Fon Krizi Borsayı Nasıl Vurdu? Kayıpların Boyutu Araştırıldı

Fon krizinin üzerinden yaklaşık 1,5 ay geçti. Kriz, Türkiye'de borsayı da doğrudan etkiledi. Peki bu etkinin şekli ve boyutu ne oldu? Verileri inceleyerek ve uzman görüşlerine başvurarak kapsamlı bir araştırma yaptık.

Sosyal medyada ve Telegram gruplarında borsadan çıkış mesajları çoğaldı. "Bugün itibarıyla çıktım borsadan. Hem para hem sağlık gidiyor", "Sattım çıktım, borsadan ve riskli fonlardan", "Bir daha asla geri dönmemek üzere geçen hafta kol kesip çıktım" gibi mesajlar sıklıkla paylaşılıyor.

Veriler, fon krizinin ardından borsadaki yatırımcı sayısında yüz binlerle ifade edilen bir düşüş olduğunu gösteriyor. Uzmanlara göre bundan çok daha önemlisi ise borsadaki şirketlerin değerinin düşmesi oldu. Son günlerde yükselse de endeks, fon krizine öncesine göre önemli seviyede düşmüş durumda.

Olumsuz etkinin boyutları

Uzmanlara göre fon krizinin borsaya çeşitli açılardan olumsuz etkisi oldu. East Capital Kıdemli Danışmanı Emre Akçakmak, borsanın olumsuz etkilendiğini belirterek etki alanının beklenenden daha geniş olduğunu ifade ediyor.

Ekonomist Prof. Dr. Evren Bolgün ise krizden 455 bin yatırımcının doğrudan etkilendiğini hatırlatıyor ve süreçten olumsuz etkilenen BİST yatırımcısının bunun da üstünde olduğunu savunuyor.

Endeks nasıl değişti?

Ağustos ayında ve Eylül ayının başında Borsa İstanbul'da endeks 15.000 puan civarındaydı. Fon krizinden sonra düşüş yaşandı:

• 2 Kasım'da endeks yaklaşık 10.600 puana kadar geriledi — bu, yüzde 25'ten fazla bir düşüş anlamına geliyor.
• Son günlerde endekste yeniden artışlar görülse de 10 Kasım'da endeks yaklaşık 11.660 puan seviyesindeydi, yani Ağustos ayındaki seviyeden hâlâ uzakta.

Yatırımcı sayısı ne kadar azaldı?

Krizin ardından borsadaki yatırımcı sayısının azalması da dikkat çekti. Sermaye piyasaları verilerine göre:

• 31 Ağustos: 6 milyon 810 bin yatırımcı
• 30 Eylül: 6 milyon 700 bin yatırımcı
• 9 Kasım: 6 milyon 530 bin yatırımcı (6 milyon 499 bin 284 yerli, 33 bin 57 yabancı)

Bu veriler, bu süreçte borsadan ayrılan yatırımcı sayısının yüz binlerle ifade edildiğini gösteriyor.

Küçük yatırımcılar tepkili

Görüşülen üç küçük yatırımcı, fon krizi nedeniyle tepkili. İsimlerinin kullanılmasını istemeyen bu yatırımcılardan biri, kayyum atanan Peker GYO'daki kayıplarının tazmini için mücadele yürüttüğünü anlatıyor ve "Bir daha da asla borsaya girmem" diyor.

Özel sektörde çalışan diğer yatırımcı, Tera fonunda kayıp yaşadığını ve güven sorunu yaşadığını söylüyor. Serbest çalışan bir üçüncü yatırımcı ise yaşananları "hırsızlık" olarak nitelendiriyor, ancak enflasyon karşısında borsadaki küçük yatırımlarına devam edeceğini, sadece büyük şirketlerden hisse alıp satacağını belirtiyor.

Uzman görüşleri: Yatırımcı nereye yöneliyor?

Emre Akçakmak, böyle dönemlerde yatırımcıların daha güvenli alanlara yönelme eğiliminde olduğunu vurguluyor:

"Genel çerçevede borsadan çıkıp daha güvenli limanlara yönelen yatırımcılar olacaktır. Borsada yatırım yapmaya devam eden yatırımcıların da değerlemeleri anlamlı ve çekici olan daha büyük şirketlere yöneleceğini söyleyebiliriz."

Prof. Dr. Bolgün ise borsada zararları bitsin diye bekleyen bir kesim olduğunu ve endeksin biraz daha yükselmesiyle bu kesimin de borsadan çıkabileceğini söylüyor. Ayrıca Merkez Bankası verilerine göre son haftalarda banka mevduatlarında artış görüldüğünü, bunun fon krizi ile doğrudan bağlantılı olduğunu belirtiyor. Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan da fon piyasasındaki gelişmeler sırasında banka mevduatlarının yaklaşık 800 milyar TL arttığını açıklamıştı.

