İstanbul'da uzun süredir devam eden otopark krizine bir de vale vurgunu eklendi. Otoparkta yer bulamayan sürücüler, istenilenin tam tersine bir sorunla karşılaşıyor: Vale hizmeti zorunlu hale getiriliyor, ücretler ise tavan fiyatın çok üzerine çıkıyor.
Tavanı 500 lira olarak belirlenen vale ücreti birçok mekanda 1.000 liraya kadar tırmanıyor. Dahası ödeme konusunda da sürücüler sıkıştırılıyor. Bazı valeler kredi kartı kabul etmiyor; nakit ya da IBAN üzerinden ödeme talep ediyorlar.
Makbuz Talebi Şaşkınlığa Dönüşüyor
Karşılığında fatura veya makbuz istendiğinde ise tablo daha da vahimleşiyor. Kimi işletme "Fatura kalmadı, bir dahaki sefer keselim" derken kimi ise konuyu tartışmaya taşıyor. Aracının zarar görmesinden endişe eden vatandaş ise mecburen nakit ya da IBAN yoluyla ödemeyi kabul edip yoluna devam ediyor.
Kayıtdışı Sektör Büyüyor
Yüzlerce liralık bu ödemeler üzerinden dönen sistem, sektörde kayıtdışılığı ciddi boyutlara taşımış durumda. Basit bir hesaplama durumun büyüklüğünü gözler önüne seriyor:
- Günde 100 aracın giriş yaptığı varsayılan bir mekanda araç başına ortalama 400 lira tahsilat yapılıyor
- Günlük tahsilat 40 bin liraya ulaşıyor
- Aylık toplam ise 1.2 milyon lirayı buluyor
- Bu modelin çok sayıda işletmede uygulandığı düşünüldüğünde toplam rakam milyonlarca liralık vergi kaybına dönüşüyor
Özellikle araç giriş-çıkışının yoğun olduğu restoran, otel, kafe ve eğlence mekanlarında elde edilen yüksek günlük tahsilatlar, kayıtdışı hareketin ekonomik boyutunu her geçen gün daha da büyütüyor.
Tavan Fiyat da Deliniyor
Valelerle ilgili gelen bir diğer şikâyet ise ücretlerin keyfi belirlenmesi. Oysa İBB Ulaşım Koordinasyon Müdürlüğü'nün vale yönergesiyle 2026 yılı için bölge bazında 310 ila 500 TL arasında tavan fiyat belirlenmiş durumda.
Ancak sahada durum tablonun çok dışında. Birçok mekanda vale ücreti 400 TL'den başlayıp 1.000 liraya kadar yükseliyor. Fatura kesen işletmelerde bile tavan fiyatın aşıldığı gözlemleniyor. Bu durum vale hizmetlerinde denetim ihtiyacını acil biçimde gündeme getiriyor.
Denetimler Sıklaştırılmalı
Tüketici Konfederasyonu (TÜKONFED) Başkan Vekili Avukat İbrahim Güllü, konuyla ilgili çok sayıda şikâyet aldıklarını belirterek denetimlerin sıklaştırılması gerektiğini vurguladı.
Vale hizmetinin almanın zorunlu olmadığına dikkat çeken Güllü, bazı işletmelerin otoparklara müşterilerini almayıp otomatik olarak valeye yönlendirdiğini, yani müşterinin bu hizmeti almaya zorlandığını anlattı. Vatandaşın aracının zarar görmesinden ve keyfinin kaçmasından çekindiği için sorunu büyütmeye yanaşmadığını, ancak ortada hem kanunsuzluk hem de ciddi bir kayıtdışılık bulunduğunu ifade etti.
Güllü, vatandaşların ilgili işletmeleri şu kanallardan şikâyet etmesi gerektiğini belirtti:
- Nakit veya IBAN talebi yapan yerleri Vale Hizmetleri Yönetmeliği'nin 12. maddesi gereği valilik veya kaymakamlıklarda oluşturulan denetim komisyonuna ve ilgili belediyeye bildirmeleri
- Durumu Gelir İdaresi Başkanlığı'na da raporlamaları
- Nakit ya da IBAN talebini video ile kaydetmeleri, ellerinde somut bir kanıt olmasını sağlamaları
