Almanya'da tarih mi değişiyor? İlk kadın cumhurbaşkanı için sıcak saatler

Almanya, kurulduğu günden bu yana geçen yetmiş yedi yılda on iki cumhurbaşkanı gördü. Theodor Heuss'tan başlayan ve Frank-Walter Steinmeier ile süren bu zincirin ortak özelliği çok net: koltuğa oturan tüm isimler erkek oldu. Şimdi başkent Berlin'de aynı soru yüksek sesle dile getiriliyor: Bellevue Sarayı'na nihayet bir kadın yerleşecek mi?

İkinci beş yıllık görev süresini tamamlayan ve anayasa gereği üçüncü kez aday olamayan Steinmeier, 18 Mart 2027 tarihinde görevini devredecek. Halefini belirleyecek 18. Federal Seçiciler Kurulu ise 30 Ocak 2027 günü tarihi Reichstag binasında toplanacak.

Koalisyon ortakları kadın cumhurbaşkanında ısrarcı

Koalisyonun iki küçük ortağı olan SPD ile Yeşiller, bu konuda net bir tutum sergiliyor. SPD Federal Meclis Grubu İdari Menajeri Dirk Wiese ve partinin genel başkan yardımcısı Alexander Schweitzer, artık bir kadın cumhurbaşkanı vaktinin geldiğini savunuyor. Schweitzer, siyasi merkezde bu yönde geniş bir mutabakat bulunduğunu hatırlatırken, Hristiyan Demokrat kanattan yükselen itirazlara da tepki gösterdi. Schweitzer'e göre CDU, toplumun çoktan geride bıraktığı eski kalıplara dönme riski taşıyor.

Yeşiller Federal Meclis Grubu Eş Başkanı Katharina Dröge de aynı kararlılıkla sürece dâhil oldu. Dröge, cumhuriyetin yetmiş yedi yıllık erkek egemen devlet başkanlığı zincirinin 2027 yılında kırılması gerektiğini belirterek, Başbakan Friedrich Merz'in koalisyon adayını belirlerken bu toplumsal beklentiyi gözetmek zorunda olduğunun altını çizdi.

Bu talebin kökleri ise geçmişe dayanıyor. Geçmişte Rheinland-Pfalz Eyalet Başbakanlığı yapan SPD'li Malu Dreyer de bu makama bir kadının gelmesinin hem Almanya'daki hem de dünyadaki kadınlara büyük bir cesaret aşılayacağını savunmuştu.

CSU Aigner ismini masaya sürdü, ittifak içinde şüpheler büyüyor

İktidarın büyük kanadını oluşturan CDU/CSU cephesinde ise hesaplar çok daha karmaşık bir seyir izliyor. Birlik'in Bavyeralı ortağı CSU, hamlesini erkenden yaptı. CSU Genel Başkanı Markus Söder, Bavyera Eyalet Parlamentosu Başkanı Ilse Aigner'in ortak aday gösterilmesi için yoğun bir kampanya yürütüyor.

Eski Federal Tarım Bakanı olan altmış bir yaşındaki Aigner, aylardır yarışın en güçlü ismi olarak öne çıkıyor. Söder, televizyon programlarında yetmiş beş yıldır hiçbir CSU mensubunun başbakan veya cumhurbaşkanı olamadığını hatırlatarak sıranın artık biraz da kendilerine geldiğini savundu.

Ancak bu hamle siyasi çevrelerde ciddi soru işaretleri doğuruyor. Bavyera Başbakanı'nın federal başbakanlık hayalinden vazgeçmediğini bilen gözlemciler dikkat çekici bir noktaya parmak basıyor: Bellevue Sarayı'na bir CSU'lunun yerleşmesi halinde, devletin zirvesindeki iki koltuktan birini Bavyera'ya veren bir partinin başbakanlığı da alması neredeyse imkânsız görülüyor. Bu nedenle kimi CDU kurmayları, Söder'in Aigner'i bilerek erkeden öne sürdüğünü ve şansını erken tüketmek istediğini düşünüyor.

Aigner'in son CSU kurultayına Alman bayrağının renklerindeki bir kıyafetle katılarak sessiz bir gövde gösterisi yaptığı da dikkat çekti. Fakat Başbakan Merz'in kurultaydaki temkinli tavrı, meselenin henüz çözülmediğini gösteriyor.

CDU cephesi liyakat ölçütünü öne sürüyor

CDU tarafında Başbakan Friedrich Merz şimdiye dek kesin bir taahhüt vermekten kaçındı. Geçen yıl açıklamalarında 2027'de bir kadının cumhurbaşkanı seçilmesini tasavvur edebileceğini ve bunun iyi olacağını söylemişti. Fakat partisindeki kurmaylar bu ifadenin kesin bir zorunluluk anlamına gelmediğini savunuyor.

Eyalet seçimlerinin ardından ağırlığı artan CDU'lu eyalet başbakanları, cumhurbaşkanı adayının belirlenmesinde söz hakkı talep ediyor ve makamın doğrudan CSU'ya bırakılmasına direniyor. Parti içinde kadın cumhurbaşkanı zorunluluğunu açıkça sorgulayan sesler çoğalıyor:

• Birlik Meclis Grubu Başkanı Thorsten Frei, kapıların bir erkeğe peşinen kapatılmaması ve sürece açık fikirle yaklaşılması gerektiğini söyledi.
• CDU Genel Saymanı Mathias Middelberg, cinsiyet tartışmasını eleştirdi; adayın gerçek bir siyasi ağırlık taşımasının şart olduğunu belirtti.
• CDU Merkez Karar Yürütme Kurulu Üyesi Wiebke Winter, bir kadın aday için zamanın uygun olduğunu kabul etti; ancak yetkinlik profilinin her şeyin önünde geldiğini vurguladı.

