Türkiye-Libya Deniz Yetki Anlaşmasına AB'den Tepki: Hükümsüz

Türkiye'nin 2019 yılında Libya Ulusal Mutabakat Hükümeti ile imzaladığı Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılmasına İlişkin Mutabakat Muhtırası, yedi yıl aradan sonra Halife Hafter'in kontrolündeki Libya Temsilciler Meclisi tarafından da oy birliğiyle onaylandı. Bu onay geniş yankı bulurken, Atina, Lefkoşa ve Brüksel'den peş peşe sert açıklamalar geldi.

Muhtıra 2019 yılında Türkiye ile Birleşmiş Milletler tarafından tanınan Libya Ulusal Mutabakat Hükümeti arasında imzalanmıştı. O dönem Türkiye, bu hükümetin en güçlü siyasi ve askeri destekçisi konumundaydı. İkiye bölünmüş Libya'nın doğusundaki Hafter yönetimi ise Türkiye ile imzalanan mutabırayı reddederek boykot kararı almıştı. Yedi yıl sonra Türkiye ile Hafter yönetimindeki Libya arasındaki yakınlaşma süreci doğrultusunda bu bölgedeki Temsilciler Meclisi de anlaşmayı onayladı.

Türkiye'den memnuniyet açıklaması

Türk Dışişleri Bakanlığı, muhtıranın onaylanmasından memnuniyet duyulduğunu açıkladı. Açıklamada, "Söz konusu Mutabakat Muhtırası uluslararası hukuk ve hakkaniyet ilkeleri temelinde iki ülkenin karşılıklı hak ve menfaatlerini gözetmekte olup ülkelerimiz arasındaki iş birliğinin daha da derinleşmesine katkı sağlamaktadır" denildi. Ayrıca Türkiye'nin Akdeniz havzasında güven, istikrar ve barışın temini için tüm ortaklarla birlikte çalışma iradesini sürdüreceği vurgulandı.

İletişim Başkanı Burhanettin Duran da Hafter yönetiminin onayını Türkiye-Libya ilişkileri ve Doğu Akdeniz'deki gelişmeler açısından önemli ve memnuniyet verici bir adım olarak nitelendirdi. Duran, Türkiye'nin Mavi Vatan'daki meşru hak ve menfaatlerini korurken, dost ve kardeş Libya ile ilişkilerini geliştirmeyi, Doğu Akdeniz'de adil paylaşımı, barışı ve istikrarı desteklemeyi sürdüreceğini ifade etti.

Yunanistan: Yasadışı ve hükümsüz

Yunanistan Dışişleri Bakanlığı, sözde mutabakatı onaylama kararını reddettiğini duyurdu. Açıklamada şu ifadelere yer verildi:

• "Bu karar, söz konusu mutabakatın hâlâ yasadışı, geçersiz ve hükümsüz olduğu, uluslararası deniz hukukuna aykırı olduğu ve bölgedeki devletlerin egemenlik haklarını ihlal ettiği gerçeğini değiştirmez"
• "Coğrafya ve uluslararası deniz hukuku, tek taraflı ve hukuki dayanağı olmayan parlamento kararlarıyla değiştirilemez"

Atina, egemenlik haklarını korumak için gerekli tüm önlemleri alacağını belirtirken Libya'ya da uluslararası hukuka aykırı olan ve Doğu Akdeniz'deki istikrarı zedeleyen her türlü eylemden kaçınma çağrısında bulundu.

Kıbrıs Cumhuriyeti: Egemenlik haklarını ihlal ediyor

AB üyesi Kıbrıs Cumhuriyeti de anlaşmayı "yasa dışı" olarak nitelendirerek onay kararını kınadı. Kıbrıs Dışişleri Bakanlığı açıklamasında, mutabakat metninin üçüncü devletlerin egemenlik haklarını ihlal ettiğini, adaların Münhasır Ekonomik Bölge ve kıta sahanlığı dâhil olmak üzere deniz bölgelerine ilişkin haklarına dair Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'nin ve uluslararası hukukun kabul görmüş ilkelerine aykırı olduğunu vurguladı. Bu metnin üçüncü devletler karşısında hiçbir hukuki etkisi bulunmadığını da ekledi.

AB'den dayanışma mesajları

Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa, onay kararına "derin üzüntü duyuyoruz" diyerek tepki gösterdi. Costa, anlaşmanın üçüncü devletlerin egemenlik haklarını ihlal ettiğini, deniz hukukuna aykırı olduğunu ve geçersiz olduğunu belirtti. Libya'ya yönelik her türlü dış müdahaleye karşı AB'nin iyi bilinen tutumu bir kez daha yinelendi. Ayrıca Yunanistan ve Kıbrıs ile dayanışma açıkladı.

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen de Libya'ya dış müdahaleye karşı olduklarını kaydetti. AB'nin bu muhtıraya ilişkin pozisyonunun değişmediğini belirterek anlaşmanın üçüncü devletlerin egemenlik haklarını ihlal ettiğini, deniz hukukuna aykırı olduğunu ve hükümsüzdür olduğunu yineledi. Von der Leyen, Yunanistan ve Kıbrıs ile dayanışmayı da yineledi.

Hafter cephesi de memnun

İkiye bölünmüş Libya'da her iki taraf da anlaşmanın onaylanmasından memnuniyet duyuyor. Libya Ulusal Ordusu Genel Komutanı Halife Hafter'in oğlu ve yardımcısı Orgeneral Saddam Hafter, onayı "geçmişteki ihtilafların geride bırakılmasına dönük bir adım" olarak tanımladı. Saddam Hafter, muhtırayı Libya'nın Akdeniz'deki ekonomik çıkarlarını korumaya yönelik bir araç olarak nitelendirirken Türkiye'yi önemli bir bölgesel güç olarak tanımladı.

Trablus'taki Libya Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı Abdulhamid Dibeybe de anlaşmanın onaylanmasından memnuniyet duyduğunu bildirdi. Libya Dışişleri Bakanlığı ise bu adımın Türkiye ile ilişkilerde olumlu bir gelişme olduğunu belirtti ve iş birliğinin uluslararası hukukun ilgili kuralları doğrultusunda devam edeceğini vurguladı.