İşsizlik Fonu'nun Milyarlarca Lirası Takasbank Piyasasında: Aracı Kurumun Kimliği Tartışmalı

İşsizlik Sigortası Fonu'nun Takasbank Para Piyasası'nda milyarlarca lira borç verdiği bilgisi, TBMM'deki tartışmalarla birlikte kamuoyunun gündemine oturdu. Fonun anaparasının 30 Haziran 2026 itibarıyla 2,3 milyar liraya ulaştığı belirlendi. Bununla birlikte, bu işlemlerin hangi aracı kurum üzerinden yürütüldüğü ve ne kadar komisyon ödendiğine dair kamuya açık raporlarda yeterli bilgi bulunmuyor.

Mecliste Tera'nın Borçlanmaları Tartışıldı

Takasbank Para Piyasası'ndaki borçlanma operasyonları, 14 Ekim'de TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu'nun gündemine geldi. İYİ Parti Samsun Milletvekili Erhan Usta, Tera Menkul Değerler üzerinden Takasbank ve Borsa İstanbul para piyasalarında ne kadar borçlanıldığını sordu.

Borsa İstanbul Genel Müdürü Korkmaz Enes Ergun, Tera Menkul Değerler'in bir aracı kurum olarak müşterilerinin emirlerini her iki piyasaya da ilettiğini açıkladı. Ergun'un belirttiğine göre işlemler üye bazında günlük bültenlerde yayımlanıyor, ancak aracı kurumların arkasındaki müşterilerin kimlikleri görülemiyor.

Takasbank Genel Müdürü Yunus Arıncı ise Tera'nın yaklaşık 21 milyar liralık teminatı ve 9 milyar liralık risk tutarı bulunduğunu ifade etti. Daha sonra bu rakamı kümülatif bir değer olarak nitelendirdi. Açıklamanın, tutarın belirli bir tarihteki borç bakiyesi mi yoksa dönem boyunca gerçekleştirilen işlemlerin toplamı mı olduğu konusunda kesinlik getirmediği dikkat çekiyor.

Arıncı, borçlanma riskinin kapatılmasının ardından kalan teminatların Takasbank bünyesinde tutulduğunu ve işlemlerin Eylül'ün ilk haftasına kadar sürdüğünü söyledi. Hem Takasbank hem de Borsa İstanbul, piyasayı işleten kuruluşlar olarak kendi kaynaklarından aracı kurumlara borç vermediklerini ayrı ayrı açıkladı.

Tartışmaların ardından 17 Ekim'de açıklama yapan Takasbank, para piyasasında borcun verenle alanın birbirini görmediğini, işlemlerin sistem üzerinden otomatik olarak eşleştirildiğini bildirdi. Kurum ayrıca İşsizlik Sigortası Fonu'nun belirli bir yatırım fonunu özellikle finanse etmesinin mümkün olmadığını vurguladı.

İşsizlik Fonu'nun 2,3 Milyar Lirası Takasbank'ta

Takasbank Para Piyasası, elinde nakit bulunan kuruluşlarla kısa süreli borç almak isteyen finans kuruluşlarını bir araya getiriyor. Borç alan taraf teminat gösteriyor, borç veren taraf ise karşılığında faiz geliri elde ediyor. İşsizlik Sigortası Fonu da parasının bir bölümünü bu piyasada değerlendiriyor.

İŞKUR'un bağımsız denetim raporuna göre fonun aracı kurum üzerinden verdiği borçların anaparası 2,3 milyar lira olarak kaydedildi. Borç verme işlemlerinde uygulanan faiz oranları %43,40 ile %44,50 arasında değişiyordu; bu oranlar aynı dönemdeki vadeli mevduat faizleriyle benzer düzeydeydi.

Fonun Takasbank'taki işlemleri Ağustos 2023'te başladı ve bakiye zaman içinde belirgin dalgalanmalar gösterdi:

• 2023 sonu: Borç anaparası 1 milyar lira
• Eylül 2024 sonu: Borç bakiyesi 9,48 milyar liraya yükseldi
• Aralık 2024 sonu: Bakiye 5,02 milyar liraya geriledi
• 2025 sonu: Borç bakiyesi sıfırlandı
• Mart 2026 sonu: İşlemler yeniden başladı, anapara 1,59 milyar lira
• Haziran 2026 sonu: Anapara 2,3 milyar liraya çıktı

Bu rakamlar, belirli tarihlerde geri ödenmemiş borçların bakiyesini gösteriyor; yıl boyunca verilen toplam borç miktarı anlamına gelmiyor.

Borç Vermeye Hangi Kararla İzin Verildi?

