Kapadokya'daki Peribacası Faciasında 'Mağara Otel' Şüphesi: Uzmanlar Turizm Amaçlı Kaya Oymalarını İşaret Ediyor

Nevşehir'in Göreme ilçesindeki Açık Hava Müzesi girişinde perşembe günü yaşanan facia, Türkiye'nin en önemli turistik bölgelerinden Kapadokya'daki yapılaşma endişelerini bir kez daha gündeme taşıdı. Aşırı yağışların etkisiyle peribacasından kopan kaya parçalarının üzerine düşmesi sonucu 3 kişi hayatını kaybederken, 5 kişi yaralandı.

Olayda yaşamını yitiren gazeteci Fatih Eray Tuna (31) ile muhasebeci eşi Begüm Çetinkaya Tuna (31) memleketleri Sakarya'da son yolculuklarına uğurlandı. Çiftin 5 Temmuz'da düğün evine girdiği ve tatil için bölgede bulunduğu öğrenildi. Fransız turist Cynthia Francine Marie Madeleine Houpert'in (37) cenazesi için yakınlarının Türkiye'ye gelmesi bekleniyor.

Yaralılardan 4'ü tedavilerinin ardından taburcu edilirken, Fransız uyruklu 8 yaşındaki Nael Mgattaf'ın sağlık durumunun iyiye gittiği bildirildi.

Soruşturma Derinleşiyor: 5 Bilirkişi Görevlendirildi

Kaya kütlelerinin çevreye yayılmasının ardından olay yerinde güvenlik önlemleri en üst seviyeye çıkarıldı. Nevşehir Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından başlatılan soruşturma çok yönlü şekilde devam ediyor. Başsavcılık talimatıyla, çöküşün teknik nedenlerini, ihmal veya doğal afet boyutunu incelemek üzere alanda görev yapacak 5 ayrı bilirkişi tayin edildi. Hazırlanacak rapor doğrultusunda adli sürecin seyri netleşecek.

Kontrolsüz Yapılaşma Felaketin Arka Planında

TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası, facianın ardından kapsamlı bir açıklama yayımlayarak bölgedeki yapılaşmanın boyutlarına dikkat çekti. Açıklamada, bölgenin jeolojik özelliklerinden kaynaklanan tehlikeler dikkate alınmaksızın yoğun insani faaliyetlere ve turistik ziyaretlere açılmasının, kontrolsüz yapılaşma, trafik ve altyapı hizmetlerinin doğal yapı üzerinde aşırı tahribata yol açtığı vurgulandı.

Özellikle mağara otel ve turizm amaçlı kaya oymalarının kaya kütlelerinin dengesini olumsuz etkilemeye devam ettiği belirtildi. Kaya içindeki boşlukların genişletilmesi, taşıyıcı kaya kesimlerinin inceltilmesi, ilave yapı yükleri, titreşimler ve su sızıntılarının birleşik etkisinin tehlike boyutunu artırdığı kaydedildi.

Mühendisler Odasından Acil Uyarılar

Mühendisler Odası açıklamasında şu kritik uyarıları sıraladı:

• Göreme Açık Hava Müzesi başta olmak üzere bölgedeki peribacaları, kaya oteller ve ziyaretçi güzergâhları kullanım yoğunluğu ve tehlike düzeyine göre önceliklendirilerek ayrıntılı jeolojik ve jeoteknik etütlerden geçirilmelidir.
• Kaya örtüsü kalınlıkları, çatlak sistemleri ve suyun etkisi incelenmeli; tehlikeli alanlar haritalanmalıdır.
• Güvenliği bilimsel raporlarla ortaya konulamayan hiçbir yeni kazı, oyma ve genişletme işlemine izin verilmemelidir.
• Mevcut tesislerin güvenliği değerlendirilerek komşu işletmelerin ortak kaya kütlesi üzerindeki birikimli etkileri parsel sınırlarıyla kısıtlanmadan incelenmelidir.
• Riskli belirlenen alanlarda kullanım derhal sınırlandırılmalı, gerekli görülen noktalarda tahliye tedbirleri gecikmeden uygulanmalıdır.
• Kapadokya Alan Başkanlığı bünyesinde bir Jeolojik Risk İzleme Birimi kurulmalıdır. Bu birim düzenli inceleme ve ölçümler yürüterek çatlak gelişimi, deformasyon ve kaya kütlesindeki değişimleri izlemelidir.
• Koruma, ruhsatlandırma ve denetim süreçlerinde yeterli sayıda jeoloji mühendisinin etkin biçimde görev alması sağlanmalıdır.

Oda, Kapadokya'nın jeolojik mirasının korunması ile insan yaşamının güvence altına alınmasını kamusal bir sorumluluk olarak gördüğünü belirterek, ilgili kurumları bilimsel araştırma ve etkin denetimi esas alan bütüncül bir yönetim anlayışını hayata geçirmeye çağırdı.

Uzmanlar: 'Çok Sayıda Riskli Peribacası Bulunuyor'

Öte yandan uzmanlar, peribacalarına en büyük zararın insan eliyle yapılan turizm ve yaşam amaçlı oyuklar tarafından verildiğini kaydetti. Sismolog Dr. Ramazan Demirtaş, bölgedeki başka peribacalarında da benzer tehlikeler bulunduğunu belirterek şu değerlendirmeyi yaptı:

Doğal aşınmanın yanında insan eliyle yapılan mağara oymalarının da kaya yapısını zayıflatabildiğini, son yağışlarla birlikte zayıflamış kaya bloklarının kırık ve çatlaklar boyunca hareket edebildiğini ifade eden Demirtaş, "Kapadokya bölgesinde, Göreme Açık Hava Müzesi girişindeki peribacası kütle hareketi olayına benzer çok sayıda riskli peribacası bulunmaktadır" uyarısında bulundu.

TBMM'den Soru Önergeleri

Facianın ardından siyasi kanattan da soruşturma çağrıları yükseldi. Yeni Parti İstanbul milletvekili Evrim Rızvanoğlu, sosyal medyada paylaştığı mesajda çöken oluşumda önceden çatlaklar bulunduğuna ilişkin iddiaların araştırılıp araştırılmadığını, peribacasının daha önce teknik incelemeye tabi tutulup tutulmadığını ve Kapadokya Alan Başkanlığı'nın yeterli teknik personeli olup olmadığını sordu.

Yeni Parti İzmir milletvekili Seda Kaya Ösen ise Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy'un yanıtlaması istemiyle TBMM Başkanlığı'na soru önergesi verdi. Ösen, bölgedeki yol yapım çalışmaları, araç trafiği ve çökme risklerine dikkat çekerek UNESCO Dünya Miras Listesi'nde yer alan Kapadokya'da doğal ve kültürel mirasın korunması ile ziyaretçilerin can güvenliğinin sağlanmasının hayati önem taşıdığını vurguladı.