Trump'ın Zelenskiy çıkışı ne anlama geliyor? Rus uzmanlar Washington'un Ukrayna stratejisini yorumladı

ABD Başkanı Donald Trump'ın Ukrayna'da yeni bir lider ihtimalini gündeme getirmesi, Kiev yönetimi üzerindeki siyasi baskıyı artırırken Washington'un savaşın sona erdirilmesine ilişkin yaklaşımını da yeniden tartışmaya açtı. Rus uzmanlar, açıklamaların Zelenskiy'yi müzakereye zorlama amacı taşıdığı konusunda farklı değerlendirmelerde bulunuyor.

Trump, Volodimir Zelenskiy'nin Rusya ile anlaşma yapma fırsatlarını değerlendirmediğini savunarak Ukrayna'nın uzlaşmaya daha yatkın bir lidere ihtiyaç duyduğunu dile getirdi. ABD Başkanı ayrıca Zelenskiy'yi söylemlerden ziyade somut bir anlaşmaya odaklanmaya ve Vladimir Putin ile görüşmeye çağırdı.

Bu çıkış, yalnızca iki lider arasındaki kişisel anlaşmazlık üzerinden okunmamalı. Washington'un savaşı sona erdirme hedefi, Ukrayna'ya sağlanan desteğin geleceği ve ABD'nin daha geniş jeopolitik öncelikleri birlikte değerlendirildiğinde, bu açıklamanın Kiev yönetimine yönelik siyasi baskının bir parçası olduğu görülüyor.

Zelenskiy üzerindeki baskı ve olası siyasi değişimler

Siyaset bilimci Malek Dudakov, Trump'ın açıklamalarını öncelikle Zelenskiy'nin Ukrayna içindeki muhaliflerine yönelik bir mesaj olarak yorumluyor. Dudakov'a göre Amerikan yönetiminin Zelenskiy'nin yerine geçebilecek açık ve üzerinde uzlaşılmış bir adayı bulunmuyor. Ancak Ukrayna siyasetindeki bazı aktörlerin Trump yönetiminin yaklaşımına uyum sağlamaya çalıştığı belirtiliyor.

Değerlendirmeye göre Washington, Kiev'de doğrudan bir iktidar değişikliğini gerçekleştirmekten ziyade, Zelenskiy'nin siyasi hareket alanını daraltabilecek alternatifleri gündemde tutuyor olabilir. Trump'ın yeni lider çağrısı, müzakere yanlısı aktörlerin görünürlüğünü artırabilecek bir gelişme olarak da okunabilir.

Dudakov'un vurguladığı bir diğer önemli unsur ise Zelenskiy'nin ABD'deki siyasi dengelere ilişkin hesapları. Ukrayna liderinin Demokratlarla ilişkilerini güçlendirmeye çalışabileceği belirtilirken, yürütme erkinin istihbarat paylaşımı, askerî yardım ve diplomatik ilişkiler üzerindeki etkisinin Kongre'deki siyasi dengelerden ayrı ve belirleyici olduğu ifade ediliyor.

Ukrayna açısından temel mesele, Beyaz Saray'dan gelen siyasi açıklamaların somut politika değişikliklerine dönüşüp dönüşmeyeceği. ABD'nin istihbarat paylaşımını veya silah tedarikini kısıtlaması, Kiev'in askerî kapasitesi ve müzakere pozisyonu üzerinde ciddi sonuçlar doğurabilir.

Trump gerçekten Zelenskiy'yi görevden uzaklaştırmak mı istiyor?

Moskova Devlet Üniversitesi profesörü Andrey Manoilo ise Trump'ın açıklamalarının doğrudan bir iktidar değişikliği planı olarak değerlendirilmesine karşı çıkıyor. Manoilo'ya göre Trump, Zelenskiy'yi görevden uzaklaştırmaktan ziyade kendi beklentileri doğrultusunda hareket etmeye zorlamak amacıyla siyasi baskı uyguluyor.

