Topluma çaresizlik dayatılıyor! Sosyolog'dan çarpıcı tespit: 'En büyük tehlike, hiçbir şeyin değişmeyeceğine inanmak'

Türkiye'de derinleşen ekonomik kriz, artan siyasi baskılar ve büyüyen toplumsal sessizlik, yurttaşların hak arama mücadelesini de doğrudan etkiliyor. Peki milyonlarca insan yaşanan haksızlıklara rağmen neden sessiz? Sendikalar, meslek örgütleri ve sivil toplum kuruluşlarının tepkileri neden giderek cılızlaşıyor?

Sosyolog Semih Turan, toplumun içine sürüklendiği durumu "toplumsal öğrenilmiş çaresizlik" olarak tanımladı. Turan, baskı politikaları, korku ve umutsuzluğun toplumda "Hiçbir şeyi değiştiremeyiz" inancını güçlendirdiğine dikkat çekti.

Toplum değiştirme iradesini kaybediyor

Toplumun haksızlıklar karşısındaki sessizliğinin yalnızca bireysel tercihlerle açıklanamayacağını belirten Turan, ekonomik koşullar, siyasi baskılar ve toplumsal eşitsizliklerin yurttaşlarda sistemli bir çaresizlik duygusu yarattığını ifade etti.

Turan, toplumsal öğrenilmiş çaresizliğin temelinde "değiştirememe" inancının bulunduğunu vurgulayarak, insanların zamanla hak arama ve mevcut düzene karşı çıkma iradesini kaybettiğini belirtti. Normal koşullarda haksızlıklara duyulan öfkenin toplumsal mücadeleye dönüşmesi gerektiğine işaret eden Turan, baskı ve korku ortamının bu dönüşümü engellediğini, yurttaşların giderek edilgenleştiğini kaydetti.

Baskı olmasa bile insanlar kendini sansürlüyor

Otoriter yönetimlerin protestolara yönelik sert müdahaleleri, cezalandırmalar ve adli yaptırımlar toplumda korku ve kabulleniş yaratıyor. Turan, bu durumun zamanla kalıcı bir davranış biçimine dönüştüğüne dikkat çekiyor.

Turan'a göre baskının en tehlikeli sonuçlarından biri, yurttaşların artık doğrudan bir müdahaleye maruz kalmadan da kendilerini sansürlemeye başlaması.

Toplumun sessizliğinin yalnızca korkuyla sınırlı olmadığını ifade eden Turan, siyasetten kopuşun da giderek yaygınlaştığını belirtti. Yurttaşların protestolara katılmanın, imza kampanyalarına destek vermenin, hatta sandığa giderek oy kullanmanın bile mevcut düzeni değiştirmeyeceğine inanmaya başladığını vurguladı.

"Bu halktan bir şey olmaz" söylemi muhalefeti de tüketiyor

Toplumda giderek yaygınlaşan kolektif karamsarlığın demokratik mücadele açısından ciddi bir tehlike oluşturduğunu belirten Turan, "Bu halktan bir şey olmaz" ve "Bu ülkede hiçbir şey değişmez" söylemlerinin yalnızca sıradan yurttaşlar arasında değil, hak arama örgütlerinde de karşılık bulduğunu ifade etti.

Bu anlayışın toplumsal muhalefetin mücadele gücünü zayıflattığını vurgulayan Turan, sendikaların, meslek örgütlerinin ve sivil toplum kuruluşlarının yeterince ses çıkaramamasının da bu çerçevede değerlendirilmesi gerektiğine işaret etti.

Turan'ın analizine göre, toplumun en büyük sorunlarından biri haksızlıkların farkında olmaması değil, haksızlıkları değiştirebilecek güce sahip olduğuna ilişkin inancını kaybetmesi.

Çaresizlikten çıkışın yolu örgütlü mücadele

Toplumsal öğrenilmiş çaresizliğin aşılmasının mümkün olduğunu belirten Turan, bunun ilk koşulunun yurttaşların mevcut durumu değişmez bir kader olarak görmekten vazgeçmesi olduğunu söyledi.

Sosyolog Doug McAdam'ın "bilişsel özgürleşme" kavramına dikkat çeken Turan, toplumsal muhalefetin yalnızca tek tek yaşanan haksızlıklara değil, bu haksızlıkları üreten sistemin kendisine odaklanması gerektiğini savundu.

Toplumda yeniden değişim inancının oluşabilmesi için büyük hedeflerin yanında küçük ve somut kazanımların da önem taşıdığını belirten Turan şu örnekleri verdi:

• Akbelen'deki çevre mücadelesi
• Kaz Dağları'ndaki doğa koruma eylemleri
• Madencilerin direnişi
• Saraçhane eylemleri

Turan, yerel mücadelelerde elde edilecek kazanımların yurttaşların birlikte hareket ederek sonuç alabileceklerine ilişkin inancını güçlendirebileceğini ifade etti.

Ekonomik krizler iktidarların en zayıf dönemleridir

Ekonomik krizlerin yalnızca yurttaşların yaşam koşullarını değil, siyasi iktidarların toplumsal desteğini de etkilediğine dikkat çeken Turan, ekonomik çalkantıların ve yönetim içindeki ayrışmaların siyasi dengeleri değiştirebileceğini belirtti.

Turan, egemen yapıların kendi içlerinde bölünmesi, ekonomik krizler ve uluslararası baskıların, iktidarların güçlü ve değiştirilemez olduğu algısını zayıflatabileceğini ifade etti.

Son dönemde yaşanan fon krizini de değerlendiren Turan, bu krizin iktidar içindeki tartışmaların ve ayrışmaların somut örneklerinden biri olduğunu savundu. Ekonomik kriz dönemlerinin iktidarların en zayıf süreçleri olduğunu belirten Turan, bu dönemlerde toplumsal desteğin hızla gerileyebileceğine işaret etti.

Asıl tehlike haksızlığa alışmak

Turan'ın değerlendirmeleri, Türkiye'de giderek büyüyen toplumsal sessizliğin yalnızca siyasi değil, sosyolojik bir sorun olduğuna da işaret ediyor. En büyük tehlikenin haksızlıklara alışmak ve değişimin mümkün olduğuna dair inancı kaybetmek olduğu belirtiliyor.