Tahran'da Kritik Zirve: Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan İran ile Bir Araya Geldi

Mekke Savunma İttifakı'nı oluşturan Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan'dan üst düzey temsilciler, bölgesel güvenliği masaya yatırmak üzere dün Tahran'da İranlı yetkililerle bir araya geldi. Görüşmenin ardından ortak bir açıklama yayımlanarak tarafların iş birliğini güçlendirmek adına temasları sürdürmekte anlaştığı bildirildi.

Tahran'daki toplantıya Suudi Arabistan Savunma Bakanı Halid bin Selman, Pakistan Genelkurmay Başkanı General Asım Münir ve Millî İstihbarat Teşkilatı (MİT) Başkanı İbrahim Kalın katıldı. İran tarafını ise Güvenlik Konseyi Başkanı Muhsin Rızai temsil etti.

İran devlet televizyonundan yansıyan bilgilere göre görüşmede özellikle ABD ile İsrail'in İran'a yönelik saldırganlığı ve bu durumun doğurduğu sonuçlar derinlemesine ele alındı.

İran Cumhurbaşkanlığı'nın internet sitesinden yapılan paylaşımda Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın şu açıklamasına yer verildi: "Önemli ve etkili İslam ülkelerinin temsilcilerinin bu görüşmedeki varlığının, bölgesel birlik ve bütünlüğün daha da güçlenmesine katkı sağlayacağını umuyorum. İslam ülkeleri birlik içinde hareket etmeli ve ortak bir tutum benimsemeli."

Tahran görüşmesi neden bu kadar önemli?

Tahran'daki zirve, Körfez bölgesinde sekiz aydır süren savaş ve ABD ile İsrail'in İran'ı yeni saldırılarla tehdit ettiği son derece gergin bir atmosferde gerçekleşti. Nisan ayında ABD-İran arasında ateşkes ilan edilmiş olsa da taraflar, dünya ticareti açısından hayati önemdeki Hürmüz Boğazı'nın kontrolü konusunda ciddi anlaşmazlıklar yaşıyor. Çatışmayı sona erdirmeye yönelik diplomatik çabalar tıkanma noktasına gelmiş durumda.

Öte yandan savaş Yemen'e de sıçradı; İran destekli Husiler ile Suudi Arabistan arasındaki çatışmalar son haftalarda belirgin biçimde şiddetlendi.

• Suudi Arabistan Savunma Bakanı Halid bin Selman'ın görüşmede yer alması, Veliaht Prensi Muhammed bin Selman'ın kardeşi olması nedeniyle gözlemciler tarafından önemli bir siyasi işaret olarak değerlendiriliyor.
• Suudi hükümetine yakın analist Ali Şihabi, "Riyad gerginliği engellemek ve krizden çıkış için inandırıcı bir yol oluşturmak amacıyla önemli bir siyasi sermaye harcıyor" ifadelerini kullandı.
• Suudi güvenlik uzmanı Hişam el-Gannam ise görüşmeyi "çatışmanın kontrolden çıkmasından önceki son fırsat olabilecek tarihi bir girişim" olarak nitelendirdi.

Görüşme öncesinde Suudi Arabistan Dışişleri Bakan Yardımcısı Raed Krimli, ziyaretin süregelen çatışma tarafı arasındaki gerginliği azaltma çabalarının bir parçası olduğunu ve Pakistan ile Katar'ın arabuluculuk girişimlerini desteklemeyi amaçladığını açıklamıştı.

Mekke Savunma Anlaşması ve Mısır'ın tutumu

Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan, geçen Ağustos ayında "Mekke Savunma Anlaşması" adıyla bilinen mutabakat metnini imzalamıştı. Anlaşmaya göre bir müttefike yapılmış saldırı tüm ortaklara yapılmış sayılıyor ve ortak savunma öngörülüyor. Mısır'ın da Mekke Anlaşması'na katılabileceği yönünde haberler gündeme geliyor.

Buna karşılık Tahran'daki görüşme gerçekleşmesine rağmen dün İran destekli Husiler ile Suudi Arabistan arasında karşılıklı saldırılar devam etti. Riyad, Krallığa yönelik bir insansız hava aracı saldırısını engellediklerini duyurdu. Ayrıca Yemen'de Husilere ait füze rampaları ve silah depolarını bombaladıkları açıklandı.

Bu arada Mısır'da parlamento, "talep edilmesi hâlinde" Suudi Arabistan'a Husilerle mücadelede askerî destek verilmesini onayladı. Arap dünyasının en büyük ordusuna sahip Mısır'ın somut olarak ne tür bir destek sağlayacağı şimdilik belirsizliğini koruyor.