Fon tasfiyesinde 'sorumsuzluk' teklifi: Zarar olursa sorumluluk kimde olacak?

Fon krizinde mağdurlar paralarını geri almayı beklerken, tasfiye sürecini yürüten bankalara ve görevlilere geriye dönük sorumsuzluk getirilmesi gündemde.

12 Kasım'da duyurulan torba teklif, suç oluşturan fiiller dışında hukuki, idari ve mali sorumluluk doğmamasını öngörüyor. Bu koruma, fonların tasfiyesine karar verilen 17 Eylül'den itibaren yapılan işlemleri de kapsıyor.

Benzer bir düzenleme, fon kanun teklifinin görüşüldüğü 22 Ekim'de bir muhalefet partisi grup başkanvekilinin açıklamasıyla tartışmaya açılmıştı. Söz konusu isim, iktidarın bir sorumsuzluk önergesi hazırlığında olduğunu duyurmuş ve bunun TBMM'ye getirilmemesini istemişti. Hüküm, kabul edilen fon kanununda yer almadı.

Peki şimdi önerilen koruma yasalaşırsa, tasfiye sırasında yatırımcıyı zarara uğratan bir işlemin sorumluluğu kimde olacak?

Fon tasfiyesinde 13'üncü madde kimleri koruyor?

Yenilenebilir enerji başlığıyla sunulan 15 maddelik torba teklifin 13'üncü maddesi, 7596 sayılı Tasfiyesine Karar Verilen Bazı Yatırım Fonları Hakkında Kanun'un 7'nci maddesine sorumsuzluk hükmü ekliyor.

Mevcut 7'nci madde, SPK ve Yatırımcı Tazmin Merkezinin kanunun uygulanması için dışarıdan avukatlık, muhasebe ve yazılım hizmeti alabilmesini ve uygulama kurallarını düzenliyor.

Eklenmek istenen hüküm ise şu kişileri kapsıyor:

• Kanunla ilgili işlerde görevlendirilen kişiler
• Bağlantılı tasfiye ve devir işlemlerini yürüten bankalar
• Bankaların görevlendirdikleri kişiler

Bu görevlerle ilgili karar ve işlemler nedeniyle hukuki, idari ve mali sorumluluk doğmaması öngörülüyor. Suç oluşturan fiiller ise kapsam dışında tutuluyor.

SPK'nın belirlediği görev dağılımında Tera Portföy fonlarının tasfiyesini İş Bankası, Pusula ve Atlas Portföy fonlarının tasfiyesini ise Ziraat Bankası yürütüyor.

Koruma, 17 Eylül 2026'dan itibaren yapılan işlemler için isteniyor. Teklifin yürürlük tarihlerini düzenleyen 14'üncü maddesi de aynı tarihi esas alıyor. Böylece teklif yasalaşırsa sorumsuzluk hükmü, yürürlüğe girmesinden önceki tasfiye ve devir işlemlerine de uygulanacak.

22 Ekim'deki metinden farkı ne?

Ekim ayında kamuoyuna aktarılan önerge hazırlığında sorumsuzluk, "görevlerinin gereklerine uygun" karar ve işlemler için öngörülüyordu. Metinde SPK, TMSF, Yatırımcı Tazmin Merkezi, Borsa İstanbul, Merkezi Kayıt Kuruluşu, Takasbank ve tasfiye kuruluşları ile görevlendirdikleri kişiler sıralanıyordu.

Yeni teklifin 13'üncü maddesinde ise "görevlerinin gereklerine uygun" ifadesi bulunmuyor. Suç oluşturan fiiller kapsam dışında tutulurken bankalar ayrıca sayılıyor.

İktidar neden sorumsuzluk istiyor?

Teklifin gerekçesinde, tasfiye süreçlerini hızlandırmak ve görevlilerin hukuki belirsizlik yaşamadan çalışmasını sağlamak amaç olarak gösteriliyor. İktidar partisi grup başkanı da düzenlemeyle tasfiye ve devir işlemlerini yürüten bankalar ile çalışanları korumayı amaçladıklarını söyledi.

Aynı açıklamada, 13 Kasım'da Fon Koordinasyon Kurulunun toplanacağı ve yeni ödeme planının açıklanacağı da duyuruldu.

Teklifin gerekçesine göre:

• 4 Kasım itibarıyla 108 fonda 420 bin 31 kişiye toplam 130,2 milyar lira ödendi
• 179 bin 449 kişinin net yatırım tutarının tamamı karşılandı
• Ödemelerin fon varlıklarından, geri kazanılan tutarlardan ve gönüllü iadelerden sağlandığı, kamu bütçesinden para kullanılmadığı belirtildi

Ancak toplam ödeme tutarı, tasfiye sırasında yapılan her satışın yatırımcının menfaatini koruyup korumadığını açıklamıyor.

