TBMM Başkanı Kurtulmuş: İsrail'in gözlemci statüsü askıya alınmalı

Roma'da İtalya Temsilciler Meclisinin ev sahipliğinde düzenlenen Avrupa Parlamento Başkanları Konferansı'na katılan TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, "Kurallara Dayalı Uluslararası Düzenin Yenilenmesi: Çağdaş Krizlere Yanıt Vermede Parlamentoların Rolü" başlıklı oturumda kapsamlı bir konuşma yaptı.

Kurtulmuş, Avrupa Konseyi'nin insan hakları, demokrasi ve hukukun üstünlüğü alanlarındaki faaliyetlerinin yanı sıra standart belirleme ve izleme yetkisinin hem Avrupa'da hem de ötesinde yakından takip edildiğinin altını çizerek, Türkiye'nin kurucu üye devletlerden biri olarak bu kurumun kendine özgü rolünün korunmasına büyük önem verdiğini belirtti.

İkinci Dünya Savaşı'nın ardından kurulan uluslararası düzenin, işbirliğinin, diyaloğun ve üzerinde uzlaşılmış uluslararası kuralların temel olduğu anlayış üzerine inşa edildiğine işaret eden Kurtulmuş, mevcut duruma dair şu değerlendirmelerde bulundu:

"Artan jeopolitik parçalanmaya, güç siyasetinin geri dönüşüne, tek taraflılığın yaygınlaşmasına ve giderek artan sayıda çatışmaya tanıklık etmekten üzüntü duyuyorum. Mevcut uluslararası düzen, Avrupa'nın, hemen yanı başında bile çatışmaları ve savaşları önleme konusunda yetersiz kaldığını kanıtlamıştır."

Uluslararası Araçlar ve Kurumlar İşlevini Yitirdi

Kurtulmuş, yaklaşık 5 yıldır süren Rusya-Ukrayna Savaşı'nın iki ülke arasındaki bir çatışma olmaktan çıkarak tüm Avrupa'yı etkileyen bir yıpratma savaşına dönüştüğünü ifade etti.

Buna ek olarak uluslararası düzenin, İsrail hükümetinin 3 yılı aşkın süredir Gazze'de gerçekleştirdiği soykırımı önlemeyi başaramadığını belirten Kurtulmuş, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin çarpıtılmış yapısında somutlaşan güç asimetrisinin, gayrimeşru ve hukuka aykırı uygulamalar karşısında yaptırımların uygulanmaması, çifte standartlar ve seçici yaklaşımların mevcut sistemin zayıflıklarının hem kaynağı hem de sonucu olduğunu vurguladı.

Kurtulmuş, "Sadece kurumları ve kurallarıyla değil, kullanılan kavramlarıyla da çökmekte olan bir sistemi yeniden inşa etmek için daha fazla bekleyemeyiz" diyerek, kurallara dayalı uluslararası düzenin meşruiyet ve işlevsellik açısından ciddi bir erozyona uğradığının açık olduğunu, uluslararası araçlar ve kurumların artık işlevini yerine getiremediğini ifade etti.

Parlamentoların bu gelişmeleri sadece izlemenin ötesinde önemli bir sorumluluğa sahip olduğunun altını çizen Kurtulmuş, daha adil ve daha güvenilir bir uluslararası düzen inşa edilmesi için parlamentoların yeni kuralların oluşturulmasında aktif rol oynaması gerektiğini belirtti. Ayrıca, parlamenter diplomasinin geleneksel diplomasiyi tamamlayabileceğini, iletişim kanallarını açık tutabileceğini ve gerektiğinde yenilerini oluşturabileceğini dile getirdi. Krizlerin çözümünü tamamen BM'ye yüklemenin ve sadece BM reformuna bel bağlanmasının sonuç vermeyeceğini de sözlerine ekledi.

