Rio'daki Kanlı Operasyonun Üzerinden Bir Yıl Geçti: Çete Mücadelesinde İnsan Hakları Alarmı

Brezilya tarihinin en ölümcül polis operasyonunun üzerinden tam bir yıl geçti. İnsan Hakları İzleme Örgütü, 28 Ekim 2025'te Rio de Janeiro'nun gecekondu mahallelerinde düzenlenen kanlı baskınla ilgili çarpıcı bir inceleme raporu yayımladı.

Rapora göre olay günü Complexo do Alemao ve Complexo da Penha bölgelerinde görev yapan 2 bin 500 polisin büyük çoğunluğu, yasal zorunluluğa rağmen vücut kamerası taşımıyordu. Operasyonun amacı, uyuşturucu karteli Comando Vermelho üyeleri hakkında çıkarılmış onlarca tutuklama emrini yerine getirmekti.

Saatler süren çatışmada 132 kişi öldü

Operasyon sırasında saatlerce süren şiddetli çatışmalar yaşandı. 117 şüpheli çete üyesi ve 5 polis olmak üzere toplamda 132 kişi yaşamını yitirdi. Siviller dahil olmak üzere ölenlerin sayısı, Brezilya güvenlik güçlerinin tarihinde bir rekora imza attı.

Kamera kayıtları kasıtlı olarak manipüle edildi

Örgütün incelemesinde ortaya çıkan en çarpıcı bulgulardan biri, kamera kayıtlarına ilişkin:

• 4 bin saatten fazla video kaydı incelendi
• Polislerin yalnızca yüzde 23'ü vücut kamerası taşıyordu
• Kameralar, ölümle sonuçlanan tek bir müdahaleyi bile kaydetmeyecek şekilde manipüle edildi

İnsan Hakları İzleme Örgütü Brezilya Direktörü Cesar Munoz, Rio'da polislerin vücut kamerası taşımasını zorunlu kılan Yüksek Mahkeme kararının açıkça ihlal edildiğini belirtti:

"Rio'da polislerin vücut kamerası taşımasını zorunlu kılan mahkeme kararı ihlal edildi. Polislerin yalnızca dörtte biri kamera taşıyordu ve kritik anlarda kameralara müdahale edildi."

Otopsi raporları infaz izlerini ortaya koydu

Örgütün otopsi raporlarını detaylıca incelemesi, çok sayıda cesette infaz izlerine rastlandığını ortaya çıkardı. Ölenlerin büyük bölümü başlarından ve sırtlarından vurulmuştu. Bu bulgular, olay anında zaten çatışamayacak durumda olan kişilerin infaz edilmiş olabileceği şüphesini güçlendiriyor.

Munoz, bu sonuçların operasyonun ölümcül sonuçlar doğuracak şekilde planlandığını düşündürdüğünü ifade etti. Rapor, "Ölüm Stratejisi" başlığıyla kamuoyuna sunuldu.

"Çete Karşıtı Yasa" yürürlüğe girdi

Baskının ardından Brezilya genelinde büyük infial yaşanırken, organize suçla mücadelede sertleşen talepler de yoğunlaştı. Bunun üzerine Mart 2026'da "Çete Karşıtı Yasa" yürürlüğe girdi. Yasa, São Paulo kökenli PCC ve Rio'da güçlü olan Comando Vermelho gibi suç örgütleriyle mücadeleyi hedefliyor.

Brezilya Kamu Güvenliği Forumu uzmanı Rodrigo Ghiringhelli de Azevedo, düzenlemeyi şöyle savundu:

"Yasa, gerçek bir soruna yanıt veriyor. Suç örgütlerinin belirli bölgeleri kontrol etme, büyük miktarda para yönetme ve kamu kurumlarına sızma kapasitesi giderek artmış durumda."

Federal polis daha fazla görev üstlenecek

Yasanın olumlu yönlerinden biri, mal varlıklarının araştırılması, para hareketlerinin izlenmesi ve suç örgütlerinin finansal kaynaklardan yoksun bırakılması için gerekli araçların devreye sokulması. Ayrıca merkezi hükümete bağlı Federal Polis Teşkilatı'nın çetelerle mücadelede daha fazla görev üstlenmesi planlanıyor.

Mevcut durumda Brezilya'daki askeri ve sivil polis teşkilatları eyalet yönetimlerine bağlı. Kanlı operasyon da Rio de Janeiro eyalet yönetiminin komutasında düzenlenmişti ve yerel siyasetin etkisi altında yürütülmüştü.

Yeni yasa cezaevlerindeki krizi derinleştirebilir

Ancak uzmanlar, yeni yasanın anayasal açıdan ciddi soru işaretleri barındırdığı konusunda uyarıyor. Düzenleme kapsamında planlanan değişiklikler şu şekilde:

• Şüphelilerin otomatik olarak tutuklu yargılanması
• Tutuklama gerekçelerinin genişletilmesi
• Geçici izin ve koşullu ceza erteleme gibi infaz esnekliklerinin kaldırılması
• Mahkumların cezaevinde geçirdiği sürenin uzatılması

Azevedo, bu düzenlemelerin Brezilya'nın zaten kronik seviyedeki cezaevi aşırı doluluk sorununu daha da ağırlaştırabileceği uyarısında bulundu:

"Brezilya zaten dünyanın en büyük cezaevi nüfuslarından birine sahip. Bu yasa, cezaevlerindeki nüfus artışını daha da hızlandırabilir."

Parmaklıklar ardında çeteler güçleniyor

Ülkenin aşırı kalabalık cezaevleri, başka bir çelişkiyi de gözler önüne seriyor: PCC ve Comando Vermelho gibi suç örgütleri, cezaevlerinde yeni üyeler kazanıyor. Azevedo bu durumu şöyle açıklıyor:

"Yeterli devlet denetiminin bulunmadığı aşırı kalabalık cezaevleri, yasanın mücadele etmeyi amaçladığı suç örgütlerinin güçlenmesini kolaylaştırıyor."

Mahkum ailelerine yardımın kaldırılması tartışma yarattı

Yeni yasa kapsamında, mahkumların bakmakla yükümlü oldukları aile üyelerine devlet tarafından ödenen maddi yardımın kaldırılması da planlanıyor. Azevedo, bu düzenlemenin suç işlememiş aile üyelerini de cezalandıracağını vurguluyor:

"Bu yardımın kaldırılması, çocuklar dahil olmak üzere hiçbir suç işlememiş aile üyelerinin ekonomik olarak cezalandırılması anlamına geliyor. Bu, cezanın hükümlü dışındaki kişilere uygulanamayacağını öngören anayasal ilkeye aykırı."

İnsan Hakları İzleme Örgütü'nden Cesar Munoz ise yalnızca cezalandırmaya odaklanmanın yeterli olmayacağını, önleyici tedbirlerin de alınması gerektiğini belirtiyor:

"Gençlerin çeteler tarafından örgüte kazandırılmasını önlemek ve suç işlemiş kişilere hayatlarında yeni bir gelecek perspektifi sunmak son derece önemli."