AYM'de Başkanlık Koltuğu İçin Üç İsim Yarışıyor: Can Atalay ve Tayfun Kahraman Kararlarında Ortak Noktaları Ne?

22 Aralık 2026 tarihinde 12 yıllık üyelik süresi dolacak olan Anayasa Mahkemesi Başkanı Kadir Özkaya, sürenin sona ermesinin ardından Danıştay üyeliğine dönmesi gerekecek. Bu durum, yüksek mahkemenin yeni bir başkan belirlemesini zorunlu kılıyor.

Anayasa Mahkemesi'nin 22 Aralık öncesinde yapacağı bir toplantıda 15 üyenin katıldığı oylama ile yeni başkan seçilecek. Yasal düzenleme, seçim sürecinin en az iki ay öncesinden başlatılmasını öngörüyor. Bu kapsamda başkanlık seçim süreci 22 Ekim tarihinde resmen başlamış durumda.

Resmi Adaylık Başvurusu Yok, Pusula ile Belirlenecek

Anayasa Mahkemesi'nde resmi bir başkan adaylığı başvurma usulü bulunmuyor. Seçim toplantısında üyeler, oy pusulalarına istedikleri kişinin adını yazma hakkına sahip. Henüz hiçbir üyenin resmi olarak kulis çalışmasına başlamadığı, ancak aday adaylarının Kasım ayından itibaren bu çalışmalara girişmesinin beklendiği belirtiliyor.

Kulislerde Üç İsim Öne Çıkıyor

Şu aşamada kulislerde adı en çok konuşulan üç isim şunlar:

• Başri Bağcı – Anayasa Mahkemesi Başkan Vekili
• İrfan Fidan – Anayasa Mahkemesi Başkan Vekili
• Muhterem İnce – Anayasa Mahkemesi Üyesi

Seçimin Sonucu Neden Kritik Öneme Sahip?

AYM'de başkanlık değişiminin, Haşim Kılıç, Zühtü Arslan ve son olarak Kadir Özkaya dönemlerinde insan hakları lehine sürdürülen hukuk politikasını doğrudan etkileme potansiyeli taşıdığı belirtiliyor. Yeni seçilecek başkanın bireysel başvuru sisteminde hak ihlali çizgisini sürdürüp sürdüremeyeceği, mahkemenin geleceğini şekillendirecek en önemli faktör olarak gösteriliyor.

Bu noktada Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin (AİHM) AYM'yi etkili bir iç hukuk yolu olarak kabul edip etmeyeceğinin de yeniden gündeme gelmesi bekleniyor. Özellikle Osman Kavala dosyasında AİHM Büyük Daire, Kavala'nın 2022 ve 2023 yıllarında AYM'ye yaptığı iki ayrı başvurunun halen karara bağlanmamasını eleştirmişti. AİHM, Kavala dosyası özelinde AYM'nin etkililiğinin ciddi şekilde tehlikeye düştüğünün altını çizmişti. Benzer durumların artması hâlinde bu tartışma daha da derinleşebilir.

Atalay ve Kahraman Kararlarında Dikkat Çeken Tutumlar

Anayasa Mahkemesi, TİP Milletvekili Can Atalay hakkında 25 Ekim 2023'te "seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı" ile "kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı" ihlali kararı vermişti. Bu karar Yargıtay 3. Ceza Dairesi tarafından uygulanmamıştı. Atalay'ın ikinci başvurusu üzerine 21 Aralık 2023'te verilen ikinci ihlal kararı da farklı sonuçlar doğurdu.

Gezi davası kapsamında Tayfun Kahraman'ın bireysel başvurusunda ise 31 Temmuz 2025'te verilen ilk ihlal kararı İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından uygulanmamıştı. Kahraman'a ilişkin ikinci ihlal kararı ise 2 Nisan 2026'da verildi. Bu kararın ardından yeni bir süreç işletilmesi bekleniyor.