Gazze'deki Felaket İnsanlığın Ortak Vicdanı İçin Bir Sınav

Kurtulmuş, kurallara dayalı uluslararası düzenin çözülüşünün en vahim biçimiyle Gazze'deki insani felaket ve soykırımda kendini gösterdiğine dikkati çekerek şu ifadeleri kullandı:

"Gazze'de ve bölgenin genelinde yaşanan insani felakete, İsrail hükümetinin Filistin halkına karşı işlediği açık insan hakları ihlallerine ve insanlığa karşı suçlara artık göz yumamayız. Bu, yalnızca siyasi bir mesele değil, aynı zamanda insanlığın ortak vicdanı için bir sınavdır."

İsrail'in saldırganlığının Gazze ile sınırlı olmadığına dikkati çeken Kurtulmuş, Batı Şeria'da yıkım, yerinden edilme ve yerleşimcilerin şiddet eylemlerinin sürdüğünü, İsrail'in Suriye ve Lübnan dahil bölge ülkelerinin bütünlüğünü ve egemenliğini tehdit etmeyi sürdürdüğünü kaydetti.

Kurtulmuş, uluslararası toplumu somut adımlar atmaya çağırarak parlamentoların devreye girerek Gazze halkının çektiği acılara ve uluslararası insancıl hukukun ihlaline derhal son verilmesi için aktif rol üstlenmesinin bir zorunluluk olduğunu belirtti. Bu durumun sadece siyasi bir girişim değil, aynı zamanda yaşanan büyük insani acılara karşı ahlaki bir yükümlülük olduğunu vurguladı.

Avrupa Konseyi'nden İsrail İçin İhraç Çağrısı

Kurtulmuş, kıtada insan haklarının temel dayanakları olan Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi ve Avrupa Konseyi'nin sahip oldukları parlamenter ve diplomatik araçlardan tam anlamıyla yararlanmaları gerektiğini belirterek şu çağrıyı yaptı:

"Avrupa Konseyi'nin elindeki araçları, İsrail'in örgüt bünyesindeki gözlemci statüsünün askıya alınması da dahil olmak üzere mutlaka kullanılmalıdır."

Parlamentoların eşgüdümlü eylemlerinin uluslararası hukuku korumaya yönelik çabaları güçlendirebileceğine ve bölgede adil ve kalıcı bir barışın tesisine katkıda bulunabileceğine inandığını aktaran Kurtulmuş, savaşların ve saldırganlığın kurbanları ile yerinden edilen insanların parlamentoların gündeminin en ön sıralarında yer alması gerektiğini vurguladı.

Antalya için COP31 Daveti

Kurtulmuş, konferans katılımcılarına bir de davette bulundu. 16 Kasım 2026 tarihinde Antalya'da COP31 Parlamenter Toplantısı'na ev sahipliği yapacaklarını duyurdu. Toplantının Parlamentolar Arası Birlik ve TBMM tarafından ortaklaşa düzenleneceğini belirten Kurtulmuş, katılımcıları Antalya'da ağırlamaktan memnuniyet duyacaklarını ifade etti.

Kurtulmuş'un konuşması salondakiler tarafından ilgiyle takip edilirken, konuşmanın tamamlanmasının ardından bazı ülke temsilcileri ayakta alkışladı.

Konferansta TBMM Başkanı'na şu isimler eşlik etti:

• Türkiye-İtalya Parlamentolar Arası Dostluk Grubu Genel Sekreteri ve AK Parti İstanbul Milletvekili Yahya Çelik
• Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi Türk Delegasyonu üyesi AK Parti Konya Milletvekili Meryem Göka
• AK Parti İstanbul Milletvekili Sena Nur Çelik Kanat
• MHP Çankırı Milletvekili Pelin Yılık
• Türkiye-İtalya Parlamentolar Arası Dostluk Grubu üyesi ve İYİ Parti İstanbul Milletvekili Burak Akburak
• Türkiye'nin Roma Büyükelçisi Elif Çomoğlu Ülgen