Rusya-Ukrayna müzakerelerinde yeni dönem: Esir takası, Donbas pazarlığı ve NATO formülü

Rusya ile Ukrayna arasında dokuz aylık aranın ardından yeniden başlayan doğrudan müzakereler, 10-11 Kasım tarihlerinde Birleşik Arap Emirlikleri'nin başkenti Abu Dabi'de gerçekleştirildi. ABD'nin arabuluculuğunda iki gün süren görüşmelerde geniş kapsamlı bir esir takası konusunda prensip anlaşmasına varılırken, ateşkes, toprak paylaşımı ve güvenlik garantileri konusunda belirleyici bir ilerleme sağlanamadı.

Görüşmelerin ardından ABD Başkanı Donald Trump'ın temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner, 12 Kasım'da Moskova'da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'le, ardından Dublin'de Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski'yle bir araya geldi. Washington, bir sonraki müzakere turuna Avrupalı temsilcilerin de katılması için girişim başlattı.

Müzakerelerin en somut sonucu, savaş esirlerinin karşılıklı serbest bırakılmasına yönelik anlaşma oldu. Rus heyetinin başkanı Vladimir Medinski ile Ukrayna heyetinin başkanı Rüstem Umerov, büyük çaplı bir esir takası üzerinde uzlaşıldığını doğruladı.

Zelenski'nin açıklamalarına göre taraflar, yaklaşık 1.200 ila 1.300 kişinin karşılıklı serbest bırakılmasını değerlendiriyor. Ancak kesin sayı, isim listeleri ve takasın yapılacağı tarih henüz netleşmedi.

Müzakerelerin en dikkat çekici gelişmelerinden biri, Ukrayna'nın doğusundaki Donbas bölgesinin geleceğine ilişkin yeni bir formülün gündeme gelmesi oldu. Zelenski, Amerikalı müzakerecilerin Ukrayna'nın Donbas'tan çekilmesi karşılığında NATO üyeliğinin mümkün olup olmayacağını sorduklarını belirtti.

Ukrayna lideri, topraklarından vazgeçmeye hazır olmadıklarını vurgularken kapsamlı güvenlik garantileri, güçlü bir ordu ve yeniden inşa finansmanı içeren bir teklifin halkoyuna sunulabileceğini söyledi. Ancak söz konusu formül üzerinde herhangi bir anlaşma bulunmuyor. Moskova'nın Ukrayna'nın NATO üyeliğine uzun süredir karşı çıkması da önerinin önündeki başlıca engellerden biri.

Rusya, Donbas'ın tamamının kendi kontrolüne geçmesini isterken Kiev, kontrolünde bulunan topraklardan çekilmeyi reddediyor.

Müzakerelerde ilerleme sağlanamayan başlıkların başında ateşkes geliyor. Ukrayna, enerji altyapısına yönelik saldırıların durdurulmasını, Karadeniz'deki deniz trafiğinin yeniden güvence altına alınmasını ve cephede çatışmaların azaltılmasını istiyor.

Zelenski, Putin'in enerji tesislerini kapsayan ateşkese destek vermediğini açıkladı. Rusya'nın Donetsk bölgesindeki Kostiantınivka çevresinde önerdiği yerel ateşkesi de Ukrayna birliklerinin geri çekilmesini sağlamaya yönelik bir girişim olarak değerlendirdi.

Görüşmeler sürerken iki ülke arasındaki füze ve İHA saldırıları devam etti. Ukrayna'nın enerji altyapısı Rus saldırılarının hedefi olurken Kiev de Rusya'daki enerji ve askerî tesislere yönelik operasyonlarını sürdürdü.

ABD yönetimi, yeni müzakere turunda esir takasının ayrıntılarını kesinleştirmeyi, Avrupalı temsilcilerin katılımını sağlamayı ve güvenlik garantileri konusunda ilerleme kaydetmeyi hedefliyor. Ancak taraflar arasındaki temel anlaşmazlıklar devam ediyor.

• Rusya toprak taleplerinden vazgeçmiyor
• Ukrayna egemenliğini ve güvenliğini garanti altına almayan bir anlaşmayı kabul etmeyeceğini belirtiyor
• Abu Dabi görüşmeleri diplomatik temasların yeniden başlamasını sağladı ancak savaşın sona erdirilmesi açısından belirleyici bir dönüm noktası oluşturulmadı

Önümüzdeki süreçte en somut gelişmenin esir takası olması bekleniyor. Buna karşılık Donbas'ın statüsü, Ukrayna'nın NATO üyeliği ve Avrupa'nın güvenlik düzeni gibi konularda uzlaşma sağlanmadan kalıcı bir barış anlaşmasına ulaşılması güç görünüyor. Müzakereler yeniden başlamış olsa da savaşın ereceğine ilişkin kesin bir takvim bulunmuyor.