ABD'nin Tennessee eyaletinde iki kez ilaçlı iğne verilmesine karşın hayatta kalan Christa Pike isimli idam mahkumunun kaldırıldığı hastanede hayati tehlikesi hâlâ sürüyor.
Ortaya çıkan bu olağandışı durum, eyalet valisinin yıl içindeki tüm idam infazlarını durdurma kararı almasına yol açtı.
50 yaşındaki idam mahkumunun avukatlarından biri, Pike'a iki doz pentobarbital verildiğini açıkladı. Eyalet adına tam olarak neyin ters gittiğine dair ayrıntılar ise henüz netleşmiş değil.
Kayıt Dışı İdam: 200 Yıl Sonra İlk Kadın İnfazı
Christa Pike, 1996 yılında 19 yaşındaki Colleen Slemmer'in öldürülmesi nedeniyle ölüm cezasına çarptırılmıştı. Eyalette 200 yıl aradan sonra gerçekleştirilecek ilk kadın mahkum infazı, son ana kadar süren hukuk mücadelesine sahne oldu.
Üstelik Pike vakası, Tennessee'de bu yıl yaşanan ikinci başarısız infaz girişimi olarak kayıtlara geçti. Mayıs ayında da, 1994'te üç kişinin kaçırılması ve öldürülmesinden hüküm giyen Tony Carruthers'ın infazı, personelin zehirli ilacı enjekte edecek bir damar bulamaması üzerine ertelemek zorunda kalınmıştı.
ABD'de İnfazlar Nasıl Gerçekleştiriliyor?
ABD Yüksek Mahkemesi'nin 1976 yılında ölüm cezasına ilişkin geçici yasağını kaldırmasından bu yana ülke genelinde 1683 kişi infaz edildi. Ancak verilere göre bu infazların yalnızca %1'ini, yani 18 vakayı kadınlar oluşturdu.
Geçen yıl ülke genelinde 47 kişi infaz edildi. Bu rakam, 2009'dan bu yana kaydedilen en yüksek yıllık infaz sayısı olurken, 2024'teki 25 infaza kıyasla keskin bir artışa işaret ediyor.
Ölüm cezasına yönelik kamuoyu desteği ise son 50 yılın en düşük seviyesinde bulunuyor. Yakın tarihli yapılan bir kamuoyu anketi, 2025'te Amerikalıların %52'sinin idamı desteklediğini, %44'ünün ise karşı çıktığını gösteriyor. Bu oran, Mayıs 1966'dan bu yana kaydedilen en yüksek karşıtlık seviyesine karşılık geliyor.
1976'dan Beri Kullanılan Beş Ana Yöntem
1976'dan bu yana ABD eyaletleri infazlarda beş ana yöntem kullanıyor:
- Ölümcül enjeksiyon
- Elektrikli sandalye
- İdam mangası
- Gaz
- Asma
İnfazların %89'unu oluşturan zehirli iğne, 1976'dan bu yana en yaygın infaz yöntemi olmaya devam ediyor. Şu anda infaz gerçekleştiren tüm eyaletler bu yöntemi kullanıyor, ancak birçoğu alternatif yöntemlere de izin veriyor.
1996'da Delaware'de Billy Bailey'nin idamından bu yana hiçbir eyalet asma yöntemi kullanmadı. New Hampshire ise zehirli iğnenin pratik olmadığı durumlarda yedek yöntem olarak asılarak idamı hukukunda tutuyor. Eyalet 2019'da ölüm cezasını kaldırmış olmasına karşın hüküm geriye dönük uygulanmadığı için bir mahkum hâlâ infaz riski taşıyor. Ancak New Hampshire, 1939'dan beri hiç kimseyi infaz etmedi.
ABD'de 27 eyalette, federal yasalarda ve askeri mahkemelerde idam cezası hâlâ yasal. California, Ohio, Oregon ve Pennsylvania infazları durdurmuş durumda. Ölüm cezasının yasal olduğu diğer birçok eyalet de yıllardır infaz gerçekleştirmiyor.
Florida'da geçen yıl 19 kişi idam edildi. Bu sayı, ülke genelindeki toplam idamların yaklaşık %40'ını oluşturuyor.
Hangi İlaçlar Kullanılıyor?
Geçmişten bu yana birçok eyalet üç ilaçlı bir protokol kullandı:
- Bir anestezik veya yatıştırıcı (çoğunlukla sodyum tiyopental, daha sonra midazolam)
- Felç edici bir madde (vekuronyum bromür)
- Kalbi durdurmak için potasyum klorür
Sodyum tiyopental yıllarca ölümcül enjeksiyonlarda yaygın biçimde kullanıldı. Ancak ilaç şirketleri, geliştirdikleri ilaçların infazlarda kullanılmasına giderek daha çok karşı çıkmaya başladı. Üreticiler idam için ilaç tedarikini durdurdu ve Avrupa'nın ihracat kısıtlamaları da bulunabilirliği daha da azalttı.
Bunun üzerine birçok eyalet, beyin aktivitesini ve solunumu baskılamak amacıyla mahkuma yüksek dozda pentobarbital verilmesine dayalı tek ilaçlı bir protokole geçti. O dönemde ilaç ABD'de yaygın olarak bulunuyordu; daha küçük dozlarda sakinleştirici olarak ve nöbet kontrolünde kullanılıyordu. Ayrıca veterinerler tarafından hayvanları uyutmak için de yaygın biçimde tercih ediliyordu.
