Anayasa Mahkemesi (AYM), genelevlerin devlet gözetimi ve denetimi altında faaliyet göstermesinin yasal zeminini oluşturan 96 yıllık bir kanun hükmünün iptaline hükmetti. Karar, 17 Kasım 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
24 Nisan 1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu'nun 128. maddesi iptal edildi. Söz konusu madde, kanunda o dönem "umumi evler" olarak tanımlanan genelevleri yasal olarak tarif ediyor ve bu mekanların devlet gözetimi altında faaliyet göstermesini mümkün kılıyordu.
Mahkeme, kapsamlı gerekçeli kararını 16 Temmuz 2026'da oybirliğiyle aldı. Hüküm, Resmi Gazete'de yayımlandığı 17 Kasım itibarıyla yürürlüğe girerken, pratikte nasıl uygulanacağı ve sonuçlarının ne olacağı henüz net değil.
İptal edilen hükmün, Anayasa'nın 5. maddesinde devletin temel amaç ve görevleri belirlenirken ayrıca 17. maddesinde kişinin maddi ve manevi varlığını koruma hakkının düzenlendiği gerekçesiyle Anayasa'ya aykırı olduğu tespit edildi.
Başvurular birleştirildi
İptal süreci, bazı konut ve işyerlerinin belirli sürelerle mühürlenmesine ilişkin idari işlemlere açılan iptal davalarıyla başladı. Üç ayrı yargı mercii, söz konusu işlemlerin hukuki dayanağını oluşturan kanun hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle AYM'ye başvurdu:
- Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesi
- Mardin 3. İdare Mahkemesi
- Danıştay 4. Dairesi
Başvurularda, Sağlık Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığına verilen düzenleme yetkisinin sınırlarının kanunda yeterince açık biçimde çizilmediği savunuldu. Genelevlerin çalışma esasları ile seks işçilerinin tabi olacağı koşulların temel çerçevesinin de kanunla belirlenmediği ifade edildi. AYM üç başvuruyu birlikte inceledi.
İptal edilen madde 'devlet gözetiminin tek yasal dayanağı'
Resmi Gazete'de yayımlanan kararda, hukukta fuhuş ve genelevlerin devlet gözetimi ve denetimi altında yapılabilmesinin tek yasal dayanağının itiraz konusu madde olduğu belirtildi. Kararda şu ifadeler yer alıyor:
"Hâl böyle olunca fuhşun insan onuru ile bağdaşmayan niteliği dikkate alındığında devletin gözetimi ve denetimi altında fuhuş yapılmasına imkân tanıyan kuralın kişilerin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı ile doğrudan ilgisi bulunduğu, buna göre de Anayasa'nın 5. ve 17. maddeleri kapsamında incelenmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır."
Kararın gerekçesi
Kararın kapsamlı gerekçesinde fuhuş, "sosyal ve ekonomik boyutları olan, toplum sağlığı ve ahlaki değerleri üzerinde etkileri bulunan, bu nedenle yalnızca bireyleri ilgilendirmeyen çok boyutlu bir olgu" olarak tanımlanıyor. Mahkeme, günümüzde fuhşun insan onuru ile bağdaşmadığının kabul edildiğini vurgulayarak Birleşmiş Milletler'in insan ticaretine karşı sözleşmelerinden örnekler veriyor.
Kararda seks işçiliğinin yalnızca kişisel tercih çerçevesinde değerlendirilemeyeceği, kişilerin içinde bulunduğu toplumsal ve ekonomik koşulların da dikkate alınması gerektiği ifade ediliyor. Yoksulluk, ekonomik çaresizlik, istismar ve insan ticareti gibi etkenler altında verilen rızanın ne ölçüde özgür olduğunun sorgulanması gerektiği belirtiliyor.
AYM ayrıca, seks işçiliğinin bir meslek olarak tanınmasının insan bedenini, özellikle kadın bedenini ekonomik pazarın parçası haline getirebileceği uyarısında bulundu.
Sosyal politikalar vurgusu
Mahkeme, devletin öncelikli sorumluluğunun insanları seks işçiliğine yönelten yapısal sorunları ortadan kaldıracak sosyal politikalar geliştirmek ve bu faaliyetlerden kazanç sağlayan aracılarla mücadele etmek olduğunu kaydetti.
Kararda altı çizilen diğer önemli noktalar ise şunlar:
- Fuhuş faaliyetlerinin yasal kurallara bağlanması, bu faaliyeti kendiliğinden insan onuruyla bağdaşır hâle getirmeyecektir.
- Ekonomik çaresizlik içindeki kişilerin durumundan yararlanılan bir alanın devlet tarafından düzenlenmesi, bireyin maddi ve manevi varlığını koruma yükümlülüğüyle örtüşmemektedir.
- Bireyin kendi bedeni üzerinde tasarruf hakkına sahip olması, bu hakkı herhangi bir sınırlama olmaksızın kullanabileceği anlamına gelmemektedir.
Yorumlar 0
Yorumunuz Yayınlandığında Bildirelim mi?
Editöryal onay tamamlandığında veya yanıt geldiğinde tarayıcınıza anlık bildirim gönderebiliriz.
Henüz yorum yapılmamış
Bu haberle ilgili ilk düşünceyi sen paylaş!