Abu Dabi'de geçen hafta düzenlenen Ukrayna görüşmeleri sırasında Rus temsilciler, kapsamlı taleplerinin yer aldığı bir belge sundu. Belgede yalnızca Ukrayna'ya yönelik Batı silah sevkiyatlarına son verilmesi değil, aynı zamanda NATO'nun birliklerini ve üslerini geri çekerek 1997'deki konumlarına döndürmesi de isteniyor.
Rusya 1997 derken neyi kastediyor?
Kremlin'e göre 1997 yılı, NATO'nun doğuya doğru ilk genişlemesinden önceki coğrafi sınırlarını ifade ediyor. O dönemde NATO'nun 16 üyesi bulunuyordu. Polonya, Çekya ve Macaristan'a katılım daveti yapılmıştı ancak bu ülkeler savunma ittifakına resmen iki yıl sonra üye oldu.
Sonraki yıllarda Orta, Doğu ve Güneydoğu Avrupa'dan daha fazla ülke ittifaka katıldı. Son olarak İskandinavya ülkeleri de dahil oldu. Bugün NATO'nun Avrupa ve Kuzey Amerika'dan 32 üyesi bulunuyor.
Paylaşılan belgeye göre Rusya, Orta ve Doğu Avrupa ülkelerinin ittifaktan ayrılmasını açıkça talep etmiyor. Moskova'nın istediği, NATO'nun bu ülkelerdeki askeri varlığına son vermesi.
NATO'nun çekilmesi ne gibi sonuçlar doğurur?
Rusya'nın talebi gerçekleşirse, 1997'den sonra ittifaka katılan üye ülkelerden NATO'nun çekilmesi, bu ülkelerin savunma kapasitelerini önemli ölçüde zayıflatabilir.
Örneğin Almanya'nın da aralarında bulunduğu NATO müttefikleri 2004'ten bu yana sırayla Estonya, Letonya ve Litvanya'nın hava sahasını koruyor. Baltık ülkelerinin bağımsız olarak hava devriyesi yapabilecek kendi savaş uçakları bulunmadığı için bu ülkelere NATO destek sağlıyor. Bu görev, 2026'dan itibaren kapsamlı bir hava savunma stratejisinin parçası olarak yürütülüyor.
Rusya'nın talebi hayata geçerse:
- 2027 sonuna kadar Alman ordusunun tam faaliyete geçirmeyi planladığı Litvanya Tugayı askıya alınabilir.
- Romanya'daki Mihail Kogalniceanu Hava Üssü'nün genişletilme projesi sekteye uğrayabilir. Üs tamamlandığında yüzölçümü bakımından Avrupa'nın en büyük NATO hava üssü olması hedefleniyor, Almanya'daki Ramstein'dan bile büyük olacak.
Avrupa ülkeleri ne diyor?
Polonya Başbakanı Donald Tusk konuya ilişkin açıklamasında "Hiçbir koşulda, dünyanın bu bölgesi için yeni güvenlik kurallarının Polonya'nın ve Avrupa'nın başının üzerinden belirlenmesine izin vermeyeceğiz" dedi.
Bulgaristan Başbakanı Rumen Radev ise NATO'nun bölgeden çekilmesini "düşünülemez ve gerçekçi olmayan" bir talep olarak nitelendirdi. Radev, hiçbir ülkenin hangi ittifaka katılacağına dair kararını dışarıdan gelen baskı nedeniyle değiştirilmeye zorlanmaması gerektiğini vurguladı.
Estonya Başbakanı Kristen Michal da Avrupa'nın güvenlik düzeninde yapılacak değişikliklerde Rusya'nın söz sahibi olması ihtimalini reddederek "Rusya ile Avrupa'nın güvenlik düzenini konuşacak bir şeyimiz yok. Bu düzen gayet iyi işliyor" şeklinde konuştu.
Karşılıklı savunma maddesi neden yeterli değil?
Bir NATO üyesinin saldırıya uğraması halinde diğer ittifak üyeleri, NATO anlaşmasının 5. maddesi uyarınca ona yardım etmekle yükümlü. Ancak her üye, gerekli gördüğü önlemlerin niceliği ve niteliğine kendisi karar veriyor. Bu önlemler arasında askeri güç kullanımı da yer alabiliyor.
