Yapay Zeka Balonu Küresel Ekonomiyi Nasıl Etkiler? İşte Risk Haritası

Yapay zeka gerçekten ekonomiyi dönüştürüyor olabilir. Ancak bu teknolojinin gelecekte yaratacağı kazançlara ilişkin beklentilerin, şirketlerin bugünkü piyasa değerlerini ve yatırım kararlarını gerçekçi olmayan ölçüde şişirip şişirmediği sorusu günden güne ağırlık kazanıyor.

Asıl mesele yapay zekanın işe yarayıp yaramadığı değil; teknolojinin ekonomik getirilerinin, ona yapılan yatırımları ve biçilen değerleri karşılayacak kadar büyük ve hızlı gerçekleşip gerçekleşmeyeceği.

Balon Tartışması Neden Şimdi Önemli?

Yapay zeka artık yalnızca bir yazılım veya teknoloji meselesi değil. Büyük teknoloji şirketlerinin sermaye harcamalarını, çip üretimini, veri merkezi yatırımlarını, elektrik talebini ve borsalardaki değerlemeleri doğrudan etkileyen küresel bir ekonomik güce dönüştü.

Bu durum önce beklentileri yükseltiyor. Şirketler, yapay zekanın maliyetleri düşürüp verimliliği artıracağını öngörüyor. Veri merkezleri, çipler ve enerji altyapısı için ciddi sermaye harcanıyor. Yatırımların maliyeti bugünden bilinirken, sağlayacakları ekonomik getirinin büyüklüğü ve zamanlaması ise belirsizliğini koruyor.

Balon tartışmasının merkezinde aslında bu zaman farkı bulunuyor. Bir yatırımcı, gelecekte milyar dolarlık gelir yaratacağı düşünülen bir şirkete çok yüksek değer biçebilir. Ancak beklenen gelir gecikirse şirketin piyasa değeri hızla yeniden hesaplanır.

Bu, yapay zekanın başarısız olması gerektiği anlamına gelmez. Teknoloji genel olarak başarılı olsa bile ona yapılan yatırım aşırı pahalı kalabilir.

Balon Tartışması Neden Somut Hale Geldi?

Bu tartışmayı güncel kılan nokta, yapay zekâ yatırımlarının artık yalnızca borsa beklentilerinden ibaret olmaması. Yatırımın finansmanı, altyapının kurulması ve bu altyapının ne kadar gelir üreteceği de sorgulanıyor.

Dev teknoloji şirketlerinin bu yıl yapay zeka altyapısına 700 milyar dolardan fazla yatırım yaptığı belirtiliyor.

Uluslararası Para Fonu'nun Ekim ayında yayımladığı tahmine göre dünya ekonomisinin büyüme hızı bu yıl yüzde 3,1 seviyesinde. Kurum, yapay zeka yatırımlarının büyümeyi desteklediğini ancak beklentilerin yeniden değerlendirilmesinin aşağı yönlü risk oluşturduğunu vurguluyor.

ABD Merkez Bankası'nın Mayıs ayındaki İstikrar Raporu da yapay zeka kaynaklı riskleri şöyle sıralıyor:

• Hisse değerlerinde olası aşırı değerleme
• Borçla finanse edilen sermaye harcamalarındaki risk
• İş gücü piyasasındaki olası etkiler

Büyük Harcama Tek Başına Balonu Kanıtlamaz

Bir veri merkezi kurulabilir; fakat yeterli elektrik bulunamazsa kapasitesi atıl kalabilir. Çipler satın alınabilir; fakat bunları kullanacak müşteriler beklenenden az ödeme yaparsa yatırımın geri dönüş süresi uzayabilir. Yapay zeka hizmetleri yaygınlaşabilir; fakat fiyat rekabeti şirketlerin kâr marjını daraltabilir.

Bu döngünün tehlikeli yanı, yatırımın kendi kendisini haklı gösteriyor gibi görünmesidir. Bir şirketin büyük miktarda çip satın alması, çip üreticisinin gelirini artırır. Veri merkezi işletmecisinin gelir beklentisi yükselir. Bu şirketlere yatırım yapan fonlar da değer kazanabilir.

Peki asıl soru: Yapay zeka hizmetlerinin nihai müşterileri, bütün bu altyapının maliyetini karşılayacak kadar ödeme yapacak mı? Eğer cevap evetse yatırımlar uzun vadede ekonomik değer yaratabilir. Cevap hayal edilenden daha zayıfsa, zincirin farklı halkalarındaki şirketler aynı anda baskı görebilir.

Balon Patlarsa Ne Olur?

Tek bir kötü bilanço açıklamasından ziyade, birbirine bağlı sektörlerde oluşabilecek zincirleme bir geri çekilme asıl endişe kaynağı.

• Teknoloji şirketleri yatırım planlarını küçültürse çip, sunucu ve ağ ekipmanı siparişleri yavaşlayabilir.
• Hızlı büyümeyi fiyatlayan şirketlerin kâr tahminleri aşağı çekilebilir.
• Yapay zeka şirketlerinin ağırlığı yüksek olan endeksler ve bu hisselere yatırım yapan fonlar değer kaybedebilir.
• Bu durum yalnızca teknoloji hissesi tutanları değil, dolaylı olarak bu varlıklara maruz kalan yatırımcıları da etkileyebilir.

Bu zincir olası bir senaryo; ancak kaçınılmaz bir sonuç değil.

2000 Internet Balonu Dersleri

En güçlü tarihsel karşılaştırma, 1990'ların sonundaki internet balonu. O dönemde internetin dünyayı değiştireceği düşüncesi temelsiz değildi. İnternet gerçekten ticareti, iletişimi, finansı ve üretimi dönüştürdü. Ancak bu dönüşümden yararlanacak her şirket başarılı olmadı.

Bazı şirketlerin piyasa değerleri, gerçek gelir üretme kapasitelerinin çok üzerine çıktı. Balon patladığında çok sayıda yatırımcı zarar etti; internet teknolojisi ise gelişmeye devam etti.

Bugünkü yapay zekâ dalgasında da benzer bir ayrımın yapılması gerekiyor. Özetle, yapay zeka devrimi gerçek olsa bile bu devrime yapılan her yatırımın aynı ölçüde kazançlı olup olmayacağı büyük bir soru işareti olarak duruyor.