Üç Aday Adayının Ortak Noktası: Atalay ve Kahraman Kararları

Adı geçen üç isim, Can Atalay'ın 25 Ekim 2023'teki ilk ihlal kararına karşı oy kullanmıştı. İkinci kararda ise:

• Seçilme hakkı yönünden İrfan Fidan ve Muhterem İnce muhalif kaldı.
• Bireysel başvuru hakkının ihlali kararında ise her ikisi olumlu oy verdi.

Tayfun Kahraman'ın 31 Temmuz 2025 tarihli ilk ihlal kararına ilişkin:

• İrfan Fidan ve Muhterem İnce, muhalif kalan 5 üye arasında yer aldı.
• Başri Bağcı ise ihlal yönünde oy verdi.
• İlk kararın uygulanmaması üzerine 2 Nisan 2026'da verilen ikinci ihlal kararında Fidan ve İnce bu kez olumlu oy kullandı.

Başri Bağcı Kimdir?

59 yaşındaki Başri Bağcı, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu. 1989'da hâkim adayı olarak mesleğe adım atan Bağcı, 1999'dan sonra Adalet Bakanlığı bürokrasisinde üst düzey görevler üstlendi. Adalet Bakanlığı Müsteşar Yardımcılığı görevini yürütürken 2020'de Yargıtay Üyeliği'ne seçildi. Cumhurbaşkanı tarafından aynı yıl Anayasa Mahkemesi üyeliğine getirilen Bağcı, 16 Nisan 2024'te AYM Başkan Vekili oldu. İngiltere'de uluslararası insan hakları hukuku alanında yüksek lisans yapan Bağcı'nın hukuki donanımı dikkat çekiyor.

İrfan Fidan Kimdir?

59 yaşındaki İrfan Fidan da Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu. 1997'de hâkim adayı olarak göreve başlayan Fidan; Kayseri, Erzurum, Zonguldak, Hatay ve İstanbul'da savcılık yaptı. 17-25 Aralık süreci sonrası kamuoyunun yakından tanıdığı bir isim hâline gelen Fidan, bu süreçte takipsizlik ve iddianame kararlarında rol aldı. Gezi ve Kavala iddianamelerini de hazırlayan isim olarak öne çıktı. 2015-2016 yılları arasında İstanbul Cumhuriyet Başsavcı Vekili olarak görev yapan Fidan, 2016 sonrasında İstanbul Başsavcısı oldu. 2020'de Yargıtay üyesi seçildikten kısa süre sonra AYM üyeliğine getirildi.

Fidan, 2 Şubat 2023'te AYM başkanlığına aday olmuş, ancak Zühtü Arslan 8 oy alarak üçüncü kez başkan seçilirken Fidan 5 oyda kalmıştı. 10 Mart 2026'da ise AYM Başkan Vekili olarak göreve başladı.

Muhterem İnce Kimdir?

55 yaşındaki Muhterem İnce, İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi mezunu. Mülki idare kökenli olan İnce, 1994-2009 arasında kaymakamlık yaptı. 2009 sonrası İçişleri Bakanlığı bürokrasisinde görev alan İnce, 2016'da Müsteşarlık, 2018'de ise Bakan Yardımcılığı görevlerinde bulundu. 5 Ekim 2022'de Anayasa Mahkemesi üyeliğine seçilen İnce, yüksek mahkemenin en genç üyelerinden biri olarak dikkat çekiyor.

Seçim Süreci Nasıl İşleyecek?

Kasım ayından itibaren başlaması beklenen kulis çalışmalarının ardından, 22 Aralık öncesinde AYM üyeleri kapalı oturumda bir araya gelerek yeni başkanı belirleyecek. Seçimin sonucu, bireysel başvuru sisteminin işleyişinden AİHM nezdinde Türkiye'nin imajına kadar geniş bir yelpazede etki doğurabileceği değerlendiriliyor.