Türkiye, Libya'dan sonra Mısır'la da deniz yetki anlaşması imzalayabilir mi?

Libya Temsilciler Meclisi'nin Türkiye ile 2019'da imzalanan Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılması Anlaşması'nı 20 Ekim'de onaylaması, Doğu Akdeniz'in en önemli güçlerinden olan Mısır'da sert tepkiyle karşılandı. Yunanistan, Kıbrıs Cumhuriyeti, İsrail ve Mısır anlaşmaya en sert tepki veren dört ülke oldu.

Mısır, Türkiye-Libya anlaşmasını "egemenlik haklarının ihlali" olarak nitelendirirken, dört ülkenin ortak görüşü anlaşmanın hiçbir hukuki sonuç doğurmayacağı yönünde. Bu ülkeler, anlaşmanın Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne (UNCLOS) aykırı olduğunu savunuyor.

Türkiye ise 1982 tarihli UNCLOS'a imza atmamıştı. Ankara, Ege Adaları'nın ve özellikle Anadolu ana karasının kıyı projeksiyonunu kesen adaların, ana karalar gibi tam kıta sahanlığı ve Münhasır Ekonomik Bölgesi olamayacağı görüşünü savunuyor.

Ankara'dan üçlü süreç önerisi

Türkiye, Mısır'ın tepkisini azaltmak ve Yunanistan ile yeni bir anlaşma yapmasını önlemek için Ankara-Trablus-Kahire arasında üçlü bir süreç başlatmayı önerdi. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın 23 Ekim'de İstanbul'daki bölgesel dörtlü toplantısı kapsamında Mısır Dışişleri Bakanı Bedir Abdulati ile yaptığı ikili görüşmede de bu konu gündeme geldi.

Abdulati, görüşmede Mısır'ın Türkiye-Libya anlaşmasının onaylanmasını kategorik olarak reddettiğini belirtti. Fidan ise Mısır'ın kaygılarını anlayışla karşıladığını ve bunların giderilmesi için istişarelerin süreceğini kaydetti. Fidan ayrıca Türkiye, Mısır ve Libya'nın bir araya gelerek sorunları yapıcı bir anlayışla çözebileceğini vurguladı.

Doğu Akdeniz'de artan rekabet

2010'lu yılların başından itibaren Doğu Akdeniz'de bulunan zengin doğalgaz kaynakları, kıyıdaş ülkeler arasında deniz yetki alanlarının sınırlandırılması için yoğun bir diplomatik rekabete yol açtı. Bu süreçte öne çıkan gelişmeler şöyle sıralanabilir:

• 2003: Mısır ile Kıbrıs Cumhuriyeti arasında ilk deniz yetki alanları anlaşması
• 2010: Kıbrıs Cumhuriyeti'nin İsrail ile benzer bir anlaşma imzalaması
• 2019: Türkiye'nin Libya ile anlaşmaya imza atması
• 2019: Doğu Akdeniz Gaz Forumu'nun kurulması; Türkiye'nin dışlanmasının ardından Ankara'nın Libya hamlesi
• 2020: Yunanistan ile Mısır'ın karşılıklı deniz yetki alanları anlaşması

Ankara'nın Mısır hamlesi

Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler, Libya ile yapılan anlaşmanın hukuki ve geçerli olduğunu vurgulayarak Mısır ile de benzer bir anlaşmaya hazır olduklarını açıkladı. Güler, "Mısır'a teklifimiz açık: Mısır'ın ülkemizle böyle bir anlaşma imzalaması halinde, Yunanistan ile yapabileceği muhtemel bir anlaşmaya kıyasla yaklaşık 15 bin kilometrekare daha fazla deniz yetki alanına sahip olacaktır" dedi.

Ankara'nın hedefi, Mısır ile deniz yetki alanlarının sınırlandırılması anlaşması yaparak Doğu Akdeniz'deki deniz alanlarının doğu sınırını tescil ettirmek ve Yunanistan'ın bölgedeki hukuki ve siyasi tezlerini çürütmek. Türkiye'nin bu süreçteki en önemli kozu ise Libya'nın hem Trablus hem Bingazi'de konuşlu yönetimleriyle ilişkilerini güçlendirmiş olması.

Mısır zorlu bir denklemle karşı karşıya

Mısır'ın Türkiye ile anlaşabilmesi için Yunanistan ile 2020'de imzaladığı anlaşmayı feshetmesi ya da yenilemesi gerekiyor. Ancak Yunanistan ve Mısır, Türkiye-Libya anlaşmasının onaylanmasının hemen ardından yaptıkları görüşmelerde 2020 anlaşmasının coğrafi ölçeğinin genişletilmesi konusunda uzlaştıklarını duyurdu.

Mısır ile Yunanistan'ın bu anlaşmayı doğuya doğru genişletmesi halinde, Türkiye ile Libya arasında çizilen koridorla çakışması ve geçmişteki gibi bir diplomatik krize yol açabileceği belirtiliyor.

Kahire yönetimi, Türkiye ile birlikte adım atması halinde çok iyi ilişkiler içinde olduğu Yunanistan, Kıbrıs Cumhuriyeti ve İsrail'i karşısına alabilir. Bu nedenle Mısır'ın önünde son derece zorlu bir diplomasi denklemi bulunuyor.