiyle gerekli adımları atma imkânımız olur" ifadelerini kullanmıştı.

2020'deki Karabağ savaşında Şuşa'nın alınmasının yıldönümüne denk gelen ziyaret, ortak askerî geçmişin hatırlatılması açısından da güçlü bir sembol taşıyor.

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, daha önce yaptığı bir açıklamada ülkesinin bu zaferi kendi gücüyle kazandığını söylemişti. Yabancı müttefiklerden satın aldığı bütün silahların bedelini eksiksiz ödediğini belirten Aliyev, dışarıdan herhangi bir himayeye ihtiyaç duymadığını kaydetmiş ve bu sözler Türkiye'ye tepki olarak yorumlanmıştı.

Gündemde hangi başlıklar var?

Erdoğan'ın ziyareti iki ülke ilişkilerindeki gerilimi düşürmek açısından önem taşıyor. Gündemin öne çıkan başlıkları şöyle:

• Azerbaycan'da okullardaki başörtüsü kısıtlamaları nedeniyle Türkiye'den yapılan eleştiriler
• Azerbaycan'ın 31 Türkiye vatandaşına giriş yasağı getirmesi
• Aliyev ile Erdoğan'ın ikili görüşmede bu konuları ele alıp almayacağının henüz açıklanmamış olması
• İki ülkenin Ermenistan'la ilişkileri ve Güney Kafkasya'daki ulaşım bağlantıları

Türkiye ile Azerbaycan arasındaki son gerilim, Ankara'nın Erivan'la ilişkileri normalleştirmek için görüşmeler yürüttüğü bir döneme de denk geliyor. Ermenistan'daki seçimler sonrası Türkiye'nin sınır kapısını açması bekleniyordu ancak bu henüz gerçekleşmedi. Diplomatik kulislerde, normalleşmede adım atılmamasında Azerbaycan'ın tutumunun da rol oynadığı konuşuluyor.

Bakü, Ermenistan ile barış anlaşmasını anayasasını değiştirme şartına bağlarken, Ermenistan'da son seçimde mevcut iktidar anayasayı değiştirebilecek çoğunluğa ulaşamamıştı. Öte yandan Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Antalya'da gelecek hafta düzenlenecek Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin 31. Taraflar Konferansı'na katılacağını açıkladı.

Azerbaycan basını ziyareti nasıl aktardı?

Erdoğan'ın ziyaret açıklaması, Azerbaycan'ın önde gelen haber ajanslarında Zafer Günü etkinliklerine katılım çerçevesinde duyuruldu.

• APA, Erdoğan'ın iki ülke bağlara ilişkin değerlendirmelerine yer verdi. Ajans, Erdoğan'ın Türkiye-Azerbaycan kardeşliğinin bütün engelleri aşabileceği mesajını aktardı.
• Report, "Recep Tayyip Erdoğan Azerbaycan'a ziyaret gerçekleştirecek" başlıklı haberinde, Erdoğan'ın ziyaret vesilesiyle gerekli adımları atma imkânı bulunabileceğine dair sözlerine yer verdi.
• Trend, ziyareti Zafer Günü başlığıyla duyururken Erdoğan'ın Aliyev ile telefon görüşmeleri yaptığını ve Azerbaycan'a dışişleri bakanı ile istihbarat başkanını gönderdiğini aktardı.

Ankara'nın adımları yeterli olmadı mı?

Aliyev'in, Erdoğan'ın telefonla davetine rağmen 29-30 Ekim'de Ankara'da düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı zirvesine katılmaması, gerilimin tırmandığı yorumlarına yol açmıştı. Azerbaycan basını Aliyev'in önceden belirlenmiş programını gerekçe gösterirken, zirvede Bakü'yü Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov temsil etmişti.

Bu karar, Azerbaycan'daki başörtüsü kısıtlamalarını eleştiren Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Oktay Saral'ın görevinden ayrılmasının ardından gelmişti. Saral, Erdoğan'ın talimatıyla ayrıldığını belirterek 26 Ekim'de istifasını duyurmuştu. Aliyev'in buna rağmen Ankara'ya gelmemesi, bı adımın gerilimi yatıştırmaya yetmediğini göstermişti.

Erdoğan son açıklamasında, kamuoyuna yansıyan temasların ötesinde bir diplomasi yürütüldüğünü de ortaya koyarken, dışişleri bakanının yanı sıra istihbarat başkanını da Azerbaycan'a gönderdiğini, liderler ve eşleri arasında telefon görüşmeleri yapıldığını belirtti. "Azerbaycan'la ilişkilerimiz, klasik diplomatik temasların çok ötesindedir. İki ülkenin kopmaz bağı ortak tarihimizin, kültürümüzün, kaderimizin ve inşallah geleceğimizin ürünüdür" dedi.

İsrail'le ilişkiler neden tartışılıyor?

Gerilimin önemli başlıklarından biri de Azerbaycan'ın İsrail'le yakınlığı. Ankara'nın Gazze savaşı nedeniyle İsrail'e yönelik sert tutumuna karşılık Bakü, bu ülkeyle stratejik ilişkilerini sürdürüyor. Türkiye'den Azerbaycan'a yönelen eleştirilerde de bu ilişki öne çıkıyor.

İsrail tarafından yapılan açıklamalar, Bakü ile iş birliğinin korunmak istendiğini gösteriyor. İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, 14 Ekim'de gittiği Bakü'de Aliyev ile görüştü. Görüşmede stratejik ilişkilerin derinleştirilmesi ve bölgesel güvenliğin ele alındığı bildirildi.