Şirketlerin değeri nasıl düştü?

Türkiye'de borsadaki yatırımcı sayısındaki değişim yıllar itibarıyla şöyle gelişti:

• 2019: 1 milyon 989 bin
• 2021: 2 milyon 355 bin
• 2022: 3 milyon 784 bin
• 2023: 7 milyon 644 bin

Prof. Dr. Bolgün, mevcut durumda borsadaki yatırımcıların çoğunun küçük yatırımcı olduğunu, borsanın çok büyük bir bölümünün ise asıl olarak yaklaşık 30 bin büyük yatırımcı tarafından belirlendiğini söylüyor. Yatırımcı sayısının düşmesinin önemli olduğunu ancak asıl önemli olanın şirketlerin değerinin düşmesi olduğunu da ekliyor.

Bu süreçte düşüşler sadece söz konusu fonlarla bağlantılı şirketlerde değil, borsanın genelinde de görüldü. Uzmanlara göre borsadaki şirketlerin toplam değer kaybı onlarca milyar dolar oldu.

Prof. Dr. Bolgün durumu şu sözlerle özetliyor: "Şirketlerin değeri ciddi ölçüde ucuzladı. Borsa her yerde böyledir; hızlı düşer, yavaş çıkar. Onu yerine koymak aynı hızda olmuyor. Şeffaflık, güven, yabancı yatırımcının teveccühü gibi bir sürü unsur var."

Bundan sonra borsada neler olabilir?

Emre Akçakmak, mevcut şartlarda önümüzdeki döneme dair tahminde bulunmanın zor olduğunu söylüyor. Son günlerdeki yükselişi doğal olarak yorumlarken, şu genel değerlendirmeyi yapıyor:

"Biz iki ay önce buzdağının sadece görünen kısmından haberdar olduk. Zaman içinde biraz daha aşağılara doğru inilmeye başlandı. Yani çok kapsamlı bir soruşturma var gibi görünüyor. Ama biz hâlâ buzdağının aşağısının büyüklüğünü anlamaya çalıştığımız bir ortamdayız."

"Borsada piyasa değerine yükselmiş olan hisselerin ve tasfiyeye konu olan fonlarda yatırım yapılan hisselerin düştüğünü gördük. Bu zaten sürecin doğal bir sonucuydu ama bu negatif ortamda kurunun yanında yaşın da yandığını ve birçok hissenin aşağı geldiğini gördük. Borsada biraz taşların yerine oturmasını beklediğimiz bir dönemdeyiz."

Akçakmak bu noktada 2001 krizi sonrası yaşananları da hatırlatıyor: "2000'lerin başındaki bankacılık krizi ve daha sonra bankacılık sisteminin yeniden yapılandırılması gibi olumlu bir resme de yönelebiliriz."

Prof. Dr. Bolgün ise "En kötüyü gördük mü diye soracak olursanız, büyük ihtimalle gördük gibi kısa vade için" diyor. Sürecin bundan sonra şeffaf ve adil şekilde yürütülmesi ve fon mağduriyetlerinin giderilmesinin önemine vurgu yapıyor.

MSCI kararı neden önemli?

Uzun vade için ABD merkezli Morgan Stanley Capital International'ın (MSCI) Haziran 2027'de alacağı karar büyük önem taşıyor. MSCI, dünyanın en büyük ve en etkili borsa endeksi sağlayıcılarından biri olarak görülüyor. Dünyanın en büyük yatırım fonları hangi ülke ve şirket hisselerine yatırım yapacaklarına karar verirken MSCI endekslerini de dikkate alıyor.

• MSCI, 15 Ekim'de Türkiye hisse senedi piyasası endekslerindeki bazı işlemleri ikinci bir karara kadar dondurdu.
• Gerekçe olarak fon holdingleri ile yakın ilişkili bazı küçük ölçekli şirketler arasındaki muhtemel koordineli satışlara dair ciddi endişeler gösterildi.
• Bu durumun halka açıklık oranlarının güvenilirliğine ve piyasa bütünlüğüne zarar verdiği ifade edildi.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, 16 Ekim'de yaptığı paylaşımda "Uluslararası endeks sağlayıcıların değerlendirmelerini de dikkate alarak SPK'nın düzenlemeleriyle bilgi akışı güçlendi, nihai pay sahipliği daha şeffaf hale geldi" ifadelerini kullanmıştı. MSCI'nin Türkiye ile ilgili nihai kararını Haziran ayında açıklaması bekleniyor.