Mısır'dan Türkiye-Libya deniz yetki anlaşmasına sert tepki: Hukuken geçersiz

Libya Temsilciler Meclisi'nin Türkiye ile 2019 yılında imzalanan deniz yetki alanları mutabakat muhtırasını onaylaması, Doğu Akdeniz'de yeni bir diplomatik krizin fitilini ateşledi. Mısır, anlaşmayı "kesin hükümsüz ve hukuki sonuç doğurmayan" bir düzenleme olarak nitelendirerek sert tepki gösterdi.

Mısır Dışişleri Bakanlığı, 21 Ekim Çarşamba günü yayımladığı resmi açıklamada, Libya parlamentosunun onay kararının Kahire açısından herhangi bir hukuki yükümlülük veya sonuç doğurmayacağını bildirdi.

Uluslararası hukuk itirazı

Kahire yönetimi, Türkiye-Libya deniz yetki alanları mutabakatının uluslararası deniz hukukunun temel ilkelerine ve 1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'nin münhasır ekonomik bölge ile kıta sahanlığının sınırlandırılmasına ilişkin hükümlerine aykırı olduğunu ileri sürdü.

Mısır, deniz yetki alanlarının belirlenmesinde hakkaniyet ve adalet ilkelerinin gözetilmesi gerektiğini savunarak, mutabakatın ülkenin münhasır ekonomik bölge ve kıta sahanlığındaki egemen haklarını ihlal ettiği iddiasında bulundu.

Türkiye ise Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanlarına ilişkin tutumunu kıta sahanlığı hakları ve uluslararası hukukun hakkaniyet ilkeleri temelinde savunuyor. Ankara, tarafı olmadığı BMDHS'nin deniz yetki alanlarına ilişkin bütün hükümlerinin kendisi açısından bağlayıcı olduğu görüşünü kabul etmiyor.

"Haklarımızı koruyacağız"

Mısır Dışişleri Bakanlığı, Türkiye ile Libya arasında imzalanan mutabakat muhtırasına daha önce de kesin biçimde itiraz ettiğini hatırlattı. Açıklamada şu ifadelere yer verildi:

• Mısır'ın ilan ettiği deniz sınırlarıyla çelişen ve söz konusu mutabakata dayanılarak gerçekleştirilecek her türlü işlem ve uygulama reddedilmektedir
• Mısır, uluslararası hukuktan kaynaklandığını savunduğu haklarını koruma hakkını saklı tutmaktadır
• Hakların ihlaline yönelik girişimlere karşı gereken adımların atılacağı vurgulanmaktadır

2019'da imzalanmıştı

Türkiye ile Libya arasındaki deniz yetki alanları anlaşması, Kasım 2019'da Ankara ile dönemin Libya Ulusal Mutabakat Hükümeti Başbakanı Fayiz es-Serrac yönetimi arasında imzalandı. Doğuda Akdeniz'de iki ülkenin deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasını amaçlayan mutabakat, bölgedeki enerji kaynaklarının araştırılması ve işletilmesi bakımından stratejik önem taşıyor.

Ancak anlaşma, imzalandığı tarihten itibaren Yunanistan, Mısır ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi'nin itirazlarıyla karşılaştı. Bu ülkeler, mutabakatın kendi deniz yetki alanlarını ihlal ettiğini ve bölgedeki adaların deniz yetki alanlarına etkisini yeterince dikkate almadığını savunuyor.

Türkiye ise özellikle Yunan adalarının kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge üzerindeki etkisinin hakkaniyet ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğini belirterek anlaşmanın meşruiyetini savunuyor.

Hafter'in en önemli destekçilerinden

Mısır, Libya'nın doğusundaki askerî güçlerin lideri Halife Hafter'in en önemli bölgesel destekçilerinden biri olarak öne çıkıyor. Kahire yönetimi, Libya'da 2014'te başlayan iç savaş sürecinde Hafter liderliğindeki Libya Ulusal Ordusu'na siyasi ve diplomatik destek sağladı. Mısır'ın bu tutumunda şu unsurlar belirleyici oldu:

• Libya ile paylaşılan yaklaşık 1.100 kilometrelik sınırın güvenliği
• Müslüman Kardeşler bağlantılı hareketlere karşı politikası
• Ülkenin doğusunda kendisine yakın bir yönetim bulunması beklentisi

Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah es-Sisi, Hafter'i defalarca Kahire'de ağırlayarak desteğini açıkça ortaya koydu. Nisan 2019'da Hafter'in Trablus'u ele geçirme operasyonu devam ederken Sisi'nin kendisini Kahire'de kabul etmesi bu yakınlığın açık göstergelerinden biriydi.

İki ülke arasındaki yakınlığın en kritik aşaması Haziran 2020'de yaşandı. Türkiye'nin desteklediği Trablus merkezli güçlerin Hafter birliklerini geri püskürtmesi üzerine Sisi, Sirte-Cufra hattını Mısır'ın "kırmızı çizgisi" ilan ederek doğrudan askerî müdahale tehdidinde bulundu. Mısır ordusuna ülke dışında operasyon hazırlığı talimatı verilirken, Temmuz 2020'de Mısır Parlamentosu Libya'ya asker gönderilmesinin önünü açan kararı onayladı.