Muhalefet: Sorumsuzluk zırhına neden ihtiyaç var?

Muhalefetteki bir parti grubu başkanvekili, düzenlemeyi "fon vurgunu zırhı" olarak nitelendirdi. İlgili isim, 22 Ekim'de yakalayıp itiraz ettikleri için getiremedikleri sorumsuzluk kalkanının bugün torba kanunun içine gizlenerek TBMM'ye sunulduğunu belirtti.

Başkanvekili, tasfiye sırasında hisselerin düşük fiyatlarla devredildiğini savunarak bu işlemlerden doğabilecek zararların sorumlularının belirlenmesini ve zararların karşılanmasını istedi. Geriye dönük korumayı da hukuk devleti ilkesine aykırı bulduğunu ifade etti.

CHP'li bir milletvekili de sosyal medya açıklamasında, yatırımcılar zararlarının karşılanmasını beklerken tasfiye sürecini yönetenlere sorumsuzluk getirildiğini belirterek şu soruyu yöneltti:

"Ortada hukuka uygun, şeffaf ve kusursuz bir süreç varsa neden sorumsuzluk zırhına ihtiyaç duyuluyor?"

Suç dışı kalan işlemlerde tazminat talebi ne olacak?

Suç oluşturan fiillerin kapsam dışında tutulması, zararların karşılanmasına ilişkin tartışmayı bitirmiyor. Çünkü hüküm, hukuki ve mali sorumluluğu da kapsıyor. Suç sayılmayan ancak zarara yol açan işlemlerde yatırımcının tazminat talebinin nasıl değerlendirileceği sorusu sürüyor.

Teklifte bütün davaların düşeceğine veya tüm hak arama yollarının kapanacağına ilişkin bir hüküm bulunmuyor. Çakışma, koruma kapsamındaki karar ve işlemlerden doğan zararlar için kimden hesap sorulabileceğinde düğümleniyor.

Yatırımcıyı koruma yükümlülüğü ne olacak?

Mevcut fon kanunu, tasfiye kuruluşlarına yatırımcıların ortak menfaatlerini gözeterek mümkün olan en yüksek ekonomik değeri elde etmek için gerekli özeni gösterme yükümlülüğü getiriyor.

Kanun, belirli koşullarda SPK'nın borsa dışında satışa izin vermesini de mümkün kılıyor. Bu nedenle borsa dışında satış yapılması tek başına hukuka aykırılık anlamına gelmiyor. Fiyatın nasıl belirlendiği ve yatırımcının menfaatinin nasıl korunduğu önem taşıyor.

Yeni teklif özen yükümlülüğünü kaldırmıyor. Ancak bu yükümlülüğün ihlal edildiği iddiasında sorumsuzluk hükmünün nasıl uygulanacağına ilişkin özel bir açıklama içermiyor.

1,54 milyar liralık hisse satışı neden gündemde?

Muhalefet, sorumsuzluk hükmüne itiraz ederken tasfiye sürecindeki büyük ölçekli işlemlere dikkat çekti. 3-4 Kasım'da tasfiye fonlarındaki BIST 30 hisselerinin 20 paket halinde borsa dışında başka fonlara devredildiğini belirtildi.

Örnek olarak ise Şa-Ra Enerji ile Çitlekçi Mağazacılık'ın fonlardaki kendi hisselerini yaklaşık 1,54 milyar liraya geri alması gösterildi. Kamuyu Aydınlatma Platformu açıklamalarındaki pay sayıları ve fiyatlar üzerinden yapılan hesaplama da iki şirketin toplam alımının yaklaşık 1,54 milyar lira olduğunu gösteriyor.

Detaylar şöyle:

• Şa-Ra Enerji: 12 Kasım'da Tera Portföy Hisse Senedi Fonu ve Tera Portföy Dördüncü Hisse Senedi Serbest Fonu'ndan toplam 12 milyon 329 bin 698 payı, pay başına 33,20 liradan aldı. İşlemin bedeli yaklaşık 409,35 milyon lira oldu.
• Çitlekçi Mağazacılık: Aynı gün bu iki fondan toplam 13 milyon 857 bin 770 payı, pay başına 81,85 liradan aldı. Bu işlemin bedeli yaklaşık 1 milyar 134,26 milyon lira oldu.

Her iki şirket, alımların borsa dışında, 11 Kasım kapanış fiyatları üzerinden yapıldığını bildirdi. Böylece fonların elindeki hisseler, yatırımcılara yapılacak ödemelerde kullanılabilecek paraya dönüştü.

Ancak yaklaşık 1,54 milyar liralık işlem tutarı, yatırımcının aynı miktarda zarara uğradığı anlamına gelmiyor. Satışların yatırımcı lehine olup olmadığını değerlendirmek için fiyatların nasıl belirlendiğinin ve başka seçeneklerin değerlendirilip değerlendirilmediğinin de bilinmesi gerekiyor.