ABD istihbaratının karanlık dosyaları: Nazi şüphelilerini Kanada'ya taşımışlar

Kanada hükümeti, İkinci Dünya Savaşı'nın ardından Nazi savaş suçlularının ülkeye giriş sürecini inceleyen ve onlarca yıldır bazı bölümleri gizli tutulan 1986 tarihli raporun büyük bir bölümünü kamuoyuna açtı.

Daha önce sansürlenen kısımlarda, ABD istihbarat servisilerinin Soğuk Savaş yıllarında geçmişleri şüpheli kişilerin Kanada'ya yerleştirilmesinde nasıl rol oynadığına dair yeni ayrıntılar ortaya çıktı.

Araştırmacı Alti Rodal tarafından hazırlanan 618 sayfalık rapor, Kanada'daki Nazi savaş suçlularını araştırmak amacıyla kurulan Deschênes Komisyonu için hazırlanmıştı. Kanada Federal Mahkemesi, eylül ayında Yahudi hakları kuruluşu B'nai Brith Canada'nın başvurusunu haklı bularak rapordaki gizliliklerin büyük ölçüde kaldırılmasına hükmetmişti. Hükümetin karara itiraz etmemesinin ardından yeni sürüm, ekim ayının başında arşiv kuruluşuyla paylaşıldı.

ABD İstihbaratının Gizli Programı Nasıl İşledi?

Açıklanan belgelere göre, ABD istihbarat servisleri Soğuk Savaş döneminde kendileriyle çalışan eski ajanların ve farklı ülkelerden kaçan kişilerin başka ülkelere yerleştirilmesi için gizli bir program yürüttü. Program, ABD ordusunun Avrupa'daki Araştırma ve Yeniden Yerleştirme Birimi üzerinden hayata geçirildi.

Raporda, söz konusu yapının CIA ve diğer Amerikan istihbarat servislerinin faaliyetlerine örtü sağladığı belirtildi. Program kapsamında Kanada'ya gönderilen kişiler arasında suç geçmişi bulunan veya Nazi işbirlikçiliğiyle bağlantısından şüphelenilen isimlerin de yer aldığı bildirildi.

35 ile 40 Kişi Kanada'ya Nasıl Girdi?

Gizliliği kaldırılan bölümlerde, ABD'li bir yetkilinin Kanada makamlarına program aracılığıyla ülkeye yerleştirilmiş yaklaşık 35 ila 40 kişilik bir liste verdiği aktarıldı. Kanada Kraliyet Atlı Polisi, bu kişiler hakkında yaptığı incelemelerde neredeyse tamamının güvenlik gerekçesiyle ülkeye girişine izin verilmemesi gerektiği sonucuna ulaştı.

Raporda öne çıkan ayrıntılar şöyle:

• Amerikan istihbarat görevlilerinin söz konusu kişilere sahte belgeler temin edebilecek konumda olduğu belirtildi.
• Kanada vize yetkililerine güvenlik açısından olumsuz bir bulgu bulunmadığı yönünde güvence verebildikleri kaydedildi.
• Listede yer alan herkesin Nazi savaş suçlusu olduğuna dair kanıt sunulmadı; ancak belgeler, geçmişleri şüpheli kişilerin güvenlik denetimlerini nasıl aşabildiğine ışık tuttu.

Rapor Neden 40 Yıl Gizli Tutuldu?

Rodal raporu, 1980'li yıllarda Kanada'ya yerleşen Nazi savaş suçlularının araştırılması için oluşturulan Deschênes Komisyonu'nun çalışmalarının bir parçasıydı. Ancak raporun istihbarat kurumları arasındaki ilişkileri, güvenlik soruşturmalarındaki eksiklikleri ve savaş sonrası göç politikalarını ele alan bölümleri uzun yıllar kamuoyundan gizlendi.

B'nai Brith Canada, 1980'li yıllardan bu yana Nazi dönemine ilişkin devlet arşivlerinin açıklanması için hukuki mücadele yürütüyor.

"Tarihi Bir Sonuç"

B'nai Brith Canada Üst Yöneticisi Simon Wolle, belgelerin açıklanmasını tarihi bir gelişme olarak nitelendirdi. Wolle, bilgilerin tarihçilerin, Holokost'tan kurtulanların, onların ailelerinin ve kamuoyunun erişimine açılmasından memnuniyet duyduklarını belirtti. Geçmişte yaşananların ortaya çıkarılması ve sorumluların belirlenmesine dikkat çeken Wolle, Kanada toplumunun tarihten ders çıkarması gerektiğini vurguladı.

Gizli Dosyaların Tamamı Hâlâ Açıklanmadı

Rapordaki gizliliklerin büyük ölçüde kaldırılmasına rağmen Kanada'daki Nazi savaş suçlularına ilişkin bütün belgeler henüz kamuoyuna açılmış değil. B'nai Brith Canada, Deschênes Komisyonu'nun 1986 tarihli nihai raporunun ikinci bölümünün de açıklanmasını talep ediyor.

Bugüne kadar gizli tutulan bu bölümün, Kanada'ya yerleştiğinden şüphelenilen Nazi savaş suçlularının isimleri ve haklarında yürütülen incelemelere ilişkin bilgiler içerdiği değerlendiriliyor. Kuruluş, belgelerin tamamının açıklanmasına yönelik hukuki girişimlerini sürdüreceğini bildirdi.