Sel felaketinin faturası yağmura kesilemez: 'Bu bir imar kararı, doğal afet değil'

İstanbul başta olmak üzere Yalova, Kocaeli, Sakarya, Muğla ve Antalya'da yaşanan şiddetli su baskınları, kent yönetimlerinin afet hazırlık kapasitesini ve imar politikalarını yeniden mercek altına aldı. Yolların göle dönmesi, derelerin taşması ve yurttaşların yollarda mahsur kalması büyük tepki topladı. Su birikintisinde elektrik akımına kapılan 14 yaşındaki bir çocuk hayatını kaybederken, İstanbul'un bazı bölgelerinde 20 saati aşan su kesintileri yaşandı.

Enerji ve iklim uzmanı Önder Algedik, felaketin temelinde yağmurdan çok, yıllardır süren yanlış imar tercihleri olduğunu vurguluyor. Algedik'e göre bu yaşananlar sürpriz değil; uzmanların uyardığı bir senaryonun gerçekleşmesinden ibaret.

Yükselen yağış, sorumluluğu ortadan kaldırmaz

Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nün felaketten bir gün önce uyarı yaptığı, İstanbul için metrekareye 21–50 kilogram yağış beklendiği halde Beykoz-Ömerli'de 194 kilogram ölçüldüğü belirtiliyor. Algedik, tahmini aşan yağış miktarının kent yönetimlerinin sorumluluğunu gizlemeye yetmeyeceğini söylüyor:

"Bu yağışlar eskiden de yaşanırdı. Kentler bir ya da on yıllık değil, çok uzun dönemli en yüksek yağışlara göre tasarlanır. Fosil yakıt tüketimi ve doğa tahribatı sürdükçe bu olayların sıklaşacağı yıllardır söyleniyor."

İstanbul'un beton tablosu korkutucu boyutta

Algedik'in paylaştığı verilere göre İstanbul'da son beş yılda tamamlanan inşaatların toplam kat alanı 98 milyon metrekare, başlanan inşaatlarınki ise 124 milyon metrekare büyüklüğünde. Bu rakamlar, tamamlanan yapılarda Büyükada'nın yaklaşık 18 katı, başlatılan yapılarda ise 23 katı anlamına geliyor. Aynı dönemde trafiğe bir milyondan fazla yeni otomobil eklendi.

Algedik, durumu şu sözlerle özetliyor: "İstanbul eski İstanbul değil, beton ve asfalt İstanbul."

Yağış miktarının görece düşük olduğu ilçelerde bile ciddi baskınlar yaşandığına dikkat çeken Algedik, sorunun yalnızca gökten düşen suyun miktarıyla sınırlı olmadığını belirtiyor: "Kartal'a 14, Bakırköy'e 7 kilogram yağarken Kağıthane'de ve Maltepe'de yaşananlar neydi? Buralar zaten beton kaplı. Üstüne kentsel dönüşümle apartmanların bahçeleri bile betona gömülüyor."

14 yaşındaki çocuğun ölümü hesap sorulmadan geçiştirilemez

Su birikintisinde elektrik akımına kapılan çocuğun ölümüne ilişkin sorumluluğun açıkça ortaya konulması gerektiğini belirten Algedik, 2024'te İzmir'de yaşanan benzer bir olayı hatırlatıyor. İzmir'deki olayda bilirkişi raporunun hem belediye kuruluşunu hem de elektrik dağıtım şirketini kusurlu bulduğuna dikkat çeken Algedik, şu ifadeleri kullanıyor:

"Su birikintisinde elektrik akımına kapılan 14 yaşındaki çocuğun ölümünü de iklim değişikliğiyle mi açıklayacağız? Sorumlu kim ise adıyla açıklanmalı, hesap vermeli."

Dere yatakları ranta, su havzaları betona açıldı

Taşan Alibey ve Kağıthane dereleriyle Yalova'daki derelerin yataklarına yapılan müdahaleleri anlatan Algedik, dere yataklarının daraltıldığını, üzerlerinin kapatıldığını ve kıyılarının yapılaşmaya açıldığını ifade ediyor. Ömerli ve Arnavutköy bölgelerinin İstanbul'un içme suyu havzaları ve kuzey ormanlarıyla çevrili kritik alanlar olduğuna işaret ediyor.

"Bu topraklar yağmuru emen süngerdi. Yollar, köprüler, havalimanı ve yeni yerleşimlerle hızla betona açılıyor. Türkiye'nin her yerinde dere yatakları imara, su havzaları ranta açılıyor. Su gidecek yer bulamayınca evlere, alt geçitlere, metro duraklarına giriyor."

Algedik'in bu konudaki en çarpıcı ifadesi şu: "Bu bir doğal afet değil, bir imar kararı."

"İklim değişikliği" bahanesi sorumluları gizlemesin

Bu yağışa ilişkin henüz bir atıf çalışması bulunmadığını belirten Algedik, tek bir olayı doğrudan iklim değişikliğine bağlamak için erken olduğunu kabul ediyor. Ancak kentlerdeki yapısal tahribatın sonuçlarını değerlendirmek için böyle bir çalışmayı beklemek gerekmediğinin altını çiziyor:

"'İklim değişikliği' faili olmayan bir doğa olayı gibi anlatıldığında günah keçisine dönüşüyor. Oysa bunun bir faili var."

Türkiye'nin kömür, petrol ve gaz tüketimini artırırken yol, beton, otomobil ve santral yatırımlarını da büyüttüğünü belirten Algedik, bu tercihleri "iklimi değiştirme politikası" olarak tanımlıyor.

Zirveye hazırlanan Antalya'da da beton faturası

Antalya'nın da asfalt ve beton ağırlıklı kentleşmenin sonuçlarıyla boğuştuğunu belirten Algedik, Demre'de bir okulda mahsur kalan öğrenci ve öğretmenler dahil 22 kişinin tahliye edildiğini hatırlatıyor. Belediye başkanının "100 yıldır böyle yağış görülmediği" yönündeki sözlerine sert tepki gösteren Algedik, bunu bir itiraf olarak yorumluyor: "25 yüzyıllık bir yerleşim, 100 yıllık yağışı hesaba katmamış." Antalya'nın bir ay sonra uluslararası bir iklim zirvesine ev sahipliği yapacak olması da ironiyi daha da artırıyor.

Para var, tercih hâlâ betondan yana

Çözümün kamunun kaynaklarını doğru kullanmaktan geçtiğini söyleyen Algedik, somut önerilerini şöyle sıralıyor:

• Yazlıklar hariç iki milyona yakın boş konutun değerlendirilmesi gerekiyor.
• Ankara Büyükşehir Belediyesi'nin 2026'da asfalta ayıracağı 23,6 milyar lira, toplu taşımaya ve yayalaştırmaya yönlendirilebilir.
• Ücretsiz toplu taşıma uygulaması, hem trafiği hem de hane giderlerini azaltabilir.
• Asfalt bütçeleri bisiklet yolları ve yeşil altyapı yatırımlarına kaydırılmalı.

Algedik, sel felaketinin tek bir yağış olayıyla değil, yıllardır süren yapısal tercihlerle açıklanabileceğini, asıl sorumluların hesap vermesi gerektiğini vurguluyor.