Hindistan'da kobra yılanlarına ödül verilince evlerde çiftlik kuruldu: Felaketin eşiğine geldiler

Hindistan'ın sömürge döneminde zehirli kobra popülasyonunu kontrol altına almak amacıyla başlatılan para ödülü sistemi, tarihin en büyük kamu politikası fiyaskolarından birine dönüştü. Ölü kobra başına nakit ödeme yapan yetkililer, halkın doğada yılan aramak yerine ev ortamında kobra yetiştiriciliğine başlamasını engelleyemedi.

Ödül sistemi nasıl bir üretim sektörüne dönüştü?

Kobra ısırıklarını ve can kayıplarını azaltmak isteyen sömürge yönetimi, itlaf sürecini hızlandırmak için her ölü kobra başına nakit teşvik uygulaması hayata geçirdi. Uygulama başlangıçta beklenen işlevi gördü ve yılan sayısı gözle görülür şekilde azaldı.

Ancak kısa süre sonra tablo değişti. Halk, ormanlarda kobra aramak yerine evlerinde yılan çiftlikleri kurarak seri üretime başladı. Yetkililere teslim edilen ölü kobra sayısındaki astronomik artış, sistemin ciddi biçimde suistimal edildiğini ve teşvik mekanizmasının tamamen yapay bir sektöre dönüştüğünü ortaya çıkardı.

Teşvik kaldırılınca sokaklar yılan doldu

Durumun vahametini fark eden sömürge yönetimi, kobra başına verilen para ödülünü aniden yürürlükten kaldırdı. Bu kararın sonuçları ise felaket oldu. Ellerindeki binlerce canlı kobranın ekonomik değerini kaybettiğini gören yetiştiriciler, maliyet oluşturan sürüngenleri doğrudan sokaklara, tarlalara ve insanların yaşam alanlarına saldı.

Binlerce zehirli yılanın aynı anda serbest bırakılması, şehirdeki kobra nüfusunu projenin başladığı seviyenin katbekat üzerine çıkardı ve kenti kontrol edilemez bir krizin eşiğine getirdi.

"Kobra Etkisi" olarak literatüre geçti

Sorunu kökünden çözmesi beklenen kararın krizi çok daha tehlikeli bir boyuta taşıması, planlama disiplinlerinde ve kamu politikalarında "Kobra Etkisi" adıyla anılan kavramın doğuşuna zemin hazırladı. Terim, altyapısı hesaba katılmadan devreye alınan teşvik mekanizmalarının beklenmedik ve tersine sonuçlar doğurabileceğini ifade ediyor.

Bugün ekonomi ve kamu yönetimi alanlarında ders niteliğinde anlatılan bu olay, yüzbinlerce insanı zehirli kobralarla karşı karşıya bırakan büyük bir stratejik hata olarak tarihe geçti.