Sonuç olarak birçok eyalet, özel sipariş ilaç üreten ve ilaç üreticilerine göre daha az sıkı denetime tabi eczanelere yöneldi. Bazı eyaletler ayrıca tedarikçilerin kimliğini gizleyen yasalar çıkarttı ve ilaçların nereden geldiği genellikle belirsiz kılındı.
İdam cezalarında kullanılan ilaçların yasal yollarla temin edilmesindeki artan zorluğun bazı eyaletleri yeni ilaçlar ve kombinasyonlar denemeye yönelttiği, bunun da mahkumların acı ve sıkıntı çekmesine yol açan infazlara neden olduğu belirtiliyor. İlaç kıtlığının maliyetleri de artırdığı ekleniyor.
2014'te Oklahoma valisi, başarısız bir zehirli iğne uygulamasının ardından idamları askıya almıştı. Louisiana ise gerekli ilaçları temin edememesi nedeniyle 15 yıl boyunca hiçbir idam gerçekleştirememişti. Bu ara, 18 Mart 2025'te Jessie Hoffman Jr.'ın azot gazı kullanılarak idam edilmesiyle sona erdi.
Ne Değişti?
ABD Adalet Bakanlığı'nın Nisan ayında yayınladığı 48 sayfalık bir belgede, ilacın "ölümcül enjeksiyon ilaçlarının altın standardı" olduğu ifade edildi. Aynı belgede federal hapishanelerin infaz yöntemleri yelpazesini genişleterek kurşuna dizme, gazla boğma ve elektrikle infazı da kapsayacak şekilde düzenlemesi talimatı verildi.
Biden yönetimi federal idam cezalarının çoğunu askıya almıştı. Görevden ayrılmadan önce eski başkan, idam cezasına çarptırılmış 40 federal mahkumdan 37'sine af çıkarmıştı.
Uzun süredir idam cezasının destekçisi olan ABD Başkanı Donald Trump, Ocak 2025'te göreve geri döndüğü ilk gün Adalet Bakanlığı'na idam cezalarının uygulanmasına yeniden başlanması talimatını verdi.
Elektrikli Sandalye
Elektrikli idam bir zamanlar en yaygın infaz yöntemiydi ancak şimdi nadir görülüyor. Dokuz eyalette hâlâ yasal durumda. Güney Carolina, elektrikli sandalye ile idamı başlıca yöntem olarak belirlerken, diğer sekiz eyalet bunu zehirli iğneyle idamın yanında bir seçenek veya yedek yöntem olarak tutuyor.
1976'dan bu yana 163 infaz elektrikli sandalye ile gerçekleştirildi. Ancak 2000'den beri sadece 19 kişi bu şekilde infaz edildi. Sonuncusu 2020'de Tennessee'de gerçekleşmişti.
İdam Mangası
İnfaz mangaları bir zamanlar geçmişin bir kalıntısı olarak kabul edilirdi. Ancak Güney Carolina 2025'te kurşuna dizerek infazlara yeniden başladı. Idaho ise ölümcül enjeksiyon ilaçlarını temin etmede yaşanan zorlukların ardından Temmuz 2026'da kurşuna dizerek infazı birincil yöntem haline getirdi.
Azot Gazı
Alabama, 2024 yılında nitrojen hipoksi yöntemiyle infaz gerçekleştiren ilk eyalet oldu. Louisiana ise Mart 2025'te bu yöntemi uygulamaya başladı. Yöntem, bir mahkumu saf nitrojen solumaya zorlayarak oksijensiz bırakmayı içeriyor.
Destekçileri bunu ölümcül enjeksiyona pratik bir alternatif olarak tanımlarken, diğerleri büyük ölçüde test edilmemiş olduğunu ve ciddi etik endişeler doğurduğunu savunuyor.
Karşıtlar Ne Diyor?
Ölüm cezası karşıtları, ölümcül enjeksiyon ilaçlarının teminindeki zorlukların ve bir dizi sorunlu infazın, infazların insancıl bir şekilde yapılıp yapılmadığı konusunda ciddi soru işaretleri yarattığını savunuyor.
Hukuki itirazlar sıklıkla bazı ilaç protokollerinin gereksiz acı veya ıstıraba neden olabileceği endişeleri etrafında yoğunlaşıyor. Bu protokollerin ABD Anayasası'nın acımasız ve olağandışı cezaları yasaklayan maddesini ihlal ettiğini öne sürüyorlar.
Karşıtlar ayrıca bazı eyaletlerde tedarikçilerin kimliklerinin gizlenmesi nedeniyle şeffaflık eksikliğine işaret ediyor. Bu durum, infaz ilaçlarının kaynağını ve kalitesini incelemeyi zorlaştırıyor.
İdamların etkisinin sadece mahkumlar ve kurbanların aileleriyle sınırlı kalmadığını da savunuyorlar. 1990'larda Georgia eyaletinin cezaevi sistemini yöneten Allen Ault, 2014'te verdiği bir röportajda, idam cezalarının cezaevi gardiyanları, görevlileri, sağlık personeli ve tanıklar üzerindeki kalıcı psikolojik yükünü anlatmıştı.
Ault, "Hâlâ kabuslar görüyorum. Bu, hayal edebileceğiniz en önceden planlanmış cinayet biçimi ve sonsuza dek ruhunuzda kalıyor" ifadelerini kullanmıştı.