Karşılıklı savunma taahhüdünün olası bir saldırganı caydırabilmesi için, o ülkenin NATO'nun kriz anında hızlı ve etkili biçimde askeri müdahalede bulunabileceğine inanması gerekiyor. Müttefik birliklerin doğu kanadında konuşlandırılması tam da bu amaca hizmet ediyor. Dolayısıyla bir geri çekilme savunmayı zorlaştırabilir ve Kremlin'e yönelik caydırıcılığın zedelenmesine yol açabilir.
Bir ülkenin NATO üyeliğine kim karar veriyor?
Avrupa ülkeleri, güvenlik çerçevelerinin bir parçası olarak devletlerin hangi ittifaklara katılmak istediklerine kendilerinin karar verme özgürlüğüne sahip olduğu konusunda hemfikir.
- NATO'nun açık kapı politikası, kuruluş antlaşmasının 10. maddesiyle güvence altına alınıyor.
- 1997 tarihli NATO-Rusya Kuruluş Senedi de taraflardan hiçbirinin diğerinin kararlarında veto hakkı bulunmadığını açıkça belirtmişti.
- 1990'ın Kasım ayında, Sovyetler Birliği'nin de aralarında bulunduğu AGİK katılımcı devletleri, Paris Şartı'nda her ülkenin kendi güvenlik düzenlemelerini seçme özgürlüğüne saygı göstermeyi kabul etmişti.
NATO'nun doğuya doğru genişlemesine karşı söz verildi mi?
Almanya'nın yeniden birleşmesine ilişkin müzakereler sırasında dönemin ABD Dışişleri Bakanı James Baker ile Alman Dışişleri Bakanı Hans-Dietrich Genscher, NATO'nun doğuya doğru genişlemesine sınır getirilmesini akla getiren bir dil kullandı.
Ancak bu açıklamalar birleşik Almanya'nın NATO üyeliği bağlamında yapıldı ve NATO'nun diğer eski Varşova Paktı ülkelerini kapsayacak şekilde hiçbir zaman genişlemeyeceğine dair yazılı ve hukuken bağlayıcı genel bir söz verilmedi.
1997 tarihli NATO-Rusya Kuruluş Senedi'nde iki taraf da artık birbirini hasım olarak görmediklerini beyan etti. Anlaşma, Moskova'ya NATO kararları üzerinde açıkça hiçbir veto yetkisi tanımadı.
1994 tarihli Budapeşte Memorandumu'nda ise Rusya, ABD ve Birleşik Krallık, Ukrayna'nın bağımsızlığına ve mevcut sınırlarına saygı gösterme taahhütlerini yeniden teyit etti. Ancak memorandum, Ukrayna'nın bir saldırı halinde askeri olarak savunulması yükümlülüğünü getirmiyordu.
Talep neden yeniden masada?
Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinden yalnızca iki ay önce Kremlin, ABD ve NATO'ya iki taslak anlaşma sunmuştu. Bu taslaklarda Rusya, NATO'nun daha fazla genişlemesine son verilmesini talep etmişti. Ayrıca 27 Mayıs 1997 itibarıyla ittifaka katılmış üyelerin, diğer Avrupa ülkelerinin topraklarında o tarihte bulunan seviyelerin ötesinde ek asker veya silah konuşlandırmaktan kaçınması öneriliyordu.
Abu Dabi'deki görüşmelerde de savaş sonrası dönem için güvenlik garantileri ve Avrupa'nın gelecekteki güvenlik çerçevesi gündemdeydi. NATO'nun asker konuşlandırması ve ittifakın genişlemesinin, Ukrayna'daki savaşın sona erdirilmesiyle birlikte müzakere edilmesi Moskova'nın elindeki bir ek koz niteliğinde. Rusya uzun süredir savaşın "kök nedenlerinin" ele alınması gerektiğini savunuyor; Kremlin, NATO'nun genişlemesini ve ittifakın Doğu Avrupa'daki askeri varlığını bu nedenler arasında sayıyor.
Şimdiye kadar hiçbir Batılı devlet, Abu Dabi'de dile getirilen Rus taleplerini kabul etme yönünde bir eğilim göstermedi. Aksine, Polonya'nın eski istihbarat koordinatörü Stanislaw Zaryn, görüşmeleri zaman kazanma ve Batı'yı yeni bir yüzleşme öncesinde zayıflatma girişimi olarak değerlendirdi.
Yorumlar 0
Yorumunuz Yayınlandığında Bildirelim mi?
Editöryal onay tamamlandığında veya yanıt geldiğinde tarayıcınıza anlık bildirim gönderebiliriz.
Henüz yorum yapılmamış
Bu haberle ilgili ilk düşünceyi sen paylaş!