Novaya Gazeta kapanıyor: Nobel ödüllü Muratov'dan Putin yönetimine sert tepki

Rusya'nın yolsuzluk, insan hakları ihlalleri ve iktidarın uygulamalarına yönelik araştırmacı gazeteciliğiyle tanınan bağımsız gazetelerinden Novaya Gazeta, artan siyasi ve ekonomik baskılar nedeniyle kapanma kararı aldığını duyurdu.

Yaklaşık 30 yıldır kullandığı binadan tahliye edilen gazetenin Moskova'daki merkezinde eşyalar kolilere kaldırılırken, gazete yönetimi Rus makamlarını yayın organını sistematik biçimde faaliyet gösteremez hale getirmekle suçladı.

Gazete, internet sitelerine erişimin engellendiğini, basılı yayının durdurulduğunu ve medya lisansının iptal edildiğini aktardı. Son olarak da okurlarından gelen bağışların bankalar tarafından kabul edilmemesi nedeniyle ekonomik kaynaklarını tamamen kaybetti.

Nobel ödüllü Muratov'dan sert sözler

Gazetenin kurucularından ve 2021 Nobel Barış Ödülü sahibi Dmitri Muratov, yaşanan süreci sert sözlerle eleştirdi.

Muratov, "Cinayet işlemenin farklı yolları vardır. Onlar bizi boğmayı seçtiler" dedi.

Rus makamlarının gazeteyi aşamalı olarak çalışamaz hale getirdiğini savunan Muratov şu ifadeleri kullandı:

"Önce internet sitelerimizi engellediler ve basılı gazetemizi yasakladılar. Ardından medya lisansımızı iptal ettiler. Birer birer yabancı ajan ilan edildik, gazetecilerimiz saldırıya uğradı. Şimdi ise para kazanmamıza izin verilmiyor. Bankalar okurlarımızın bağışlarını kabul etmiyor. Ülkemizde siyasi baskılar yaşanıyor ve bunlar artık bize de ulaştı."

İfade özgürlüğünü koruma çabaları nedeniyle 2021 yılında Nobel Barış Ödülü'ne layık görülen Muratov, 2023 yılında Rus makamları tarafından "yabancı ajan" ilan edilmişti. Rusya'da bu statü, hükümeti eleştiren gazetecilere, sivil toplum kuruluşlarına ve muhalif isimlere yönelik uygulamaları nedeniyle uzun süredir tartışma konusu oluyor.

Öldürülen gazetecinin odası da boşaltıldı

Novaya Gazeta, yıllar boyunca yolsuzluk, insan hakları ihlalleri ve kamu görevlilerinin yetkilerini kötüye kullanmasına ilişkin haberleriyle tanındı. Gazete, bugüne kadar altı çalışanının mesleki ve toplumsal sorumluluklarını yerine getirirken öldürüldüğünü belirtiyor.

• Bu isimler arasında, Çeçenistan savaşları ve Rus güvenlik güçlerinin uygulamalarına ilişkin haberleriyle tanınan gazeteci Anna Politkovskaya da bulunuyor.
• Politkovskaya, Ekim 2006'da Moskova'da yaşadığı apartmanın merdivenlerinde silahlı saldırıyla öldürülmüştü.
• Cinayetin ardından gazetecinin çalışma odası ve kişisel eşyaları korunarak anısına bir müzeye dönüştürülmüştü.

Ancak tahliye kararıyla birlikte odadaki eşyaların büyük bölümü kaldırıldı. Odada yalnızca çalışma masası ve üzerinde bulunan Politkovskaya'nın portresi kaldı.

Gazeteden Rus makamlarına ağır suçlama

Novaya Gazeta, kapanma kararını duyurduğu açıklamada Rus yönetimine ağır eleştiriler yöneltti. Açıklama "Bizi öldürdüler. Gazete artık yok. Rus makamları ve Rus istihbarat servisleri gazeteyi çalışmalarını durdurmaya zorladı" sözleriyle başladı.

Gazete yönetimi yaşananların koordineli bir müdahalenin sonucu olduğunu savunarak şu ifadelere yer verdi:

"Ülkede insan hakları ve özgürlükler ortadan kaldırıldı. Bunları savunmak suçla eşdeğer hale getirildi. Hukukla birlikte mahkemeler de yok edildi. Kişisel görüş sahibi olmak artık vatana ihanet sayılıyor."

Baskılar Şubat 2022'den sonra yoğunlaştı

Rusya'nın Şubat 2022'de Ukrayna'ya yönelik geniş çaplı askeri saldırı başlatmasının ardından ülkedeki bağımsız medya kuruluşları üzerindeki baskılar yoğunlaştı. Savaşın başlamasından kısa süre sonra kabul edilen yasalar, savaşa ve hükümetin politikalarına yönelik eleştirilerin cezalandırılmasının önünü açtı.

Bu süreçte çok sayıda bağımsız medya kuruluşu faaliyetlerini durdurmak veya çalışmalarını ülke dışına taşımak zorunda kaldı. Novaya Gazeta da artan kısıtlamalara rağmen yayıncılık faaliyetlerini daha sınırlı biçimde sürdürmeye çalıştı. Gazetenin sadık okurları, internet sitesine getirilen erişim engellerini VPN aracılığıyla aşarak haberlere ulaşmayı sürdürdü.

Ancak lisansın iptali ve ekonomik kaynakların kesilmesi, gazetenin faaliyetlerini sürdürebilmesini giderek zorlaştırdı.

Gazeteye polis baskını, gazetecilere soruşturma

Novaya Gazeta üzerindeki baskılar yalnızca yayın yasakları ve ekonomik kısıtlamalarla sınırlı kalmadı:

• Bu yılın başlarında gazetenin merkezinde polis tarafından arama yapıldı.
• Deneyimli araştırmacı gazeteci Oleg Roldugin, "bilgisayar ortamındaki bilgilere hukuka aykırı erişim" suçlamasıyla gözaltına alındı ve hakkında dava açıldı.
• Gazetenin mevcut genel yayın yönetmeni Sergey Sokolov da polis tarafından ifadeye çağrıldı, evinde arama yapıldı.

Gazete yönetimi, söz konusu işlemleri bağımsız gazeteciliğe yönelik baskıların bir parçası olarak değerlendiriyor.

Muratov: "Değerlerimize bağlı kalacağız"

Kapanma sürecini değerlendiren Dmitri Muratov, Rusya'da yaşanan gelişmelerin yalnızca basın özgürlüğünü değil, temel hak ve özgürlükleri de tehdit ettiğini söyledi.

"Korkunç bir felaketin ortasındayız. Dünyadaki farklı diktatörlükler kaos istiyor. Ülkelerini ve halklarını yönetmek, kişisel iktidarlarını güçlendirmek için kaosu kullanıyorlar" diyen Muratov, gelecekte ne olacağını bilmediğini, buna rağmen gazetecilik ilkelerinden vazgeçmeyeceklerini vurguladı.

Muratov son olarak şu ifadeleri kullandı:

"Bundan sonra ne olacağını bilmiyorum. Bildiğim tek şey, değerlerimize bağlı kalmak için elimizden gelen her şeyi yapacağımız. Yaşam hakkı temel bir insan hakkıdır. İnsan hakları, devletlerin haklarından üstündür."