HABAŞ'ta kaza oranı yüzde 56 arttı: 17 işçinin öldüğü facianın perde arkası

İzmir Aliağa'daki HABAŞ demir çelik fabrikasında meydana gelen patlama ve ardından çıkan yangında 17 işçi hayatını kaybetti. Şirketin yayımladığı kendi raporu, kayıp günlük kazaların 2025'te yüzde 56 arttığını, taşeronlarda ise bu oranın iki katını aştığını gözler önüne seriyor.

HABAŞ, tesisin düzenli denetimlerden geçtiğini iddia ediyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan da önceki denetimlerde ciddi bir sorun tespit edilmediğini söylüyor.

Patlama nasıl yaşandı?

9 Kasım'daki patlamaya ilişkin Menemen Cumhuriyet Başsavcılığının görevlendirdiği dört savcı olay yerini inceledi. Savcılar idari binada ifade almaya başlarken, bilirkişiler patlama alanını detaylı biçimde inceledi. İlk tespitlerin ardından altı şüpheli gözaltına alındı.

Olayın nedenine dair farklı açıklamalar

Yetkililerden patlamaya dair farklı açıklamalar geldi:

• HABAŞ, yazılı açıklamasında olayı "elektrik ark ocaklarından birinde yürütülen planlı bakım çalışmaları sırasında" meydana gelen bir kaza olarak nitelendirdi.
• İzmir Valiliği, sıvı çelik dökümü sırasında tavan vincinin koparak ark ocağına düştüğünü belirtti.
• Vali Süleyman Elban, kazan değişimi sırasında tavan vincinin düşmesiyle malzemelerin ark ocağına düştüğünü, o sırada üretim yapılmadığını açıkladı.
• Bakan Vedat Işıkhan da ilk incelemelere göre bakım sırasında düşen malzemenin doğal gaz ve oksijen borularını kopardığını söyledi.

İşçi aileleri ve avukatlar ne diyor?

Depo, Liman, Tersane ve Deniz İşçileri Sendikası (DGD-SEN) Örgütlenme Uzmanı Tuğçe Kızıldemir, patlamadan iki saat sonra fabrikanın önüne gittiklerini ve ailelerle görüştüğünü anlattı:

"İşçi aileleri çok üzgün ve öfkeli. Daha 5 gün önce orada bir iş cinayeti olmuş. Herhangi bir denetim görmemiş orası." diyen Kızıldemir, vince bağlı parçanın kopup doğal gaz borusuna çarptığını, "Çeliği bile eritecek bir sıcaklık açığa çıkıyor" ifadesini kullandı.

Çağdaş Hukukçular Derneği (ÇHD) İzmir Şube Başkanı Firdevs Avşar ise olayın nedenine ilişkin pek çok iddianın dolaşımda olduğunu söyledi. Avşar, 9 Kasım saat 11.30 sıralarında vincin ana bağlantılarından kopup gaz borularına çarparak patlamaya neden olduğunun konuşulduğunu aktardı.

Bilirkişilerin olay yerine gittiğini belirten Avşar, içerideki her şeyin yanması nedeniyle keşif yapılamadığı yönünde tutanak tutulduğunu vurguladı.

HABAŞ'ı "iş cinayetleriyle ünlü bir yer" olarak nitelendiren Avşar, "Genelde ailelerle tazminat ödeyip dosyaları kapatma yolu izlendiği için geçmişte birçok vaka adliyeye yansımamış" dedi.

Rapor: Taşeronda kazalar iki katını aştı

HABAŞ'ın Aliağa demir-çelik işletmesini kapsayan 2025 Sürdürülebilirlik Raporu verileri çarpıcı tablo ortaya koyuyor:

• Şirket çalışanlarında kayıp günlü kaza sayısı 2024'te 109 iken 2025'te 146'ya çıktı. Artış yaklaşık yüzde 34.
• Taşeron çalışanlarında bu sayı 38'den 83'e çıkarak yaklaşık yüzde 118 arttı.
• Toplam kaza sayısı 147'den 229'a yükseldi.
• Bunlar, yaralanan çalışanın olayın ardından ilk iş gününde işbaşı yapamadığı kazalar olarak kayda geçti.

Şirket, raporda artışı öncelikli gündemine aldığını, koruyucu donanımları güçlendirdiğini, mühendislik önlemlerini hızlandırdığını ve taşeron güvenliğini daha sıkı izlediğini bildirdi. Ancak artışın nedenlerini ve önlemlerin sonuçlarını raporda ayrıntılandırmadı.

