Aliyev'in isteği yerine geldi: Oktay Saral görevden ayrıldı, talepler bununla sınırlı değil

Türkiye ile Azerbaycan arasında haftalardır süren tartışmanın ardından Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Oktay Saral'ın görevden alınması, iki ülke ilişkilerindeki gerilimin derinliğini net bir şekilde ortaya koydu.

Saral, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda 2016 yılından bu yana sürdürdüğü görevinden istifasını bugün sunduğunu aktardı. Dikkat çeken bir ayrıntı olarak, iktidar kanadında normalde kullanılan "görevden af isteme" terimi yerine doğrudan "istifa" ifadesini kullanması öne çıktı.

Saral açıklamasında, "Makamlar gelip geçer, unvanlar el değiştirir. Asıl mesele, insanın hangi makamda oturduğu değil, hangi değerlerin arkasında durduğudur" ifadelerini kullanarak inandığı değerlerden bir adım geri atmadığını vurguladı.

Ankara zirvesi öncesi kritik hamle

Saral'ın ayrılığının zamanlaması da büyük önem taşıyor. Ankara bu hafta Türk Devletleri Teşkilatı'nın (TDT) 13'üncü Zirvesi'ne ev sahipliği yapacak. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in katılımının tartışıldığı bir dönemde, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan 21 Ekim'de telefonla görüştüğü Aliyev'i zirveye davet etmişti. Saral'ın istifası bu telefon görüşmesinin ardından geldi. Aliyev'in zirveye katılıp katılmayacağı henüz resmen doğrulanmadı.

Bakü'nün talepleri Saral'la sınırlı değil

Saral'ın görevden alınmasına ilişkin talebi gündeme taşıyan ilk haber, İngiltere merkezli bir dijital haber-analiz platformundan gelmişti. Yetkililere dayandırılan haberde, Bakü'nün Ankara'dan Saral'ı görevden almasını talep ettiği belirtilmişti. Türk yetkililerin ise tartışmayı yatıştırmak için Saral'ın kişisel görüşünü dile getirdiğini, Erdoğan adına konuşmadığını anlattığı aktarılmıştı.

İki liderin 21 Ekim'deki telefon görüşmesine ilişkin resmi açıklamada Saral'ın adı geçmedi. Ancak edinilen tüm bilgiler, Aliyev'in Saral'ın görevden alınmasını istediği yönünde.

Bakü'nün taleplerinin Saral ile sınırlı olmadığı da belirtiliyor. Azerbaycan'ın, Aliyev'e hakaret ettiği öne sürülen sosyal medya kullanıcıları hakkında Türkiye'de hukuki işlem yapılmasını da istediği iddia ediliyor. Ankara'ya erişimin engellenmesi talep edilen hesapların listesinin iletildiği, bazı hesaplara yönelik engelleme uygulandığı öne sürülmüştü. Listede yer alan diğer isimlerle ilgili bir adım atılıp atılmayacağı ise bilinmiyor.

Azerbaycan hukuki süreci başlattı

Bakü kendi adli sürecini de başlatmıştı. Azerbaycan Başsavcılığı, 19 Ekim tarihli açıklamasında Türkiye'de faaliyet gösteren yedi kişi hakkında gıyabi tutuklama kararı alındığını ve uluslararası arama başlatıldığını bildirmişti. Suçlamalar arasında iktidarın zorla ele geçirilmesine çağrı ve dini nefreti körükleme bulunuyordu. Savcılık, soruşturmayı sosyal medya paylaşımları ve diplomatik temsilcilikler önündeki konuşmalarla ilişkilendirmişti.

Dosyaların nasıl ilerleyeceği, tartışmanın bundan sonraki seyri açısından belirleyici olacak. Ankara'daki diplomasi kulislerinde genel kanı, iki ülke arasındaki gerilimin hâlâ düşmediği yönünde.

TDT zirvesi neden kritik?

Ankara'da Cumhuriyet Bayramı'na denk gelen zirve, Aliyev'in katılımı açısından büyük önem taşıyor. TDT takvimine göre:

• Dışişleri bakanları 29 Ekim'de bir araya gelecek
• Devlet başkanları 30 Ekim'de Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde buluşacak

Zirvede dönem başkanlığının Azerbaycan'dan Türkiye'ye devredilmesi öngörülüyor. Bu nedenle Aliyev'in katılımı sadece iki ülke arasındaki gerilim açısından değil, protokol açısından da hayati önem taşıyor. Gündemde siyasi iş birliğinin yanı sıra ticaret, ulaştırma bağlantıları, enerji ve teşkilatın gelecek dönem öncelikleri bulunuyor. Ankara Bildirisi'nin kabul edilmesi ve yeni genel sekreterin atanması konularının da ele alınması bekleniyor.

