Manisa'nın Soma ilçesinde İmbat Madencilik'e ait kömür ocağında 1 Ekim'de meydana gelen göçükte 5 işçinin yaşamını yitirmesi, Türkiye'de madenlerde iş sağlığı ve güvenliği sisteminin etkinliğini bir kez daha tartışmaya açtı. Avrupa Birliği ile ortaklaşa yürütülen ve bütçesi 17,6 milyon avro olarak açıklanan MİSGEP projesinin tamamlanmasının ardından yaşanan bu facia, "Milyonlarca avroluk proje madenlerde somut olarak neyi değiştirdi?" sorusunu gündeme taşıdı.
17,6 MİLYON AVROLUK PROJE YAPILDI, 501 MADENCİ ÖLDÜ
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın resmi kayıtlarına göre MİSGEP, Kasım 2019'da başlatıldı ve 17,6 milyon avroluk bütçeyle yürütülerek 2023'ün kasım ayında tamamlandı. Proje kapsamında Türkiye genelinde 29 ildeki 30 kömür ve 50 metal madeni olmak üzere toplam 80 işletmeye ulaşıldı. Bu işletmelerde 7 bin 800 çalışana erişilirken, yeraltı madenlerine yönelik 420 saha ziyareti gerçekleştirildi.
Saha ziyaretlerinin ardından işletmelere özgü "Tavsiye Raporları" hazırlandı. Bakanlık, ziyaretlerde önceki önerilerin uygulanma durumunun takip edildiğini ve yeni risklerin tespit edildiğini bildirdi. 2023 faaliyet raporunda ise saha çalışmalarında "somut olarak yüzde 47 iyileştirme" sağlandığı belirtildi. Aynı rapora göre şu veriler paylaşıldı:
- Yeraltı madenlerine 31,9 milyon lira hibe desteği sağlandı
- 17 teknik bülten ve 12 iş kazası analizi hazırlandı
- 322 tahliye eğitimine destek verildi
Ancak Soma'daki son facia, bu çalışmaların kalıcı etkisinin ne olduğunu sorgulattı. İSİG Meclisi, DİSK, CHP ve SGK verilerine göre; projelerin başladığı 2019'un ocak ayından bu yana en az 501 emekçi madenlerde yaşamını yitirdi.
"NEDEN HÂLÂ İŞÇİLER ÖLÜYOR?"
İş Sağlığı ve Güvenliği Federasyonu Genel Başkanı Mehmet Şeyhmus Ensari, maden kazalarına dair yaklaşımıyla ilgili şu değerlendirmeleri yaptı:
"Artık her maden kazasından sonra 'Kaza nasıl meydana geldi?' sorusunu sormak yeterli değildir. Asıl sormamız gereken 'Türkiye'de bunca mevzuata, denetime, eğitime ve milyonlarca avroluk projeye rağmen neden işçilerimiz hâlâ madenlerde hayatını kaybediyor?' olmalı."
Ensari, Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliğinin temel sorununun artık mevzuatın yokluğu olmadığını vurgulayarak şöyle devam etti:
"Sorun, mevzuatın sahada ne ölçüde uygulandığı, denetimin ne kadar etkin olduğu, tespit edilen eksikliklerin gerçekten giderilip giderilmediği ve işverenlerin güvenliği üretim kadar öncelikli bir yönetim unsuru olarak görüp görmediğidir."
Ensari, 2013-2025 yılları arasında maden işkolunda en az 1267 işçinin yaşamını yitirdiğine dikkat çekerek, "Artık tek tek kazaları değil, sistemin kendisini sorgulamamız gerekiyor" dedi. İSİG Meclisi verilerine göre de söz konusu dönemdeki ölümlerin 507'si göçük ve ezilme, 363'ü ise zehirlenme ve boğulma nedeniyle gerçekleşti.
"İMBAT LİSTEDE Mİ?"
Aldığı teşvikler ve Türkiye Kömür İşletmeleri ile yaptığı anlaşmalarla bölgedeki en güçlü kömür madenlerinden olan İmbat Madenciliğin MİSGEP kapsamında saha ziyareti yapılan 80 işletmeden biri olup olmadığı sorusuna dikkat çeken Ensari şu soruları yöneltti:
- Eğer listedeyse hangi tarihlerde ve kaç kez ziyaret edilmiştir?
- Hangi riskler tespit edilmiştir?
- Kaç düzeltici ve önleyici öneride bulunulmuştur?
- Bu önerilerin kaçı yerine getirilmiştir?
- Son saha ziyareti ne zaman yapılmıştır?
- Proje tamamlandıktan sonra işletmeye yönelik herhangi bir izleme ve takip mekanizması uygulanmış mıdır?
2019'DAN BU YANA ÖNERGE İLE SORULMUŞTU
CHP Genel Başkanı Özgür Özel, 13 Ocak 2019'da İmbat Madencilik'te Emin Karaçam'ın yaşamını yitirdiği ve Ramazan Çüm'ün yaralandığı kazanın ardından TBMM'ye yazılı soru önergesi vermişti. Özel, İmbat ocaklarında 2014-2019 yılları arasında meydana gelen kazaları, denetimleri, tespit edilen eksiklikleri ve uygulanan yaptırımları sormuştu. Önergeye yanıt veren dönemin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Fatih Dönmez, İmbat'ın faaliyet gösterdiği yeraltı ocağında ilgili yönetmelik kapsamında eksiklikler tespit edildiğini ve bunların ilgili bakanlıklar ile ruhsat sahibine bildirildiğini söylemişti.
İMBAT MADENCİLİK'TE MEYDANA GELEN KAZALAR
- 24 Mart 2009: 200 metre derinlikte tavan çökmesi — 1 ölü, 1 yaralı
- 18 Ağustos 2014: Dekapaj sırasında kaza — 1 ölü
- 2 Eylül 2014: Maden içinde vagon ile direk arasına sıkışma — 1 ölü
- 22 Ağustos 2016: Banda düşme — 1 ölü
- 6 Ocak 2017: İş makinesi altında ezilme — 1 ölü
- 13 Ocak 2019: Kömür tozu patlaması ve malzeme kayması — 1 ölü, 1 yaralı
- 29 Ağustos 2019: Bant temizliği kazası — 1 ölü
- 10 Nisan 2020: Bakım-onarım sırasında tavan göçmesi — 3 ölü, 1 yaralı
- 25 Eylül 2020: Açık maden sahasında kamyon kazası — 1 ölü
- Ekim 2022: Kömür sahasında kepçe kazası — 1 ölü
- 1 Ekim: Doğu-5 panosunda tavan göçmesi — 5 ölü, 2 yaralı