Şirket çalışanları için bildirilen çalışma süresinin 2025'te yüzde 3 azaldığı, buna rağmen kazaların arttığı raporda yer alıyor. Taşeronların bu süreye dahil olup olmadığı ise açıklanmıyor.

2025'te bir milyon çalışma saati başına kayıp günlü kaza sayısı şirket çalışanlarında 22, taşeronlarda 39,34 olarak ölçüldü. Yani taşeronlarda kaza sıklığı yaklaşık 1,8 kat daha yüksek.

İş güvenliği eğitim saatleri yüzde 87 geriledi

Rapora göre HABAŞ'ta iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri 2024'te 65 bin 700 saatken 2025'te 8.697 saate düştü. Bu alanda yaklaşık yüzde 87 düşüş kaydedildi.

Şirket, aynı yıl 4.363 kişi-eğitim gerçekleştirildiğini, temel güvenlik eğitimi alan taşeron çalışanlarının sayısının 269'dan 615'e yükseldiğini belirtti. Ancak raporda eğitim saatlerindeki düşüşün nedeni açıklanmadı.

Bakanlık: Denetimlerde ciddi sorun belirlenmedi

Işıkhan, fabrikada 37 iş sağlığı ve güvenliği uzmanı, iki işyeri hekimi ve bir sağlık personeli bulunduğunu açıkladı. Önceki denetimlerde ciddi bir sıkıntı tespit edilmediğini söyledi.

Müfettiş görevlendirildiğini, incelemeler sonunda ihmal ve kusuru bulunanlarla ilgili işlem yapılacağını da belirtti.

HABAŞ ise ISO 45001:2018 belgeli güvenlik sisteminin yıllık iç ve dış denetimlerle izlendiğini iddia ediyor. Ancak raporda denetim tarihleri, tespit edilen eksiklikler ve bunların nasıl giderildiği paylaşılmıyor. Ayrıca şirket, sürdürülebilirlik raporu için bağımsız dış denetim yaptırmadığını belirtiyor.

Geçmişteki ölümler ve Yargıtay kararı

HABAŞ'ta 21 Ekim 2026'da Hakan Doğan yüksekten düşerek, 5 Kasım'da ise 20 yaşındaki Eyüp Eğinli iş makinesi lastiğinin patlaması sonucu hayatını kaybetti.

Geçmişteki bir işçi ölümünde Yargıtay eksik inceleme tespit etti. Taşeron bir işçi, vinçle taşınan demirleri bağlarken yükü tutan tel kopmuş, vincin bom demirinin işçinin başına çarpmasıyla yaşamını yitirmişti. Yargıtay, beş sanığın beraatini 20 Nisan 2021'de bozdu.

Kararda şu noktalara dikkat çekildi:

• İki binden fazla işçinin çalıştığı fabrikada sanıkların görev tanımları ve sorumluluk zincirini açıklayan belgelerin dosyada bulunmadığı.
• Anlatımların çelişkiler içerdiği.
• Bilirkişilerin gerekli deneyim ve donanıma sahip olmadığı.
• Kusur yüklenmeyen sanıklar için yeterli gerekçe gösterilmediği.

Yargıtay, uzman bir heyetin iş güvenliği mevzuatı çerçevesinde inceleme yapılmasını istedi.

Yargıtay'ın 26 Şubat 2024 tarihli bir kararında ise HABAŞ'ın sıvılaştırılmış doğal gaz taşımacılığında çalışan bir taşeron işçiyle ilgili kazada HABAŞ'ın yüzde 40, Mesan Transport'un yüzde 10 kusurlu bulunduğu aktarıldı.

İSİG Meclisinden istifa çağrısı

İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisi 10 Kasım tarihli açıklamasında, HABAŞ'ta geçmişte de yaklaşık 20 işçinin hayatını kaybettiğini belirtti. Çalışma sürelerinin 12 saate ulaştığını vurgulayan Meclis, son patlamanın ardından da üretimin sürdüğünü bildirdi.

İSİG, işverenin yargılanmasını ve başta Çalışma Bakanı olmak üzere ilgili bakanların istifasını talep etti.

Meclisin derlediği verilere göre Türkiye genelinde ekimde en az 193, yılın ilk on ayında en az 1.930 çalışan öldü. Kasım ayındaki HABAŞ ölümleri bu sayıya dahil değil.