Sibirya'daki İrkutsk yakınlarındaki Şelehov kentinde veba hastalıkları üzerine çalışan bir araştırma merkezinde görevli 28 yaşındaki bir laboratuvar çalışanının ölümü, akciğer vebası şüphesini gündeme getirdi. Kadının işyerinde kırılan bir deney tüpündeki hastalık etkeniyle temas etmiş olabileceği öne sürülüyor.
Rus yetkililer ölüm nedenini "zatürre" olarak açıkladı ve veba bakterisi tespit edilmediğini bildirdi. Ancak yaklaşık 200 temaslının gözlem altına alınması, bazı sağlık kuruluşlarında karantina uygulanması ve uluslararası kuruluşların Rusya'dan daha fazla bilgi istemesi, olayın dünya genelinde yakından takip edilmesine yol açıyor.
Rusya: Ölüm nedeni veba değil
Rus yetkililer, Sibirya'daki laboratuvar çalışanının ölümünün veba etkeninden kaynaklanmadığını iddia ediyor. Ülkede salgın hastalıklarla mücadeleden sorumlu federal kurum tarafından yapılan açıklamada, 28 yaşındaki kadının "kaynağı bilinmeyen zatürre" nedeniyle hayatını kaybettiği belirtildi. Kurum, kadından alınan örneklerde "mesleki faaliyetiyle bağlantılı herhangi bir mikroorganizma" tespit edilmediğini bildirdi.
Bu açıklama, daha önce yerel medyada yer alan bilgilerle çelişiyor. Yerel medya, veba hastalıklarıyla mücadele alanında çalışan enstitüde görevli kadının bir deney tüpünü düşürdüğünü bildirmişti. Kadının kısa süre sonra geçen Cuma günü Şelehov'daki bölge hastanesinde hayatını kaybettiği açıklandı.
Rus makamlarının resmi açıklamalarına göre şu karantina tedbirleri uygulanıyor:
- İki hastane karantinaya alındı
- Bir çocuk kliniği karantinaya alındı
- Enstitü çalışanları işyerlerinde karantinada tutuluyor
- Başka enfeksiyon vakası tespit edilmediği belirtiliyor
Buna rağmen Rusya'nın olayla ilgili bilgilendirme politikası konusunda kuşkular sürüyor.
ABD gelişmeleri yakından izliyor
Rus makamlarının açıklamalarına rağmen ABD gelişmeleri yakından takip ediyor. ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, Rus hükümetinden resmi olarak daha fazla bilgi talep ettiklerini duyurdu.
ABD Başkanı Donald Trump da konuyu Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile kısa süre içinde görüşmek istediğini açıkladı. ABD kaynakları görüşmenin "çok yakında" yapılacağını söylüyor.
Basına yansıyan bilgilere göre ABD Dışişleri Bakanlığı, Rusya'ya gizli bir diplomatik bildirim iletti. Bu bildirimde Moskova'ya, olayla ilgili ayrıntıların gizlenmesinin uluslararası sağlık yükümlülükleriyle çelişeceği uyarısı yapıldı. ABD yönetiminden bir yetkili ise durumu "farkında olduklarını, salgını izlediklerini ve seçenekleri değerlendirdiklerini" ifade etti.
ABD'nin Moskova'daki büyükelçiliği de gelişmeleri takip ettiğini bildirdi. Açıklamada, ABD hükümetinin Rusya'daki Amerikan vatandaşlarına yardım imkânlarının özellikle Moskova dışında sınırlı olduğu belirtildi. Sağlık ve güvenlik endişeleri nedeniyle ABD hükümeti çalışanlarının seyahatlerine ek kısıtlamalar getirilebileceği kaydedildi.
DSÖ yardım teklif etti
Dünya Sağlık Örgütü, olayın aydınlatılması için Rusya'ya yardım teklif etti. DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, Rus sağlık makamlarıyla temas halinde olduklarını ve destek sunduklarını açıkladı.