Hristiyan Demokratlar, Aigner'in önünü kesmek amacıyla uzun bir beklenti listesi sıralıyor. Bu şartların başında hukuk eğitimi geliyor; Aigner'in bu formasyona sahip olmadığı biliniyor. Ayrıca Doğu ve Batı eyaletlerini kaynaştırma yeteneği aranıyor; koyu bir Bavyeralı kimliğinin bu birleştirici harcı sağlayamayacağı öne sürülüyor.

CDU içinde kadın aday olarak gündeme gelen isimler arasında ise şu isimler yer alıyor:

• Federal Aile Bakanı Karin Prien
• Federal Meclis Başkanı Julia Klöckner
• Eski genel başkan Annegret Kramp-Karrenbauer
• Hessen Eyalet Parlamentosu Başkanı Ines Claus
• Yazar ve hukukçu Juli Zeh

Fakat kriter çıtası bu denli yükseltilince kadın aday havuzunun daraldığı savunuluyor ve erkek adaylara kapı açılıyor. Eski Anayasa Mahkemesi Yargıcı Udo di Fabio ile görevdeki Anayasa Mahkemesi Başkanı Stephan Harbarth kulislerde adı geçen isimler arasında. Hessen Başbakanı Boris Rhein'ın adının kamuoyuna sızması tepki yaratmayınca ise, Birlik içinde "kadın cumhurbaşkanı beklentisi sanıldığı kadar sert bir zorunluluk değil" görüşü zemin kazandı.

Seçiciler Kurulu aritmetiği kararı koalisyona bırakıyor

İktidar ortaklarından SPD'nin kendi adayı yarışta yer almıyor, ancak parti kadrolarında Aigner'e dönük belirgin bir sempati göze çarpıyor. SPD Grup Başkanı Matthias Miersch, Aigner'i aşırı sağa karşı net tavır alan ve demokratik değerleri tavizsiz savunan bir demokrat olarak niteledi. Bremen Belediye Başkanı Andreas Bovenschulte da açıkça Aigner'e arka çıktı.

Muhalefet ve sivil toplum kanadında ise farklı öneriler dillendiriliyor. Sol Parti'nin Federal Meclis İdari Menajeri Ina Latendorf, sivil toplumdan gelen ve partiler üstü kabul gören bir ismi destekleyebileceklerini duyurdu. Komedyen ve yazar Hape Kerkeling için açılan ve 160 binden fazla imza toplayan dilekçe ise eşcinsel bir adayın seçilmesi fikrini gündeme taşıdı.

Seçiciler Kurulu nasıl çalışıyor?

Cumhurbaşkanını seçecek Federal Seçiciler Kurulu, toplam 1.260 üyeden oluşuyor:

• 630 üye Federal Meclis milletvekillerinden oluşuyor
• 630 üye ise eyalet parlamentolarının seçtiği delegelerden oluşuyor
• Eyaletler heyete sadece siyasetçileri değil; sanatçıları, sporcuları ve bilim insanlarını da dahil edebiliyor

Seçimin ilk iki turunda en az 631 delegenin salt çoğunluğunu alan aday ipi göğüslüyor. Üçüncü tura kalınırsa basit çoğunluk yeterli sayılıyor. Kurulda en kalabalık grubu CDU/CSU oluştururken, onları AfD ve Yeşiller takip ediyor. İktidardaki Birlik partileri ile SPD'nin toplam sandalye sayısı salt çoğunluğu fazlasıyla aşıyor. Bu tablo, Başbakan Merz ile ortaklarının varacağı mutabakatı belirleyici kılıyor.

Almanya'da cumhurbaşkanı nasıl seçiliyor?

Almanya'da cumhurbaşkanı, seçmenin doğrudan oy vermesiyle değil, özel bir meclis yapısı olan Federal Kongre (Bundesversammlung) tarafından gizli oylamayla seçiliyor. Federal Kongre iki eşit kanattan oluşuyor: İlk yarısı Federal Meclis'teki tüm milletvekillerinden, diğer yarısı 16 eyalet parlamentosunun belirlediği delege grubundan oluşuyor.

Adayların sahip olması gereken temel şartlar ise şöyle:

• 40 yaşını doldurmuş olmak
• Alman vatandaşlığı taşımak
• Federal Meclis seçimlerinde oy kullanma hakkına sahip olmak

Seçim en çok üç tur üzerinden işliyor. İlk iki turda mutlak çoğunluk, üçüncü turda ise nispi çoğunluk yeterli sayılıyor. Seçilen cumhurbaşkanı beş yıl görevde kalıyor ve bir kişi art arda en fazla iki dönem, yani toplamda en fazla 10 yıl hizmet verebiliyor.

Gözler şimdi, 9 Kasım tarihindeki CDU yönetim toplantısında Merz'in kendi partisindeki erkek aday yanlısı direnci aşıp aşamayacağına ve Bellevue Sarayı'nın anahtarını cumhuriyet tarihinde ilk kez bir kadına teslim edip etmeyeceğine çevrildi.