İktidar kanadında tepkiler

AKP iktidarının bazı kesimleri başörtüsü kısıtlamaları nedeniyle Azerbaycan yönetimini eleştirmeye devam ediyor ve Saral'ın görevden alınmasını doğru bulmuyor. Bu kesimlere göre, başörtüsü kısıtlamaları Fransa ya da başka Avrupa ülkelerinde veya Mısır'da yaşandığında eleştiri yöneltilebiliyor, ancak Azerbaycan'a bunun neden yapılmadığı sorgulanıyor.

Saral'ın görevden alınmasının ve Azerbaycan'ın bazı isimlere giriş yasağı koymasının arka planında İsrail ile ilişkilerin olduğunu da ileri süren bu isimlere göre, Aliyev yönetimi ile gerilim bazı adımlarla düşürülmüş gibi gösterilse de bundan sonra da devam etme potansiyeli yüksek.

Yeniden Refah Partisi Genel Başkanı Fatih Erbakan da gelişmenin ardından Erdoğan'ı eleştirerek, "Aliyev istedi diye Sayın Cumhurbaşkanı kendi başdanışmanını feda etmekten geri durmuyor" dedi.

Azerbaycan basını ne yazdı?

Azerbaycan medyasında Saral'ın görevden alınması geniş şekilde yer buldu:

• İktidara yakın ajans APA'nın İngilizce servisi, Erdoğan'ın başdanışmanını "okullardaki başörtüsü yasağı nedeniyle Azerbaycan'la yaşanan diplomatik anlaşmazlığı sona erdirmek amacıyla" görevden aldığını yazdı
• Bakü iktidarına yakın çizgideki Trend ajansı, Saral'ı "Türkiye'de Azerbaycan'a karşı yürütülen karalama kampanyasının önde gelen isimlerinden biri" olarak nitelendirdi
• Globalinfo ise eski Azerbaycan Dışişleri Bakanı Tofik Zülfikarov'un Ankara zirvesine ilişkin "Türk Devletleri Teşkilatı'nın 29-30 Ekim tarihlerinde yapılacak zirvesi başarılı olacak!" paylaşımını Saral'ın ayrılığıyla birlikte haberleştirdi

Tartışma nasıl büyüdü?

İki ülke arasındaki gerilimin merkezinde, Azerbaycan'da başörtülü öğrencilerin okullara alınmadığına ilişkin görüntüler ve haberler bulunuyor. Eylül ayında uygulamaya giren okul kıyafeti düzenlemelerinin ardından pratikteki kısıtlamalar ve başörtülü öğrencilerin eğitim hakkının engellendiği yönündeki şikâyetler, Türkiye'de tepkilere yol açmıştı.

Saral, 12 Ekim'de yaptığı paylaşımda uygulamayı eleştirmiş ve Bakü'ye vazgeçme çağrısında bulunmuştu. Türkiye'deki muhafazakâr kuruluşların Azerbaycan'ın diplomatik temsilcilikleri önünde düzenlediği protestolar, konunun sosyal medya tartışmasının ötesine taşınmasına neden olmuştu.

Aliyev'in liderliğindeki Yeni Azerbaycan Partisi ise Saral ile AKP'li siyasetçilerin açıklamalarına sert karşılık vermişti. Parti, eleştirileri Azerbaycan'ın iç işlerine müdahale olarak değerlendirmiş, iki ülke arasındaki yakınlığın böyle bir müdahaleye gerekçe olamayacağını savunmuştu. Böylece eğitimde din özgürlüğü üzerinden başlayan tartışma, egemenlik ve iki ülkenin birbirine nasıl yaklaşması gerektiği meselesine dönüşmüştü.

İsrail'le ilişkiler de gerilimin bir diğer başlığını oluşturuyor. Bakü'de 15 Ekim'de düzenlenen Asya'da İşbirliği ve Güven Artırıcı Önlemler Konferansı Zirvesi'nde Türkiye'yi Erdoğan yerine Dışişleri Bakanı Hakan Fidan temsil etmiş, Fidan ve bazı ülkelerin heyetleri İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog'un konuşması sırasında salondan ayrılmıştı.