Manoilo, ABD Başkanı'nın gerçekten Zelenskiy'nin istifasını hedeflemesi durumunda bunu yalnızca kamuoyu önündeki açıklamalarla sınırlı tutmayacağı görüşünde. Bu nedenle Trump'ın sözleri, Ukrayna yönetimini müzakereye yöneltmeye yönelik bir baskı yöntemi olarak yorumlanıyor.

Bu iki değerlendirme arasındaki ortak nokta, Trump'ın açıklamalarının Kiev üzerindeki siyasi baskıyı artırdığı yönünde. Ancak siyasi baskı ile yönetim değişikliğine yönelik somut bir girişim aynı şey değil. Trump'ın yeni lider çağrısı, Zelenskiy'nin Washington karşısındaki konumunu zayıflatabilir; ancak bundan ABD'nin belirli bir adayı iktidara getirmek üzere harekete geçtiği sonucu doğrudan çıkarılamaz.

Ukrayna, Trump'ın jeopolitik hesaplarında nerede duruyor?

Amerikan uzmanı siyaset bilimci Konstantin Blokhin, Trump'ın Zelenskiy hakkındaki açıklamalarını geçici bir öfke veya kişisel anlaşmazlıkla sınırlı görmüyor. Blokhin'e göre Ukrayna, Trump'ın dış politika yaklaşımında başlı başına bir öncelik olmaktan çok, Rusya, Çin ve ABD arasındaki daha geniş güç mücadelesi içinde değerlendirilen bir unsur niteliğinde.

Bu yorum, Washington'un Ukrayna politikasındaki farklılaşmayı anlamak açısından önemli. Trump yönetimi açısından savaşın sona erdirilmesi yalnızca Ukrayna'nın askerî durumuyla ilgili değil; ABD'nin kaynaklarını nasıl kullanacağı, Rusya ile ilişkilerini hangi zeminde yürüteceği ve diğer küresel rekabet alanlarına ne ölçüde odaklanacağıyla da bağlantılı.

Bu nedenle Trump'ın Zelenskiy'ye yönelik eleştirileri, Ukrayna'ya verilen desteğin koşulsuz ve sınırsız biçimde sürdürülmeyeceği mesajını da içeriyor olabilir. Ancak bunun ABD'nin tüm desteğini sona ereceği anlamına geldiğini söylemek için yeterli veri bulunmuyor. Washington'un politikası, askerî yardımdan diplomatik girişimlere kadar farklı araçların yeniden düzenlenmesi şeklinde de gelişebilir.

Moskova ile Kiev arasında anlaşma ihtimali

Siyaset bilimci Andrey Suzdaltsev ise Trump'ın çatışmanın devam etmesinden kaynaklanan sorumluluğu giderek daha fazla Zelenskiy'ye yüklemesine dikkat çekiyor. ABD Başkanı, Ukrayna liderinin geçmişte Rusya ile anlaşma fırsatlarını değerlendirmesi gerektiğini savunarak mevcut çıkmazın sorumluluğunu Kiev yönetimi üzerinden açıklıyor.

Trump'ın Rusya ile Ukrayna arasında anlaşmaya ulaşılacağı yönündeki açıklamaları ve Putin ile Zelenskiy'yi yüz yüze görüşmeye çağırması da bu yaklaşımın bir parçası. İki tarafın da anlaşma yapmak istediği ancak bunun nasıl gerçekleştirileceği konusunda ilerleme sağlanamadığı belirtiliyor.

Tarafların müzakereye hazır olduklarını belirtmeleri, anlaşmanın yakın olduğu anlamına gelmiyor. Savaşın sona erdirilmesine ilişkin temel sorunlar şöyle sıralanabilir:

• Toprak meselesi
• Güvenlik garantileri
• Ateşkesin hangi koşullarda uygulanacağı

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun mevcut durumu stratejik bir çıkmaz olarak nitelendirmesi de bu güçlükleri ortaya koyuyor. Washington yönetimi içinde de savaşın kısa sürede sona erdirilmesine ilişkin beklentilerin önündeki engellerin farkında olunduğu görülüyor. Tarafların temel talepleri arasındaki mesafe henüz kapanmış değil.

