İsrail'de 27 Ekim Seçimleri: Sandıktan Çıkabilecek 8 Senaryo

İsrail'de 27 Ekim Perşembe günü yapılacak genel seçimler, Başbakan Binyamin Netanyahu'nun uzun yıllara yayılan siyasi iktidarı açısından kritik bir dönüm noktası olabilir. İsrail parlamentosu Knesset'teki 120 sandalyenin tamamı için düzenlenecek seçimlerde anketler, Netanyahu'nun sağcı ittifakı ile muhalefet partileri arasında yakın bir yarışın yaşanacağını gösteriyor.

Ülkede nispi temsil sistemi uygulanıyor. Partilerin hükümet kurabilmesi için Knesset'teki 120 sandalyenin en az 61'inin desteğini alması gerekiyor. Bugüne kadar hiçbir siyasi parti tek başına parlamentoda mutlak çoğunluk elde edemedi. Bu nedenle hükümetin kurulması, seçim sonuçlarının ardından yürütülecek koalisyon görüşmelerine bağlı olacak.

Anket çalışmalarına göre muhalefet blokunun 52, Netanyahu'yu destekleyen partilerin ise 50 sandalye kazanması öngörülüyor. Ancak farklı araştırmalar değişken sonuçlar ortaya koyarken, hiçbir bloğun tek başına çoğunluğu sağlayacağına dair kesin bir tablo bulunmuyor.

OLASI SENARYOLAR

1. Netanyahu Yeniden Hükümet Kurabilir: Netanyahu'nun partisi Likud anketlerde muhalefetin gerisinde kalsa da, seçim sonrasında yeni bir koalisyon oluşturabilir. Geleneksel müttefikleri arasında aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir'in Yahudi Gücü Partisi ile Maliye Bakanı Bezalel Smotrich'in Dini Siyonizm Partisi bulunuyor. Şas ve Birleşik Tevrat Yahudiliği gibi ultra-Ortodoks partiler de hükümetin kurulmasında kritik rol oynayabilir. Yeterli çoğunluğun sağlanması durumunda Netanyahu yeniden başbakan olabilir.
2. Muhalefet Çoğunluk Hükümeti Kurabilir: Netanyahu karşıtı partiler seçim öncesinde ortak hareket etmek amacıyla siyasi işbirliğini artırdı. Eylül ayı sonunda Yashar, Demokratlar, Yisrael Beytenu ve Birlikte ittifakı arasında Netanyahu'nun iktidarına son vermeyi hedefleyen bir anlaşma yapıldı. Muhalefetin en güçlü başbakan adaylarından biri eski Genelkurmay Başkanı ve Yashar Partisi lideri Gadi Eisenkot olarak görülüyor. Eski Başbakan Naftali Bennett de olası başbakan adayları arasında yer alıyor.
3. Filistinli Partiler Hükümetin Kaderini Belirleyebilir: İsrail nüfusunun yaklaşık yüzde 20'sini oluşturan Filistinli yurttaşları temsil eden partiler, seçimlerin kilit aktörleri arasında bulunuyor. Birleşik Liste ve Ra'am'ın parlamentoda önemli sayıda sandalye kazanması bekleniyor. Ra'am lideri Mansur Abbas, muhalefetin hükümet kurabilmek için desteğe ihtiyaç duyması halinde koalisyona katılmaya açık olduğunu belirtti. Ra'am, 2021'de Naftali Bennett liderliğindeki koalisyona katılarak İsrail'de hükümet ortağı olan ilk Arap liderliğindeki parti olmuştu. Ancak Eisenkot dahil bazı muhalefet liderleri Filistinli partilerle koalisyon kurulmasına karşı çıkıyor.
4. Azınlık Hükümeti Seçeneği: Hiçbir siyasi blok mutlak çoğunluk sağlayamazsa azınlık hükümeti seçeneği gündeme gelebilir. Bu durumda hükümet, koalisyona katılmayan partilerin dışarıdan desteğiyle görev yapabilir. Birleşik Liste, Netanyahu karşıtı bir hükümete belirli koşullar altında dışarıdan destek verebileceğini açıkladı. Ancak böyle bir hükümetin güvenoyu ve önemli yasa tasarılarında dış desteğe bağımlı olması siyasi istikrarsızlık riskini artırabilir.
5. Ulusal Birlik Hükümeti Kurulabilir: Farklı siyasi blokların aynı hükümette yer aldığı ulusal birlik koalisyonu da bir seçenek olarak öne çıkıyor. İsrail'de geçmişte savaş, güvenlik krizi ve siyasi tıkanıklık dönemlerinde benzer hükümetler kuruldu. Netanyahu ile Benny Gantz, 2020 yılında uzun süren siyasi belirsizliğin ardından birlik hükümeti oluşturmuş ancak bu koalisyon bir yıl dolmadan dağılmıştı.
6. Başbakanlık Görevi Dönüşümlü Yürütülebilir: Koalisyon ortaklarının başbakanlık görevini belirli sürelerle dönüşümlü olarak üstlenmesi de geçmişte uygulanan bir model. Netanyahu ile Gantz 2020'de bu yönde anlaşmaya varmış ancak hükümet, Gantz'ın görevi devralmasından önce dağılmıştı. Bennett ile Yair Lapid de 2021 yılında benzer bir anlaşma yapmıştı. Seçimlerin ardından benzer bir güç paylaşımı anlaşması yapılması ihtimaller arasında yer alıyor.
7. Aynı Bloktan Farklı Bir Başbakan Çıkabilir: Koalisyon görüşmelerinin tıkanması halinde siyasi partiler, Netanyahu veya muhalefetin önde gelen liderleri dışında başka bir isim üzerinde uzlaşabilir. Knesset'te çoğunluk desteği belirleyici olduğu için aynı siyasi bloktan farklı bir milletvekilinin hükümeti kurması mümkün. Bu senaryo, Netanyahu'nun başbakanlığına karşı çıkan ancak sağ partilerle koalisyon kurmaya açık olan siyasi aktörlerin tutumuna bağlı olabilir.
8. Hükümet Kurulamazsa Yeniden Seçime Gidilebilir: Hiçbir siyasi liderin yeterli parlamento desteğini sağlayamaması durumunda ülke yeniden seçime gidebilir. İsrail, 2019 ile 2022 yılları arasında beş kez genel seçim düzenlemişti. Benzer bir siyasi tıkanıklığın yaşanması halinde Netanyahu, yeni hükümet göreve başlayana kadar geçici başbakan olarak görevini sürdürebilir.

Son anketler, seçim sonucunun yalnızca Likud ile Yashar arasındaki rekabete bağlı olmadığını ortaya koyuyor. Aşırı sağcı, ultra-Ortodoks ve Filistinli partilerin kazanacağı sandalyeler, hükümet kurma görüşmelerinde belirleyici olabilir. İsrail'in siyasi geleceği, sandıktan çıkacak sonuçların yanı sıra seçim sonrasında kurulabilecek ittifaklara bağlı olacak.