1 milyon lira ara ödeme kapıda: Fon mağdurlarını ne bekliyor?

Fon krizinde yatırımcıların gündemindeki soru artık yalnızca paralarını ne zaman alabilecekleri değil, ne kadarını geri alabilecekleri. Bazı fonların tasfiyesi tamamlanıp ödemeler için bankalara para aktarılırken diğerlerinde bekleyiş devam ediyor.

Meclis gündemine gelen teklif ise ara ödeme ve sorumlulardan tahsilat öngörüyor. Kayıpların tamamının karşılanacağına dair bir güvence ise bulunmuyor.

Sermaye Piyasası Kurulu, 17 Eylül'de yedi portföy yönetim şirketine ait 131 fonun tasfiyesine karar vermişti. Kayıt verilerine göre bu fonlarda 455 bin 758 tekil yatırımcı bulunuyor.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, 8 Ekim'de A1 Capital, Bulls ve Pardus'e ait, TEFAS'a açık 17 fonun tasfiyesinin yapıldığını ve yaklaşık 43 bin katılımcının parasının ilgili bankalara transfer edildiğini açıklamıştı.

Tasfiyesi süren fonlar için hazırlanan teklif 14 Ekim'de TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda görüşülecek.

Yeni tekliften kimler yararlanabilecek?

Teklif, 17 Eylül'de tasfiyesine karar verilen fonlardan, kanunun yayımlandığı tarihte tasfiyesi sürenleri kapsayacak. Tasfiyesi biten fonlar kapsam dışında kalacak. Ara ödeme yapılmış olması ise fonun tasfiyesinin tamamlandığı anlamına gelmiyor.

Yetkililer, fon varlıklarının satışını, hukuka aykırı şekilde çıkarıldığı değerlendirilen kaynakların geri alınmasını ve sorumlulardan tahsilat işlemlerini eş zamanlı yürütmeyi planlıyor. Ödeme hakkı ise ilgili kurumların kayıtları karşılaştırılarak belirlenecek.

Ayrıntıları Sermaye Piyasası Kurulu düzenleyecek, ancak ortak bir ödeme tarihi bulunmuyor.

Bir milyon lira ara ödeme herkese yapılacak mı?

Bu sorunun yanıtı hayır. Sermaye Piyasası Kurulu, 1 Ekim'de Tera, Pusula, Atlas ve Hedef Portföy'ün tasfiyesi süren fonlarında, yatırımcı başına her fon için en fazla bir milyon lira ara ödeme öngören kararını açıklamıştı. Öncelik para piyasası fonlarına verilmişti.

Teklif, bu ara ödeme yaklaşımını kanunda düzenliyor. Ödeme, Sermaye Piyasası Kurulu'nun belirleyeceği fonların kendi varlıklarından yapılabilecek. Hesapta yatırımcının fona yatırdığı ve fondan çektiği para esas alınacak.

• Enflasyonla güncellenmemiş net yatırım bir milyon liranın altındaysa bu tutar ödenebilecek
• Net yatırım bir milyon lira veya üzerindeyse en fazla bir milyon lira ödenebilecek
• Para piyasası fonlarında öncelik tanınacak
• Diğer fonlarda ara ödeme, payların hesaplamadan önceki gün sonu değerini aşamayacak

Fonun parası bu ödemelerin tamamına yetmezse Sermaye Piyasası Kurulu, net yatırımı en düşük yatırımcıdan başlayabilecek veya herkes için daha düşük bir ara ödeme tutarı belirleyebilecek.

Bir milyon lira devlet garantisi değil, ara ödeme tavanı. Satış ve tahsilatlardan kaynak sağlandıkça ek ödeme yapılabilecek. Son hesapta önceki ödemeler düşülecek.

Zarar hesaplanırken enflasyon dikkate alınacak mı?

Teklifte bunun için bir mekanizma yer alıyor. Fonun elindeki varlıklar satıldığında, tasfiye kararından önceki günün fon fiyatlarıyla hesaplanan toplam tutarı karşılayacak kadar para çıkmazsa ödeme hesabı değişecek.

Yatırımcıların farklı tarihlerde yatırdığı ve çektiği paralar, tasfiye tarihine kadar tüketici fiyatları ile yurt içi üretici fiyatlarındaki değişimlerin ortalamasıyla güncellenecek.