Tedros, Uluslararası Sağlık Tüzüğü çerçevesinde bilgilerin zamanında, eksiksiz ve şeffaf biçimde paylaşılmasının büyük önem taşıdığını belirtti. Bunun, birbiriyle çelişen haberlerin açıklığa kavuşturulması ve kamu sağlığı açısından olası risklerin doğru biçimde değerlendirilebilmesi için gerekli olduğunu vurguladı.
Kaç tür veba var?
Bilinen üç veba türü bulunuyor:
- Bubonik veba – En yaygın tür; çoğunlukla pire ısırığıyla bulaşıyor
- Septisemik veba – Deri altında kanamalara ve organ yetmezliğine yol açabiliyor
- Akciğer vebası – Solunum yoluyla insandan insana bulaşabiliyor
Hastalığa Yersinia pestis adlı bakteri neden oluyor. Bu bakteri genellikle kemirgenler gibi küçük memelilerde ve pirelerde bulunuyor. Enfeksiyonun vücudun hangi bölümüne yerleştiği, hastalığın nasıl yayıldığını ve ne kadar ölümcül olduğunu belirliyor.
Bubonik veba çoğunlukla pire ısırığıyla bulaşıyor. Bakteriler en yakın lenf bezine ilerliyor ve burada ağrılı bir şişliğe neden oluyor. Tedavi edilmediğinde kana karışarak septisemik veba gelişiyor. Septisemik veba deri altında kanamalara ve organ yetmezliğine yol açabiliyor. Bakteriler akciğerlere ulaştığında ise akciğer vebası ortaya çıkıyor. Bu tür, insandan insana solunum yoluyla bulaşabiliyor.
DSÖ'ye göre tedavi edilmediğinde bubonik veba hastalarının yüzde 30 ila 60'ı hayatını kaybediyor. Septisemik veba ve akciğer vebası ise tedavi edilmediğinde her zaman ölümcül.
Vebanın en saldırgan biçimi: Akciğer vebası
DSÖ, akciğer vebasını "vebanın en saldırgan biçimi" olarak tanımlıyor. Kuluçka süresi yalnızca 24 saat kadar kısa olabiliyor ve insandan insana kolayca bulaşabilen tek veba türü. Bulaşma özellikle hasta bir kişinin öksürmesi sırasında havaya yayılan solunum parçacıkları aracılığıyla gerçekleşiyor.
Belirtiler hızla ortaya çıkıyor:
- Yüksek ateş
- Baş ağrısı ve halsizlik
- Hızla ağırlaşan zatürre
- Nefes darlığı ve göğüs ağrısı
- Kanlı balgamla seyreden öksürük
Bir kişi bakteriyi doğrudan soluyarak akciğer vebasına yakalanabiliyor. Hastalık ayrıca başka bir veba türünün akciğerlere yayılmasıyla da gelişebiliyor.
Akciğer vebası nasıl tedavi ediliyor?
Akciğer vebası tedavi edilebiliyor ancak tedaviye çok hızlı başlanması gerekiyor. Tedavi uygulanmadığında hastalığın ilk belirtilerden sonraki 18 ila 24 saat içinde ölümle sonuçlanabileceği uyarısında bulunuluyor.
ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri, doktorlara laboratuvar sonucunu beklememelerini tavsiye ediyor. Veba şüphesi ortaya çıkar çıkmaz antibiyotik tedavisine başlanıyor. Özel bir "veba ilacı" bulunmuyor; yaygın antibiyotiklerle tedavi uygulanıyor. Hastaların genellikle iki haftaya kadar tedavi görmesi gerekiyor.
Enfeksiyonun yayılmasını önlemek için hastalar izole ediliyor. DSÖ'ye göre maske kullanımı da bulaşma riskini azaltıyor. Hastayla yakın temas etmiş kişiler, herhangi bir belirti göstermeseler bile yedi gün süreyle koruyucu antibiyotik tedavisi alıyor.
Bulaşıcı hastalıklar alanındaki uluslararası araştırma kurumlarına göre veba bugün hâlâ Afrika, Amerika ve Asya'daki bazı ülkelerde görülüyor. Veba etkeni taşıyan bir kişinin Batılı ülkelere gelme riskinin düşük olduğu, olası bir yayılmayı önlemek için de etkili önlemlerin bulunduğu belirtiliyor.
