Sırbistan'da Boşnaklardan Yeni Dönem: Beklentiler ve Uzun Süredir Süren Sorunlar

Sırbistan'da 25 Ekim'deki erken parlamento seçiminin ardından ortaya çıkan yeni siyasi tablo, ülkenin Boşnak Müslüman nüfusunun yoğun olarak yaşadığı Sancak bölgesindeki uzun süredir süren sorunları da yeniden gündeme getirdi.

Aleksandar Vucic'in mağlubiyetinde önemli rol oynayan Boşnak seçmenler, yeni yönetimden kamu kurumlarında daha adil temsil, dil ve eğitim haklarının güçlendirilmesi ile Sancak'ın ekonomik sorunlarına yönelik somut adımlar bekliyor.

Nüfus ve Kimlik Tablosu

Ülkede 2022 nüfus sayımına göre 153 bin 801 Boşnak yaşadığı, bu sayının ülke genelinin yüzde 2,3'ünü oluşturduğu belirlendi. Boşnakların önemli bir bölümü, Sırbistan ile Karadağ arasında uzanan Sancak bölgesinde ikamet ediyor. Aynı sayımda 13 bin 11 kişi etnik kimliğini "Müslüman" olarak beyan etti. Boşnakların büyük çoğunluğu Müslüman ve Boşnakça konuşuyor.

Sancak'ta Boşnaklar üç belediyede nüfusun çoğunluğunu oluşturuyor. Bölgedeki Boşnak varlığının Osmanlı İmparatorluğu dönemine kadar uzandığı biliniyor.

1990'lardan Bugüne Nüfus Hareketleri

1992-1993 yıllarındaki soykırım sürecinde yaklaşık 75 bin Boşnak Sancak'tan ayrılmak zorunda kaldı. 2006 yılında Sırbistan Anayasası için yapılan referandumda ise Boşnakların katılımı düşük seviyede kaldı; bazı Boşnak siyasetçileri ve sivil toplum kuruluşları anayasa taslağına karşı çıktı. Bazı bölgelerde resmi katılım oranlarının yüzde 50'nin üzerinde açıklanması, oy kullanma sürecine ilişkin şüpheleri beraberinde getirdi.

Kamu Kurumlarında Temsil Sorunu

Boşnakların kamu hayatına katılımının sınırlı kaldığı, özellikle polis ve yargı kurumlarında nüfuslarıyla orantılı bir temsilin bulunmadığı ifade ediliyor. Uluslararası değerlendirmelerde de Boşnakların kamu yönetimindeki temsil oranının nüfuslarına kıyasla belirgin şekilde düşük olduğu vurgulanıyor.

• Polis teşkilatındaki temsil eksikliği sürekli bir sorun olarak gündeme geliyor
• Sancak ve Sırbistan'ın güneyinde azınlıkların yargıdaki temsili düşük seviyede
• Sancak'taki polis teşkilatlarında Boşnakların daha yeterli temsili için önlemler alınması öneriliyor
• Son personel alımında 35 Boşnak'ın işe alınması olumlu ancak yetersiz bulunuyor

Boşnak Ulusal Konseyi, Nisan 2025'te yaptığı açıklamada Sancak'taki polis teşkilatlarında Boşnakların temsilinin halen nüfusları aleyhine bir tablo oluşturduğunu bildirmişti.

Sancak'ta Ekonomik Sıkıntılar

Bölgenin Sırbistan'ın daha az gelişmiş bölgeleri arasında yer aldığı, işsizliğin yüksek olduğu, kamu yatırımları ve altyapının yetersiz kaldığı belirtiliyor. Boşnaklar arasındaki yüksek işsizliğin, Sancak'ın ekonomik olarak geri kalmış yapısının yanı sıra, geçmiş dönemde Boşnakların hedef alınarak işlerinden çıkarılmasının bıraktığı mirasla da ilişkilendirildiği ifade ediliyor.

Ekonomik şartların özellikle gençlerin bölgeden ayrılmasını teşvik ettiği ve bunun uzun vadede Sancak'taki nüfus yapısı üzerinde etkili olduğu bildiriliyor.

Seçim Sonuçları Sancak'ta Dikkat Çekti

25 Ekim seçiminde öğrenci hareketinin oluşturduğu liste, oyların yüzde 52,54'ünü alarak birinci oldu. Vucic'in desteklediği Sırp İlerleme Partisi yüzde 39,29'da kaldı. Öğrenci Listesi'nin 140, Sırp İlerleme Partisi'nin 103 sandalye kazanması bekleniyor.

Sancak'ın merkezindeki Novi Pazar'da ise tablo daha da çarpıcıydı:

• Öğrenci Listesi: 19 bin 238 oy – yüzde 38,7 (birinci)
• Rasim Ljajić'in listesi: yüzde 20,6 (ikinci)
• Vucic'in desteklediği liste: yüzde 18,9 (üçüncü)
• Sancak Demokratik Eylem Partisi: yüzde 9,4
• Adalet ve Barış Partisi: yüzde 6,5

Novi Pazar'da seçim katılımı yüzde 52,77 olarak gerçekleşti.

Gözler Yeni Yönetimde

Boşnakların polis, yargı ve kamu kurumlarında temsil oranlarının artırılıp artırılmayacağı, Boşnakça eğitim ve dil haklarının ülke genelindeki uygulamasının güçlendirilip güçlendirilmeyeceği ve Sancak'ın ekonomik sorunlarına yönelik yeni politikalar geliştirilip geliştirilmeyeceği önümüzdeki dönemin en önemli başlıkları arasında yer alıyor. Boşnaklar, yeni dönemde "adil bir yaklaşım"ın hayata geçirilmesini umutla bekliyor.