Enerji ateşkesi ve diplomatik sürecin kırılganlığı

Trump'ın Ukrayna konusunda gündeme getirdiği enerji ateşkesi, diplomatik sürecin ne kadar hassas olduğunu gösteren gelişmelerden biri. ABD Başkanı, 11 Ekim'de Rusya ile Ukrayna'nın enerji tesislerine yönelik saldırıları durdurmayı kabul ettiğini açıkladı. Ancak Zelenskiy, söz konusu düzenlemeden önceden haberdar olmadığını belirterek ateşkesin ne zaman başlayacağının açıklığa kavuşturulmasını istedi.

Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sibiga ise Kiev'in enerji ateşkesine hazır olduğunu bildirdi. Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov ise 12 Ekim'de konuya ilişkin ayrıntı vermekten kaçınırken Moskova'nın uzun vadeli barış hedefini vurguladı.

Enerji altyapısı, savaşın askerî boyutunun yanı sıra sivil yaşam, ekonomik faaliyetler ve kış koşulları üzerinde de doğrudan etkili. Enerji tesislerine yönelik saldırıların durdurulması, kapsamlı bir barış anlaşmasına ulaşılmasa bile insani ve ekonomik sonuçları azaltabilecek bir adım olabilir. Ancak böyle bir düzenlemenin kalıcı olabilmesi, tarafların karşılıklı yükümlülükleri açık biçimde tanımlamasına ve uygulanma mekanizmaları üzerinde uzlaşmasına bağlı.

Sonuç: Siyasi baskı artıyor, ancak çözümün koşulları değişmiş değil

Rus uzmanların değerlendirmeleri, Trump'ın Zelenskiy'ye yönelik açıklamalarının farklı biçimlerde yorumlandığını ortaya koyuyor:

• Malek Dudakov: Açıklamaların Ukrayna iç siyasetindeki alternatif aktörlere yönelik bir mesaj taşıdığını vurguluyor.
• Andrey Manoilo: Zelenskiy üzerinde baskı kurma yöntemi olarak değerlendiriyor.
• Konstantin Blokhin: Ukrayna'nın Trump'ın daha geniş jeopolitik hesapları içindeki konumuna dikkat çekiyor.
• Andrey Suzdaltsev: ABD Başkanı'nın savaşın devam etmesinden kaynaklanan sorumluluğu Kiev yönetimine yüklediğini belirtiyor.

Bu görüşler, Moskova'daki uzman çevrelerinde Trump'ın açıklamalarının yalnızca kişisel bir anlaşmazlık olarak görülmediğini gösteriyor. Ancak uzmanların yorumları ABD yönetiminin niyetlerine ilişkin analizlerdir; Washington'un kesinleşmiş kararları olarak değerlendirilmemelidir.

Önümüzdeki dönemde belirleyici olacak unsur, Trump'ın açıklamalarının somut diplomatik ve askerî kararlara dönüşüp dönüşmeyeceği. ABD'nin Kiev'e yönelik desteğinde bir değişiklik yaşanması, Ukrayna'nın hem cephedeki kapasitesini hem de müzakere masasındaki hareket alanını etkileyebilir. Buna karşılık, tarafların güvenlik ve toprak meselelerinde uzlaşmaya varamaması, siyasi baskının artmasına rağmen savaşın sona ermesini zorlaştırabilir.

Trump'ın Zelenskiy'ye yönelik çıkışı, Ukrayna yönetiminin Washington karşısındaki konumunu tartışmaya açıyor. Ancak yeni bir lider çağrısı, tek başına iktidar değişikliğinin gerçekleşeceği veya barış anlaşmasının yakın olduğu anlamına gelmiyor. Savaşın geleceğini belirleyecek olan, siyasi söylemlerin ötesinde, Moskova ile Kiev'in temel talepleri ve bu talepler arasında uzlaşma sağlayabilecek diplomatik koşullar olacak.