İran savaşıyla birlikte tırmanan enerji fiyatları, dünya genelinde hükümetlerin bütçe dengelerini ciddi şekilde zorlarken, tüketicilere yönelik yakıt desteklerinin bu yıl 1 trilyon dolarlık bir maliyete ulaşabileceği belirtiliyor.
Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı'nın analizine göre, artan borçlanma maliyetleri ile kuvvetli El Niño koşulları bir araya gelerek, gıda ve enerji fiyatlarındaki yükselişi hafifletmek amacıyla yürütülen destek programlarının sürdürülebilirliğini giderek zorlaştırıyor.
Ham petrol fiyatlarının varil başına 100 dolar seviyesine yaklaşması ve borçlanma giderlerinin yüksek seyretmesi, özellikle fiyat sınırlaması, sübvansiyon ve vergi indirimi uygulayan ülkelerde bütçe alanını belirgin biçimde daraltıyor.
Önümüzdeki aylar kritik dönem olacak
Bu tablo karşısında önümüzdeki birkaç ayın hükümetler açısından son derece önemli bir zaman aralığı olacağına dikkat çekiliyor.
Programın baş ekonomisti George Gray Molina, İran savaşı, yüksek borçlanma maliyetleri ve El Niño etkisinin eş zamanlı olarak küresel ekonomiyi baskı altında tuttuğunu vurguluyor. Molina, bu üçlü krizden çıkış noktasında net bir ufuk görmediğini, bu nedenle önümüzdeki haftalarda ve aylardaki görünümün belirsizliğini koruduğunu ifade ediyor.
Destek veren ülke sayısı neredeyse iki katına çıktı
Program, Dünya Bankası, Uluslararası Para Fonu ve Uluslararası Enerji Ajansı verilerini kapsamlı biçimde analiz ederek çarpıcı bir sonuç ortaya koyuyor. Savaşın olumsuz etkilerini yumuşatmak amacıyla çeşitli destek tedbirlerini devreye alan ülke sayısı nisan-eylül döneminde neredeyse iki katına çıkmış durumda.
Hükümetler bu süreçte aşağıdaki yöntemleri yaygın biçimde uygulamaya koydu:
- Akaryakıt vergilerinde indirim uygulanması
- Hane halkına doğrudan nakit sübvansiyon sağlanması
- Enerji fiyatlarında devlet kontrolü ve fiyat sınırlaması getirilmesi
Programın hesaplamalarına göre, hükümetlerin bu destek paketlerini uygulamaması hâlinde bu yıl 130 milyon kişi daha günlük 6,85 dolarlık yoksulluk sınırının altına düşebilirdi.
Baskının 2027 başında zirveye çıkması bekleniyor
Program, enerji fiyatları, borçlanma maliyetleri ve El Niño kaynaklı birleşik baskının 2027'nin başında doruk noktasına ulaşabileceği öngörüsünde bulunuyor.
Öte yandan eylül ayında yükselen enerji fiyatlarının Suriye, Guatemala, Filipinler, Fransa ve Portekiz'in de yer aldığı en az 10 ülkede protesto gösterilerine ve toplumsal huzursuzluklara zemin hazırladığı tespit edildi.
Programın dünya genelindeki 26 ofisiyle eylül ayında gerçekleştirdiği ankette şu bulgular ortaya çıktı:
- 25 ofis, Orta Doğu krizinin gelecek altı ay boyunca aynı ağırlıkta kalacağını veya daha da şiddetleneceğini öngörüyor.
- Ankete katılan tüm birimler, koşulların daha da ağırlaşabileceği değerlendirmesinde bulunuyor.