İşsizlik Sigortası Fonu, çalışanlardan ve işverenlerden kesilen primler ile devlet katkısından oluşuyor. Fonun temel amacı, işsiz kalan sigortalılara işsizlik ödeneği sağlamak. Ancak biriken paranın tamamı aynı anda harcanmadığı için kullanılmayan kaynaklar, değerini koruması ve gelir sağlaması amacıyla yatırıma yönlendiriliyor.

19 Ocak 2022'de yayımlanan 5126 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile Kamu Haznedarlığı Yönetmeliği'nin 5'inci maddesinde değişiklik yapıldı. Daha önce kamu kurumlarının organize para piyasalarında borç vermesine ilişkin genel hüküm kaldırıldı. Bunun yerine üç kurum için özel düzenleme getirildi:

• İşsizlik Sigortası Fonu
• Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF)
• Doğal Afet Sigortaları Kurumu (DASK)

Bu üç kuruma, Türkiye'deki bankalar ve yetkili aracı kurumlar üzerinden organize para piyasalarında Türk Lirası cinsinden borç verme imkânı tanındı. İşsizlik Sigortası Fonu da yaklaşık bir buçuk yıl sonra Takasbank Para Piyasası'nda borç vermeye başladı.

Fonun İşlemlerindeki Risk Ne Kadar?

Takasbank Para Piyasası'nda borç alan kuruluşların teminat göstermesi zorunlu. Teminatlar, borcun geri ödenmemesi durumunda alacaklının zararını azaltmayı hedefliyor. Kurumun 17 Ekim açıklamasına göre piyasanın genelinde yaklaşık 240 milyar liralık işleme karşılık 450 milyar liralık teminat bulunuyor.

Teminatların yaklaşık yüzde 84'ünün banka teminat mektuplarından oluştuğu, pay senetlerinin oranının ise yüzde 1,5'in altında kaldığı bildirildi. Ayrıca bugüne kadar piyasada temerrüt yaşanmadığı ve borç veren kuruluşların zarara uğramadığı açıklandı. Borçlanabilmek için en az %105 oranında teminat yatırılması gerekiyor.

Peki İşsizlik Sigortası Fonu, kamu kaynağı kullandığı için diğer borç verenlerden farklı bir güvenceye sahip mi? İncelenen düzenlemelerde, kamu kurumlarının bu piyasadaki alacaklarına özel bir devlet garantisi tanıyan açık bir hükme rastlanmıyor. Fonun işlemleri de piyasanın genel teminat kurallarına tabi.

Borç alan kuruluşun ödeme güçlüğüne düşmesi halinde teminatların yeterliliği ve nakde çevrilebilmesi önem kazanıyor. Ayrıca ödeneklerin zamanında yapılabilmesi için yatırımların vadeleriyle fonun nakit ihtiyacının uyumlu olması gerekiyor.

Aracı Kurumun Kimliği ve Komisyonlar Belirsiz

İşsizlik Sigortası Fonu, Takasbank Para Piyasası'ndaki borç verme işlemlerini bir aracı kurum üzerinden gerçekleştiriyor. Denetim raporlarında aracı kurum üzerinden borç verildiği açıkça belirtilse de kuruluşun ticari unvanı hiçbir raporda yer almıyor.

2024 yılı denetim raporunda, para piyasasında borç verme işlemleri için ödenen komisyon ücretleri fonun giderleri arasında sayılıyor. 2024 yılındaki toplam komisyon gideri 5 milyon 384 bin 839 lira olarak kaydedildi. Ancak bu tutarın ne kadarının Takasbank işlemlerine ait olduğu ayrı gösterilmiyor.

30 Haziran 2026 tarihli rapora göre yılın ilk altı ayındaki toplam komisyon gideri 600 bin 936 lira, 2025'in aynı döneminde ise 2 milyon 844 bin 971 lira oldu. Bu rakamlar farklı dönemlerdeki toplam komisyon giderlerini gösteriyor; Takasbank işlemleri için ödenen aracılık ücretleri ayrı belirtilmiyor.

Dolayısıyla aracı kurumun kimliği kadar, bu işlemler karşılığında ne kadar komisyon ödendiği de kamuya açık raporlardan öğrenilemiyor.

Fonun yatırımları İŞKUR Yönetim Kurulu kararları çerçevesinde yönetiliyor; ayrıca Sayıştay denetimine ve üç aylık bağımsız denetime tabi. İşsizlik Sigortası Fonu'nun Takasbank Para Piyasası'nda borç vermesine mevzuat izin veriyor. Tartışmanın merkezinde ise işsizlerin güvencesi için biriken paranın hangi kuruluşlar aracılığıyla, nasıl değerlendirildiği ve bu işlemlerin ne ölçüde kamuoyunun denetimine açık olduğu bulunuyor.