Ancak bu hesap, tamamı mutlaka ödenecek bir tazminat oluşturmuyor. Para yetersizken dağıtımda kullanılacak sınır ve ölçütü belirliyor. Enflasyon hesabı ödeme gününe kadar değil, tasfiye tarihine kadar yapılacak.

Yatırımcıya ödenecek para nereden gelecek?

Ödemeler kamu bütçesinden karşılanmayacak. Kaynak, fonların mevcut varlıkları ile geri alınan, tahsil edilen veya gönüllü olarak iade edilen tutarlardan oluşacak.

Hukuka aykırı işlemlerden doğan zarar için önce fonun kurucusu veya yöneticisi portföy yönetim şirketine başvurulacak. Tahsilat tamamen veya kısmen sağlanamazsa sorumluluğu belirlenen kişi ve şirketlerin malvarlığına gidilebilecek.

Her fon için zarar ve sorumlular Sermaye Piyasası Kurulu tarafından Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna bildirilecek. TMSF, kamu alacaklarının tahsilinde kullanılan yetkilerle takip başlatacak.

Kazancı iade etmek cezadan kurtaracak mı?

Teklif, gerçeğe aykırı fon değerleri üzerinden tasfiye tarihine kadar fondan çıkıp ödeme alanlar için gönüllü iade yolu getiriyor. İade, kazancın tamamını değil, olağan getiriyi aşan kısmı kapsayacak.

Gönüllü iade, hukuki ve cezai sorumluluğun yerine geçmiyor. İade yapmak da borç veya sorumluluk kabulü sayılmıyor. Mevcut mevzuat manipülasyon için zaten hapis ve adli para cezası öngörüyor ve teklif bu yaptırımları değiştirmiyor.

El konulan mal varlığı yatırımcıya dönecek mi?

Teklif, yargılama sonunda müsadere edilen değerlerin fonla bağlantısının kurulmasını şart koşuyor. Mahkeme, bu değerlerin fondan çıktığını veya fon zararının karşılığı olduğunu belirlerse Hazine yerine ilgili fona aktarılmasına karar verilebilecek.

Doğrudan fona iade edilemeyen varlıklarda TMSF kayyım olarak atanabilecek ve dava sonucu beklenmeden satış yapılabilecek. Gelirler her fon için ayrı hesaplarda tutulacak.

Düzenleme kapsamındaki fonlarda tasfiye sonrasında geri kazanılan para zorunlu masraflar düşülerek yatırımcılara fon payları oranında dağıtılabilecek. Bu para yalnızca ilgili fonun tasfiyesi ve ödemeleri için kullanılabilecek, kamu alacakları için bile haczedilemeyecek.

Fon mağdurları neye itiraz ediyor?

Tasfiye sürecindeki değer kayıpları ve fonların alım satıma kapatılması sosyal medyada da tartışılıyor. Fonlarını satamadıkları dönemde kayıp yaşadıklarını ileri süren yatırımcılar, Sermaye Piyasası Kurulu'na dava açacaklarını belirtiyor. Tartışmanın merkezinde, SPK'nın denetim ve yatırımcıları koruma görevini nasıl yerine getirdiği yer alıyor.

Teklif ise satışlardan doğabilecek ek kaybı sınırlamayı amaçlıyor. İşlem hacmi düşük hisseleri hızla satmak fiyatları daha fazla düşürebilir. SPK'ya toplu satış ve gerektiğinde borsa dışında satışa izin verme yetkileri tanınıyor.

Fon soruşturmasından hangi sonuçlar bekleniyor?

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının yürüttüğü soruşturmada şüpheli sayısı 220'ye, tutuklu sayısı 85'e yükseldi. Adli süreç devam ediyor. Mecliste muhalefet de sorumluların belirlenmesini ve zararın sorumluların malvarlığından karşılanmasını talep ediyor.

Teklif, fonlarla bağlantılı piyasa bozucu eylem, bilgi suistimali veya piyasa dolandırıcılığına katıldığı belirlenen kişi ve kurumları ödemelerin dışında bırakıyor. Yatırımcılar için sürecin somut sonucu ise geri kazanılan paranın hesaplarına ne ölçüde yansıdığıyla ortaya çıkacak.