İzmir Aliağa'daki Patlamada 18 İşçi Hayatını Kaybetti: "Bize Bir Şey Olmaz" Yanılgısı

İzmir'in Aliağa ilçesinde 9 Kasım Pazartesi günü öğle saatlerinde bir demir çelik fabrikasının çelikhane bölümünde büyük bir patlama meydana geldi. Patlamanın ardından çıkan yangında 18 işçi yaşamını yitirirken, 14 işçi yaralandı.

Patlamanın nedeni ve sorumluları artık yargı tarafından belirlenecek; ancak nedenin anlaşılması maalesef kayıpları geri getirmeyecek.

Yaşamını yitirenlerden biri o gün işe yeni başlamıştı; başlayalı sadece üç saat olmuştu. Aynı iş yerinde çalışan iki kuzen aynı gün toprağa verildi. Sabah işe uğurladığı eşini, babısını, oğlunu bir daha göremeyen ailelerin acısını sözcüklerle anlatmak zor. Bu acı, aynı fabrikada çalışmayı sürdürecek iş arkadaşlarının ve aynı işi yapan binlerce insanın da kaygısıdır. Böylesi ani kayıplarda yas daha ağır yaşanır; çünkü insanın ne hazırlanma ne de vedalaşma olanağı olmamıştır. Yaşamını yitirenlere Allah'tan rahmet, yaralılara acil şifalar diliyoruz.

İlk Kaybımız Değil

Ne yazık ki bu, ilk büyük kaybımız değil. 2014'te Soma'da 301, Ermenek'te 18, 2022'de Amasra'da 43 madenci yaşamını yitirdi. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi kayıtlarına göre bu yılın ilk on ayında en az 1930 kişi çalışırken hayatını kaybetti. Bu, her gün ortalama altı kişinin işten evine dönememesi demek.

Yollarda da durum farklı değil: 2025'te trafik kazalarında 6035 kişi, yani günde ortalama 16 kişi yaşamını yitirdi. Bu, bir milyon kişi başına yaklaşık 70 ölüm demek; aynı yıl bu oran Avrupa Birliği ortalamasında 43, İsveç'te 19 seviyesindeydi.

Tüm bunlar akla şu soruyu getiriyor: Bu tür tehlikeleri yeterince ciddiye alıyor, alınabilecek bütün önlemleri alıp kurallara tam olarak uyuyor muyuz?

"Bize Bir Şey Olmaz" Yanılgısı

İnsan zihni hep kötü olayları başkalarına yakıştırır; kaza hep başkasının başına gelir. Bu düşünce bizi kaygıdan korur; ama önlem almaktan da alıkoyar. Psikolojide buna gerçekçi olmayan iyimserlik denir. Bir araştırmada ABD'li sürücülerin yüzde 88'i, İsveçli sürücülerin yüzde 77'si kendilerinin gruptaki sürücülerin yarısından daha güvenli olduğunu iddia etti. Oysa bir grubun yüzde 88'i aynı anda o grubun üst yarısında olamaz. İşte bu "ben ortalamadan daha tedbirliyim" yanılgısı, tam tersine bizi sahte bir güvenlik algısıyla önlem alma konusunda gevşetebilir.

İkinci etken alışmadır: Her gün iç içe ya da yüz yüze olduğumuz büyük bir tehlike bir süre sonra bize normal gelmeye başlar ve göze görünmez olur.

Üçüncüsü, çok zarar vermeden atlatılan olayları yanlış okumamızdır. Kural çiğnenir, bir şey olmaz; "Demek ki sorun yok" deriz. Araştırmalar, kıl payı atlatılan olayların insanları daha dikkatli olmaya değil, aksine daha çok risk almaya yönelttiğini gösteriyor. 1986'da Challenger uzay mekiğinin kalkıştan 73 saniye sonra parçalanmasını inceleyen sosyolog Diane Vaughan bu duruma nedenle sapmanın olağanlaşması adını verdi: Önceki uçuşlarda görülen arıza her seferinde "kabul edilebilir" sayılmıştı.

Zihnimizin bu eğilimlerinin her biri kendi başına büyük bir kusur değil; ancak bazen tehlikeli koşullarda bunların sonucu çok ağır olabilir. Üstelik bu yanılgılar yalnızca çalışanlara özgü değil; manager, denetleyen, hepimizin zihninde aynı biçimde işler. Bu yüzden güvenlik, tek tek kişilerin dikkatine bırakılamaz; kurala, denetime ve kayda bağlanması gerekir.

O Zaman Biz Ne Yapalım?

• "Bugüne kadar bir şey olmadı" sözünü duyduğunuzda durun ve anımsayın: Bu söz güvende olduğumuzu değil, sadece bu tür aksiliklerin başımıza gelmesi için henüz gerekli sürenin dolmadığını gösterir.
• Ucuz atlatılan her olayı bir uyarı sayın: İş yerinde bunları kaydedin ve konuşun; trafikte "az kalsın" dediğiniz anı unutmayın. Bir sonraki seferi atlatamayabiliriz. "Ne oldu da az daha bu başımıza geliyordu?" ve "Bu durumu nasıl önleyebiliriz?" sorularını düşünün.
• Önlemi alışkanlığa bağlamaya çalışın: Emniyet kemeri, kask, hız sınırı her seferinde yeniden verilen bir karar olmasın; kısa yolda da, acele ederken de uygulansın.
• Kuralı hatırlatanı "işi yokuşa süren" biri olarak görmeyin: Denetim bir engel değil, koruyucu bir kalkandır. Çalıştığınız yerde, oturduğunuz binada, çocuğunuzun okulunda denetimi isteyin.

Kaza geliyorum demez derler. Doğrudur, gününü ve saatini bildirmez; ancak çoğu zaman kıl payı atlatılan olaylarla önceden haber verir. Bize düşen, bu olayları şans diye değil, uyarı diye okumaktır.