Dünyanın gözü üç liderde: Trump, Putin ve Şi bir araya gelebilir

ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in gelecek hafta Çin'de düzenlenecek Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesinde bir araya gelmesi bekleniyor.

Ukrayna ve İran'daki savaşlardan nükleer silahların kontrolüne ve yapay zekâya kadar birçok konunun gündeme gelebileceği olası görüşme, uluslararası kamuoyunda "Yeni Yalta" tartışmalarını da beraberinde getirdi.

Görüşme hazırlıklarına ilişkin bilgi sahibi kaynaklara göre, üç liderin Çin'in Shenzhen kentinde düzenlenecek APEC zirvesi kapsamında bir araya gelmesi için diplomatik temaslar sürüyor. Ancak görüşmenin formatı ve gündemi henüz kesinleşmedi.

Üç liderin farklı siyasi hedeflere sahip olması nedeniyle kapsamlı bir anlaşmaya varılması ihtimalinin düşük olduğu değerlendiriliyor.

LİDERLERİN ÖNCELİKLERİ FARKLI

Putin'in önceliği, Ukrayna'daki savaşı Moskova'nın koşullarına uygun bir anlaşmayla sona erdirmek.

Trump ise Cumhuriyetçi Partinin son seçimlerde yaşadığı kayıpların ardından dış politikada diplomatik bir başarı elde etmeyi hedefliyor. Trump'ın öncelikleri arasında ABD, Rusya ve Çin'i kapsayan üçlü bir nükleer silahların kontrolü anlaşması bulunuyor.

Şi Cinping açısından ise olası zirve çeşitli siyasi ve diplomatik riskler taşıyor. Trump'ın öngörülemez diplomasi tarzı, Şi'nin önceden planlanmış ve kontrollü görüşmelere dayanan yaklaşımıyla farklılık gösteriyor. Ayrıca Pekin yönetimi, ABD ve Rusya'ya kıyasla daha küçük bir nükleer cephaneliğe sahip olduğu gerekçesiyle üçlü silah kontrolü müzakerelerine mesafeli yaklaşıyor.

ÇİN NÜKLEER MÜZAKERELERE SICAK BAKMIYOR

Rusya'ya konuşan Çinli akademisyenler, Trump'ın üçlü nükleer silah kontrolü önerisinin Pekin tarafından kabul edilmesinin zor olduğunu belirtti.

ABD ve Rusya'nın her biri 5 binden fazla nükleer savaş başlığına sahipken Çin'in yaklaşık 500 nükleer savaş başlığı bulunuyor. Pekin yönetimi cephaneliğini genişletmesine rağmen Washington ve Moskova ile aynı sınırlamalara tabi tutulmak istemiyor.

Eski Beyaz Saray yetkilisi ve halen Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi'nde bulunan Edgard Kagan, Çin'in ABD ile nükleer silahların kontrolünü görüşmek istemediğini, Rusya'nın da dahil olduğu üçlü bir müzakerenin ise Pekin açısından daha büyük sorun oluşturduğunu söyledi.

Kagan'a göre Çin, böyle bir görüşmeye katılarak ABD ve Rusya ile benzer kısıtlamalara tabi tutulması gereken büyük bir nükleer güç olduğu yönündeki yaklaşımı kabul etmiş görünebilir.

Trump yönetiminden üst düzey bir yetkili de nükleer konularda herhangi bir anlaşmaya varılmasını beklemediklerini ancak Çin'in bu konuda müzakerelere katılması gerektiğini ifade etti.

"YENİ YALTA" ENDİŞESİ

Üç liderin bir araya gelme ihtimali, özellikle Ukrayna ve Tayvan'da endişelere neden oldu. Olası zirve, ABD, İngiltere ve Sovyetler Birliği liderlerinin 1945 yılında düzenlediği Yalta Konferansı ile karşılaştırılmaya başlandı.

İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki uluslararası düzenin şekillenmesinde önemli rol oynayan konferans, büyük güçlerin daha küçük ülkelerin geleceği üzerinde belirleyici olduğu anlaşmaların simgelerinden biri olarak görülüyor.

Rus milliyetçi ideolog Aleksandr Dugin, olası görüşmenin çok kutuplu dünya düzeninin kabulü anlamına geleceğini savundu.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ise geçen ay yaptığı açıklamada, büyük güçler arasında yeni bir nüfuz alanı paylaşımından duyduğu endişeyi dile getirmişti. Zelenski, "Bunun nüfuz alanlarının yeniden dağıtıldığı bir Yalta 2, 3 veya 4'e dönüşmesini gerçekten istemiyoruz" ifadelerini kullanmıştı.

Alınan bilgilere göre olası görüşme Kiev'in yanı sıra Tokyo'da da kaygıyla karşılandı.

UKRAYNA SAVAŞI GÜNDEME GELECEK Mİ?

Üçlü zirve hazırlıklarında en önemli anlaşmazlıklardan birini Ukrayna savaşı oluşturuyor.

Kaynaklara göre Moskova, savaşın sona erdirilmesine ilişkin görüşmelerin zirve gündemine alınmasını istiyor. Pekin yönetimi ise bu konunun üçlü görüşmede ele alınmasına karşı çıkıyor.

ABD'li bir yetkili, Trump'ın Ukrayna savaşını gündeme getirmesinin beklenmediğini, üçlü görüşmenin bu konuyu ele almak için uygun bir platform olmadığını söyledi.

Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov ise olası zirvenin gündemine ilişkin önerilerin karşılıklı olarak değerlendirildiğini açıkladı. Peskov, görüşmenin yapılması halinde dünya genelinde büyük ilgi göreceğini belirtti.

Çin'in Washington Büyükelçiliği, üç lider arasında yapılabilecek görüşmeye ilişkin diplomatik temasların sürdüğünü doğruladı. Büyükelçilik Sözcüsü, Çin'in ilgili taraflarla iletişim halinde olduğunu ancak görüşmenin ayrıntılarına ilişkin paylaşabilecekleri yeni bir bilgi bulunmadığını bildirdi.

TRUMP DIŞ POLİTİKADA BAŞARI ARAYIŞINDA

Trump'ın olası zirveden beklentileri arasında:

• Nükleer silahların kontrolü konusunda müzakere sürecinin başlatılması
• İran'daki savaşın sona erdirilmesine yönelik diplomatik ilerleme sağlanması

bulunuyor. Gelecek yıl Demokratların kontrolündeki bir Kongre ile çalışması beklenen Trump'ın, dış politikadaki olası gelişmeleri siyasi başarı olarak sunmak istediği değerlendiriliyor.

Eski ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilisi Kurt Tong, Trump'ın Çin ziyaretini uluslararası alandaki liderliğini ve diplomatik etkisini göstermek için kullanacağını söyledi.

Ancak Washington, Moskova ve Pekin'in farklı öncelikleri nedeniyle üç lider arasında kapsamlı bir uzlaşmaya varılması beklenmiyor. Görüşmenin yapılıp yapılmayacağı, hangi başlıkların gündeme alınacağı ve liderlerin ortak bir açıklama üzerinde anlaşıp anlaşamayacağı ise henüz belirsizliğini koruyor.