Dünya Bankası 40'a yakın ülkeyle kriz finansmanı görüşmelerini başlattı

Orta Doğu'daki savaşın enerji fiyatları ve borçlanma maliyetleri üzerinde yarattığı baskı, gelişmekte olan ülkelerin finansman ihtiyacını her geçen gün artırıyor. Dünya Bankası, yükselen maliyetlerin ekonomiler üzerindeki olumsuz etkilerini hafifletmek amacıyla 30 ila 40 ülkeyle görüşmeler yürütüyor.

Kurumun resmî açıklamaları ve Başkanı Ajay Banga'nın uluslararası basına yaptığı değerlendirmeler, enerji krizine karşı hazırlanan finansman planının ayrıntılarını ortaya koydu. İlk aşamada 25 milyar dolarlık kaynak hazırlanırken, ekonomik koşulların ağırlaşması halinde toplam desteğin 100 milyar dolara ulaşabileceği belirtildi.

25 milyar dolarlık kaynağa talep sınırlı kaldı

Orta Doğu'daki savaşın başlamasının ardından gelişmekte olan ülkelerin acil ihtiyaçlarını karşılamak üzere 25 milyar dolarlık finansman kullanıma hazır hale getirildi. Banga'nın açıklamalarına göre küresel ekonominin bekleneden dirençli kalması, yapay zekâ yatırımlarının büyüme üzerindeki katkısı ve petrol piyasasındaki arz-talep dengesinin değişen koşullara uyum sağlaması, başlangıçta acil finansmana yönelik talebi sınırladı.

Bununla birlikte bazı ülkeler doğrudan yeni kredi kullanmak yerine, daha önce onaylanan Dünya Bankası projelerinin kaynaklarını mevcut ihtiyaçlarına yönlendirmeyi tercih ediyor. Mevcut projelerden yeniden yönlendirilebilecek yaklaşık 35 milyar dolarla birlikte ilk aşamadaki toplam finansman kapasitesi 50-60 milyar dolar seviyesine ulaşabiliyor.

Motorin ve gübre fiyatları yeni risk oluşturuyor

Enerji maliyetlerindeki yükselişin özellikle gelişmekte olan ekonomiler üzerindeki etkisi giderek ağırlaşıyor. Motorin fiyatlarındaki artış taşımacılık ve üretim maliyetlerini yükseltirken, gübre fiyatlarındaki tırmanış tarımsal üretim ve gıda fiyatları üzerinde baskı yaratıyor.

Dünya Bankası Başkanı Banga, güçlü bir El Niño hava olayının ortaya çıkma ihtimalinin de mevcut ekonomik sorunları derinleştirebileceğine dikkat çekti. Banga, önümüzdeki aylarda daha fazla ülkenin kriz finansmanından yararlanmak için başvuruda bulunabileceğini öngörüyor.

Gelişmekte olan ülkelerin 400 milyar dolarlık borç sınavı

Enerji fiyatlarındaki yükselişin yanı sıra ağır dış borç ödemeleri de gelişmekte olan ülkelerin ekonomilerini zorluyor. Yapılan hesaplamalara göre bu ülkelerin 2026 yılında dış alacaklılarına yapacağı toplam ödeme yaklaşık 400 milyar doları buluyor. Bu tutarın üçte birini faiz ödemeleri oluşturuyor.

Yüksek borçlanma maliyetleri, ülkelerin eğitim, sağlık, altyapı ve sosyal destek programlarına ayırabileceği kaynakları daraltıyor. Dünya Bankası ile Uluslararası Para Fonu (IMF), borç yükünü hafifletmek amacıyla yeni finansman mekanizmaları üzerinde çalışıyor. Bu kapsamda yüksek maliyetli mevcut borçların daha uygun koşullarla değiştirilmesini sağlayabilecek 14-15 projenin hazırlık aşamasında olduğu belirtiliyor.

100 milyar dolarlık destek seçeneği hazır

Kurumun 11 Haziran 2026 tarihinde yayımlanan Küresel Ekonomik Beklentiler raporuna göre, Orta Doğu'daki savaşın ekonomik etkilerinin sürmesi halinde finansman desteği 15 aylık dönemde 80 ila 100 milyar dolar düzeyine çıkarılabilecek.

Ancak bu tutar, ülkelere aktarılmış bir kaynak ya da yeni açıklanmış bağımsız bir yardım paketi anlamına gelmiyor. Söz konusu rakam, mevcut finansman araçları ve gerektiğinde devreye alınabilecek ilave mekanizmalarla ulaşılabilecek toplam kapasiteyi ifade ediyor.

Türkiye özel sermaye finansmanında üçüncü sırada

Kurumun 11 Ekim'de yayımladığı ayrı bir değerlendirme, Türkiye'ye yönlendirilen özel sermaye finansmanının büyüklüğünü ortaya koydu. Verilere göre Türkiye, 2022-2026 döneminde Dünya Bankası Grubu'nun desteğiyle 21 milyar doların üzerinde özel sermaye çekti ve bu tutarla küresel özel sermaye finansmanı faaliyetlerinde üçüncü sırada yer aldı.

• Yalnızca Temmuz 2025-Haziran 2026 döneminde Türkiye için harekete geçirilen özel sermaye 5,4 milyar dolara ulaştı.
• 868 milyon dolarlık garanti desteğiyle küçük işletmelere yönelik 1,74 milyar dolarlık özel sermaye sağlandı.
• Antalya Havalimanı'nın genişletilmesi için 1,2 milyar doların üzerinde özel finansman harekete geçirildi.

Bununla birlikte Türkiye'ye sağlanan özel sermaye finansmanı ile kriz nedeniyle 30 ila 40 ülkeyle yürütülen acil destek görüşmeleri farklı programları kapsıyor. Dünya Bankası, kriz desteği için görüşülen ülkelerin tam listesini henüz açıklamadı.