TBMM'de Mekke Savunma Anlaşması Görüşmeleri Başladı: Üç Ülke Arasında Tarihi İş Birliği

Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde yoğun bir hafta başlarken, gündemde en kritik başlıklardan biri Mekke Savunma Anlaşması oldu. Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan savunma niteliğindeki anlaşma, TBMM Dışişleri Komisyonu'nda görüşülmeye başlandı.

Görüşme öncesinde Komisyon Başkanı Fuat Oktay ve Dışişleri Bakan Yardımcısı Büyükelçi Levent Gümrükçü, anlaşmaya ilişkin kapsamlı değerlendirmelerde bulundu.

Fuat Oktay, "Savaşın kazananı, adil bir barışın kaybedeni olmaz" inancıyla krizlerin sonlandırılması için tüm diplomatik imkanların kullanıldığını belirterek, çevredeki tüm coğrafyalarda "bölgesel sahiplenme" ilkesiyle güvenliğin ve refahın artırılmasının hedeflendiğini vurguladı. Sorunların dış müdahalelerle değil, bölge ülkelerinin kendi meselelerinde ortak sorumluluk üstlenmesiyle çözüleceğine inanıldığını ifade etti.

"Yıllardır Ödenen Bedele Dur Denilmeli"

Oktay, yıllardır Orta Doğu ve çevre coğrafyaların dışarıdan dayatılan müdahalelerin ve vekalet savaşlarının bedelini ağır ödediğini hatırlatarak, "Bu gidişata dur denilmesi ve bölgenin sorunlarına bizzat bölge içerisinden çözümler üretilebilmesi büyük önem taşımaktadır" dedi.

Mekke Anlaşması ile stratejik diyaloğun, karşılıklı güvenin ve birlikte çalışma kültürünün büyütülerek Orta Doğu'da kolektif bir caydırıcılık kalkanı inşa edilmesinin kayda değer bir gelişme olduğunu belirten Oktay, Tahran'da gerçekleştirilen görüşmelerin de bu anlamda kıymetli olduğunu vurguladı.

Dışişleri Bakan Yardımcısı'ndan Açıklama

Dışişleri Bakan Yardımcısı Levent Gümrükçü ise anlaşmanın, üç ülke arasındaki özel dostluk ilişkilerinin bir uzantısı olmanın yanında bölgede giderek daha fazla hissedilen bölgesel sahiplenme anlayışının somut bir ürünü olduğunu söyledi.

Sorunların daha da çetrefilli hale geldiği günümüzde üç ülkenin dışardan çözüm beklemek yerine kendilerinin sorumluluk üstlenerek, iş birliği ve kolektif savunma anlayışına dayalı bir bölgesel güvenlik mimarisinin ilk adımını attığını kaydeden Gümrükçü, anlaşmanın hukuki zeminini de ortaya koyduğunu belirtti.

Gümrükçü, "Tamamen savunma odaklı olan Mekke Anlaşması herhangi bir ülkeyi hedef almamaktadır" diyerek, anlaşmanın uluslararası hukuka saygılı tüm bölge ülkelerinin katılımına açık olduğunu ve bölgede herhangi bir kamplaşmayı değil tümleşmeyi öngördüğünü ifade etti.

Anlaşmanın Kapsamı: Operasyonel Detaylar

Genel ilkeler ışığında anlaşmanın operasyonel düzeyde şu alanları kapsadığı bildirildi:

• Kolektif caydırıcılığın güçlendirilmesi
• Uluslararası güvenlik konularında düzenli istişareler
• Silahlı kuvvetlerin birlikte çalışabilirliğinin karşılıklı personel değişimi, ortak eğitim programları ve tatbikatlarla artırılması
• Savunma sanayinde ortak üretim ve teknolojik paylaşımın desteklenmesi
• Terörle mücadelede müşterek çabaların güçlendirilmesi
• Tarafların birbirlerine lojistik destek sağlaması

Gümrükçü, Mekke Anlaşması'nın Türkiye'nin diğer ittifaklarından veya anlaşmalardan kaynaklanan yükümlülüklerini ortadan kaldırmadığının veya bunların yerine geçmediğinin anlaşmada açıkça belirtildiğini de aktardı.

Mekke Savunma Anlaşması'nın Temel Özellikleri

16 maddeden oluşan Mekke Savunma Anlaşması'nın en kritik hükmüne göre, taraflardan herhangi birine yönelik silahlı saldırı tüm taraflara yapılmış sayılacak. Taraflar, BM Şartı'nın 51. maddesindeki meşru müdafaa hakkı çerçevesinde saldırıya uğrayan ülkeye askeri imkan ve kabiliyetler de dahil olmak üzere destek sağlayacak.

Anlaşmanın yürürlük süresine ilişkin önemli bir kural da bulunuyor:

• Taraflar, anlaşmanın yürürlüğe girmesini takip eden ilk 10 yıl boyunca anlaşmadan ayrılamayacak
• 10 yılın ardından ise en az 3 ay önceden yazılı bildirimde bulunularak çekilme hakkı kullanılabilecek

Bütçe Mesaisi de Devam Edecek

Meclis'te bu hafta bütçe görüşmeleri de yoğun bir şekilde sürecek. Salı günü Plan ve Bütçe Komisyonu'nda 2027 yılı bütçesinin geneli üzerine görüşmeler yapılacak, ayrıca 2025 Yılı Merkezi Yönetim Kesin Hesap Kanunu Teklifi ile Sayıştay raporları ele alınacak. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz'ın da görüşmelere katılarak milletvekillerinin sorularını yanıtlaması bekleniyor.

Komisyon, çarşamba günü ise TBMM, Kamu Denetçiliği Kurumu ve Sayıştay'ın bütçelerini görüşecek.